Σε έναν τόμο 222 σελίδων αποτυπώνεται η ιστορία του αποϊδρυματισμού και της μετεξέλιξης του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Πέτρας Ολύμπου σε δίκτυο ψυχιατρικών υπηρεσιών μέσα στον κοινωνικό ιστό. Η μελέτη αυτής της πορείας έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς το ίδρυμα έπρεπε να χειριστεί ένα βαρύ φορτίο ιδρυματοποιημένων ασθενών, με προσωπικό χωρίς ψυχιατρική εκπαίδευση στη μεγάλη του πλειοψηφία.

Σε εισαγωγικό σημείωμα των δύο επιμελητών μαθαίνουμε ότι το 1929 ιδρύθηκε στον χώρο της μονής Πέτρας Ολύμπου σανατόριο φυματικών ασθενών, το οποίο λειτούργησε στις 5/11/1936. Με Βασιλικό Διάταγμα της 17/10/1969 καταργήθηκε το σανατόριο και στη θέση του ιδρύθηκε το «Θεραπευτήριο Ψυχικών Παθήσεων Ιεράς Μονής Πέτρας Ολύμπου». Αρχικά λειτούργησε ως χώρος αποσυμφόρησης, από τους χρόνιους ασθενείς, του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης.

Σε ολόκληρο τον τόμο γίνεται εμφανές ότι το ίδρυμα χρησιμοποίησε δημιουργικά τους πόρους από τα κοινοτικά προγράμματα, ιδιαίτερα του Psychargos I και II , ώστε να προχωρήσει στην εκπαίδευση του προσωπικού, τον αποϊδρυματισμό των χρόνιων ασθενών και τη μεταφορά τους σε στεγαστικές μονάδες εντός του νομού ή στους γύρω νομούς και τέλος για να αναπτύξει ένα σημαντικό δίκτυο μονάδων κοινοτικής ψυχιατρικής φροντίδας – μονάδα υποδοχής οξέων περιστατικών, κέντρο ψυχικής υγείας, εξωτερικά ιατρεία, κινητές και στεγαστικές μονάδες. Πρόκειται για απολογισμό άξιο τιμής, αναγνώρισης αλλά και μελέτης σε ότι αφορά την πορεία του από εδώ και πέρα, σε ένα νέο και δύσκολο κοινωνικό τοπίο.

Ο σχεδιασμός και τα στάδια αυτής της πορείας αναδεικνύονται στα κείμενα της Μ. Τζιαφέρη-Παπαθανασίου (τέως διοικητρίας του ΨΝΠΟ) και του Π. Γιαννουλάτου (στελέχους του Υπουργείου Υγείας), ενώ τα κείμενα των ψυχιάτρων Μ. Γ. Μαδιανού, Ν. Μπούρα και Σ. Στυλιανίδη τοποθετούν την πορεία του ΨΝΠΟ στο πλαίσιο της πραγματικής εξέλιξης τόσο της μεταρρύθμισης της ελληνικής ψυχιατρικής όσο και στο επιθυμητό πλαίσιο ανάπτυξης της άσκησής της μέσα στον κοινωνικό ιστό.

Η ιδιαιτερότητα του τόμου συνίσταται στο ότι απεικονίζει όλη αυτή την πορεία συγκεντρώνοντας ένα μεγάλο αριθμό δημοσιεύσεων και αναρτημένων ανακοινώσεων σε συνέδρια, ελληνικά και αγγλικά. Η συγκριτική τους ανάγνωση δίνει μια σφαιρική εικόνα της πορείας της μεταρρύθμισης του ιδρύματος:

Τα ερωτηματολόγια στάσεων-απόψεων των ασθενών και του προσωπικού, Τα κριτήρια ένταξης των νοσηλευόμενων σε μονάδες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης,

Η ενημέρωση-εκπαίδευση του προσωπικού, Η ενημέρωση – ευαισθητοποίηση της κοινότητας, Η ενίσχυση του εθελοντισμού και η «Αλκυονίδα», σύλλογος φίλων του ΨΝΠΟ.

Στο 8^ο κεφάλαιο παρουσιάζεται επίσης το πλούσιο εκδοτικό έργο του ιδρύματος, σε ενημερωτικούς τόμους και φυλλάδια για τον εξυπηρετούμενο πληθυσμό. Ο τόμος κλείνει με τα βιογραφικά σημειώματα των επιμελητών και συγγραφέων πολλών από τα κεφάλαια του βιβλίου.

Επίλογος

Από το φθινόπωρο του 2011 η διοίκηση των αποκεντρωμένων μονάδων του ΨΝΠΟ πέρασε στο Γενικό Νοσοκομείο Κατερίνης, με ένα υποδιοικητή υπεύθυνο για την ψυχική υγεία. Το ίδιο έχει συμβεί και στην Κέρκυρα και τα Χανιά. Πρόκειται για διοικητική τομή της οποίας η λειτουργικότητα δεν έχει ακόμα δοκιμαστεί, ούτε έχει φανεί πώς η ψυχιατρική θα μπορέσει να συν-λειτουργήσει μαζί με τις βασικές ιατρικές ειδικότητες που πάντα θεωρούν τις δικές τους ανάγκες πολύ πιο επείγουσες.

Ένας δεύτερος λόγος ανησυχίας είναι το εάν η άσκηση της ψυχιατρικής μέσα στον κοινωνικό ιστό, με αναγκαία την ύπαρξη κάποιων κοινωνικών παροχών στους ασθενείς και τη συγκρότηση εκπαιδευμένων θεραπευτικών ομάδων, αποτελεί σήμερα, σε συνθήκες βαθειάς κοινωνικής και οικονομικής κρίσης, προτεραιότητα γι’ αυτούς που παίρνουν τις αποφάσεις.