«Με τη φάτσα μου σαν μέτοικος, σαν περιπλανώμενος Ιουδαίος, σαν έλληνας βοσκός και τα μαλλιά στους τέσσερις ανέμους…». Πόσες φορές τα έχω ακούσει αυτά τα λόγια με την υπέροχη και λίγο θλιμμένη μουσική τους κι ακόμη δεν βαρέθηκα να τα ακούω. Ο Έλληνας Εβραίος, που γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και σταδιοδρόμησε στη Γαλλία, είναι μια ολόκληρη εποχή. Και όχι μόνο μια εποχή της δικής μου ζωής και των συνομηλίκων μου. Μια εποχή της Γαλλίας, της Ευρώπης, της Μεσογείου.

Ήταν οι πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, το Παρίσι ήταν ακόμη κέντρο, και το γαλλικό τραγούδι έφτιαχνε νοοτροπίες και γούστα. Ο Μπρασένς με την ελάχιστη μουσική και τα υπέροχα λόγια, η Μπαρμπαρά, ο Μπρελ, ο Μουστακί. Ακόμη θυμάμαι τον ήχο της ξυριστικής μηχανής του πατέρα μου που με ξυπνούσε για το σχολείο μουρμουρίζοντας παράφωνα τα «Νεκρά φύλλα». Εγώ μουρμούριζα τον «Μέτοικο». Διαφορά γενιάς, όμως νιώθαμε πως συμμετέχουμε και οι δύο στον ίδιο κόσμο. Και πως ο κόσμος αυτός ήταν πολύ πιο ανοιχτός απ’ την ελλαδική στενότητα.

Ήταν ένας κόσμος που διψούσε για ευτυχία, σαν μονίμως ερωτευμένος, όπως ο «μέτοικος» που «χάιδεψε ό,τι φορούσε φούστα». Τα πρότυπα της ευδαιμονίας δεν είχαν ακόμη επιβληθεί και η τέχνη πάλευε την τυραννία των στερεοτύπων. Εκτός των άλλων, ο Μουστακί με έκανε να αγαπήσω τη Γαλλία και την Ευρώπη. Και τη Μεσόγειο, που «τα καλοκαίρια της δεν φοβούνται τα φθινόπωρα». Ήταν μια άλλη Ευρώπη τότε. Αγαπούσε την ελευθερία και έκανε τέχνη. Η Γαλλία του Μουστακί ήξερε να απολαμβάνει τη ζωή, επειδή, όπως και η υπόλοιπη Ευρώπη, είχε μάθει την αξία της μετά τον πιο φονικό πόλεμο που γνώρισε η ανθρωπότητα. Με την τρυφερή του μουσική πάλευε να εξορκίσει τα τέρατα.

Του ταιριάζει απόλυτα το «ελληνικός» του Καβάφη. Κι επειδή ήταν «ελληνικός» αισθανόταν στην παρισινή σκηνή σαν στο σπίτι του. Βλέπετε, τότε κανείς δεν αμφέβαλλε πως η Γηραιά Ήπειρος είναι η γωνιά του κόσμου όπου μπορείς να διεκδικήσεις τη ζωή σου όπως την επιθυμείς. Δεν χρειαζόταν καν να είσαι εύπορος για να περνάς καλά. Ο Μουστακί ήταν ο περιπλανώμενος ευγενής που περνούσε τα σύνορα όπως περνούσε τον δρόμο.

Πόσο κλειστοφοβικός μοιάζει ο κόσμος μας μπροστά στον δικό του.

Τάκης Θεοδωρόπουλος. Καθημερινή 25-5-2013