1. Πριν από 150 χρόνια, το 1869, ο ρώσος μουσικοσυνθέ της Μίλι Αλεξέγεβιτς Μπαλάκιρεφ (18371910), της «Ομάδας των Πέντε», εμπνευσμένος από τις λαϊκές μελωδίες του Καυ κάσου, της Κιρκασίας, της Κριμαίας, της Αρμενίας και των Τατάρων, συνέθεσε το κομμάτι Iσλαμέυ για σόλο πιάνο, έργο 18, το οποίο αφιέρωσε στον πιανίστα Νικολάι Ρούμπινσταϊν (18351881), νεότερο αδελφό του συνθέτη Άντον Ρούμπιν σταϊν (18291894). Επονόμασε τη σύνθεση Fantaisie Orientale, (Ασιατική Φαντασία), και επεξεργάστηκε μια αναθεωρημένη εκδοχή το 1902.

Το κομμάτι ξεκινά, στο κύριο θέμα, Allegro agitato ή Allegro con fuoco, με μελωδίες σε τρέμολο στον ασυνήθη ρυθμό των 12/16· ακολουθεί το μεσαίο μέρος, TranquilloAndantino espressivo, το οποίο εισάγει ένα νέο, αργό θέμα· στο τρίτο μέ ρος, Allegro vivo, επιστρέφει στο κυρίως θέμα με τον χορό Τρέ πακ, κλείνοντας με την κόντα, Presto furioso. Συνθέσεις όπως Ο Γασπάρ της Νύχτας του Ραβέλ, ο Πρίγκηψ Ιγκόρ του Μπορο ντίν και η Σεχραζάντ του ΡίμσκυΚόρσακοφ δέχτηκαν επιρροή από την Ισλαμέυ.

Οι τεχνικές δυσκολίες έκαναν το κομμάτι φαβορί μεταξύ των βιρτουόζων, συμπεριλαμβανομένου του Λιστ. Ο ίδιος ο Μπαλάκιρεφ, από τους βιρτουόζους πιανίστες της εποχής του, είχε παραδεχτεί ότι κάποια αποσπάσματα του κομματιού δεν μπορούσε να τα διαχειριστεί ούτε ο ίδιος. Ο Χανς φον Μπύλω είχε εκφράσει τη γνώμη ότι πρόκειται για το δυσκολότερο κομ μάτι για πιάνο που γράφτηκε ποτέ.

2. Τραύματα των άνω άκρων, όπως οξείες ή χρόνιες τενοντί τιδες, ειδικά των πλαγίων συνδέσμων της εγγύς ενδοφαλαγ γικής άρθρωσης, μέχρι και κατάγματα και εξαρθρώσεις του καρπού ή της κερκίδας, δεν είναι κάτι το άγνωστο ανάμεσα στους πιανίστες, ειδικά όταν εφαρμόζονται έντονες και πιεστι κές τεχνικές που αγνοούν τη φυσιολογία της κίνησης και της ανατομικής των αρθρώσεων. Υπάρχουν καταγεγραμμένες δύο περιπτώσεις στην ιστορία, όπου η «φανατική» εξάσκηση του κομματιού προκάλεσε βαριές κακώσεις σε συνθέτες. Τα «θύ ματα» ήταν ο πρωσοεβραίος Μορίτς Μοσκόφσκι (18541925) στο Βερολίνο και ο ρώσος Αλεξάντρ Νικολάεβιτς Σκριάμπιν (18721915) στη Μόσχα.

Δυστυχώς, αν και μεγαλοφυΐα στη σύνθεση, την εκτέλεση και τη μουσική παιδαγωγική, ο Μοσκόφσκι συχνά μνημονεύ εται στα βιβλία σε μια μικρή παράγραφο ως συνθέτης «σαλόν μουζίκ». Το παίξιμό του χαρακτηριζόταν από λεπτότητα και τεχνική στιλπνότητα, οι συνθέσεις και οι ενορχηστρώσεις του από εκλεπτυσμένο στιλ, γοητευτικές και ρυθμικά πλούσιες αποχρώσεις. Πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ισπα νικοί Χοροί ήταν στο πρόγραμμα κάθε ορχήστρας σαλονιού· οι Σπουδές Δεξιοτεχνίας (Études de virtuosité) συνεχίζουν να είναι υποχρεωτική ύλη στα ρωσικά ωδεία.

Παρά τις πολλές δυστυχίες, ο Μοσκόφσκι έχει μείνει γνω στός για τα πνευματώδη σχόλιά του (bon mots). Λόγου χάριν, όταν περιόδευε στη Γερμανία και την Αγγλία για να διευθύνει την πετυχημένη Πρώτη Σουίτα σε Φα μείζονα, έλεγε στη ρε σεψιόν του ξενοδοχείου: «Είμαι ο Μοσκόφσκι με τη Σουίτα». Σε μια άλλη περίπτωση, σχολιάζοντας τον πίνακα ενός μέτρι ου ζωγράφου, ρώτησε: «Άραγε μπορεί να τον καθαρίσει με νέφτι;». Και σε ένα ιδιόχειρο άλμπουμ με αυτόγραφο του φον Μπύλω που έλεγε: «Bach, Beethoven, Brahms, tous les autres sont des crétins» («Μπαχ, Μπετόβεν, Μπραμς, όλοι οι άλλοι είναι κρετίνοι»), ο Μοσκόφσκι συμπλήρωσε με την πένα του: «Mendelssohn, Meyerbeer, Moszkowski, tous les autres sont des Chrétiens» («Μέντελσον, Μάιερμπερ, Μοσκόφσκι, όλοι οι άλλοι είναι χριστιανοί»). Και, όταν αντίκρισε την πρώτη σελίδα μιας παρτιτούρας του ρουμανοεβραίου συνθέτη Ραούλ Σαμου ήλ Γκυνσμπούργ (18601955) με τον τίτλο, Ιβάν ο Τρομερός, Όπερα του Ρ. Γκυνσμπούργ, ο Μοσκόφσκι σχολίασε: «Το κόμμα έχει μπει σε λάθος θέση, θα έπρεπε να λέει, Ιβάν, η Τρομερή Όπερα του Ρ. Γκυνσμπούργ».

Για τον Μοσκόφσκι, ο μαθητής του Μπέρνχαρντ Πόλλακ (18651928), γνωστός βερολινέζος νευροϊστολόγος, πιανίστας, καθηγητής της Οφθαλμολογίας και ιδρυτής το 1911 της Ορχή στρας Ιατρών του Βερολίνου, αναφέρει:

«Γεννήθηκε μουσικός όσο λίγοι, λάτρεψε το πιάνο υπερά νω όλων, και η μεγαλύτερη ικανοποίηση του νέου δασκάλου ήταν να διεγείρει το κοινό· εξελίχθηκε σε μετρ του πιάνου από τα πρώτα του χρόνια, όσο λίγοι· η θαυμαστή τεχνική, η μαγεία της αφής, η ποιητική στο παίξιμό του είναι απαράμιλλες. Και τότε, ένα βράδυ, ήρθε το κακό. Προς το τέλος ενός ρεσιτάλ, εν μέσω της εκτέλεσης της Ασιατικής Φαντασίας Ισλαμέυ, η μυϊκή δύναμή του έπαψε και τα δάκτυλα (τέλειοι κυρίαρχοι μόλις πριν από ένα λεπτό) άφησαν τα πλήκτρα σαν παράλυτα».

Το ιατρικό αυτό περιστατικό κάπου πριν από το 1890 έβα λε τέλος στην καριέρα του Μοσκόφσκι ως πιανίστα και έκτοτε αφοσιώθηκε όλο και περισσότερο στη σύνθεση.

Κατεστραμμένος οικονομικά στον Μεσοπόλεμο, έχοντας επενδύσει όλη του την περιουσία στα χρεωκοπημένα χρηματιστήρια της Γερμανίας και της Αυστρίας, και έπειτα από πολλα πλές οικογενειακές τραγωδίες, ο Μοσκόφσκι πέθανε στο Παρίσι από κακοήθεια του άνω πεπτικού, σε συνθήκες φτώχειας και αφάνειας. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του είχε φθάσει να κα πνίζει στην πίπα του υλικό από το γέμισμα του καναπέ του και τρεφόταν παρεντερικά. Σε αυτές τις συνθήκες, βρήκε στήριξη στους παλιούς μαθητές του. Τον Δεκέμβριο του 1921, δεκαπέ ντε φημισμένοι πιανίστες έπαιξαν σε δεκαπέντε πιάνα στο Κάρ νεγκι Χολ ένα εντυπωσιακό πρόγραμμα, με έργα μεταξύ άλλων των Μπετόβεν, ΣαινΣανς, Αρένσκυ και τους Ισπανικούς Χορούς, προκειμένου να συγκεντρώσουν πόρους για να ενισχύσουν τον παλιό τους δάσκαλο. Από τα 13.275 δολάρια που συλλέχθη καν, εξαιτίας της γραφειοκρατίας στη μεταφορά των χρημάτων από τη Νέα Υόρκη στο Παρίσι, έφθασε μόνο η πρώτη δόση των 1.250 δολαρίων, τρεις ημέρες πριν από τον θάνατό του.

3. Ο Σκριάμπιν αποτελεί ένα μεμονωμένο φαινόμενο στη ρω σική μουσική, μια αδιαμφισβήτητη εξαίρεση, μοναδική, ίσως από τις μεγαλύτερες διάνοιες στην ιστορία της κλασικής μουσι κής συνολικά. Δημιούργησε νέους ήχους, διαμορφωμένους με τελειότητα και συνέπεια, αλλά ανεξάρτητους από τις συμβατι κές κλασικές έννοιες. Στα ρωσικά ωδεία συνεχίζει να αποτελεί μέρος του κυρίως ρεπερτορίου. Στις όψιμες συνθέσεις του, αναζήτησε μια νέα μουσική γλώσσα, εισήγαγε αρμονίες που βασίζονται σε τέταρτες αντί στις παραδοσιακές τρίτες συγχορδί ες, εγκατέλειψε τις παραδοσιακές αρμονίες, πειραματίστηκε με χρώματα και κατάφερε αναρίθμητες καινοτομίες σε ποικίλους κλάδους της τέχνης, στα σκηνικά, στον φωτισμό, στην πλαστική κίνηση, σε όλους τους δρόμους που λογικά προέβλεψαν τον πειραματισμό των σύγχρονων καλλιτεχνών. Πολλές από αυτές τις ιδέες κατέστησαν πρότυπα πολύ μεταγενέστερα στην εποχή μας, όμως ήταν ήδη διακριτά το 1910 στον συναρπαστικό μου σικό κόσμο του Σκριάμπιν.

Στα ρεσιτάλ του, ποτέ δεν αυτοσχεδίαζε. Επέμενε στη μέ γιστη σαφήνεια και ακρίβεια. Ο χειρισμός του πεντάλ εκ μέρους του ήταν μια αποκάλυψη. Όταν συνέθετε, έμπαινε σε καταστά σεις οραμάτων, μεθυσμένος από τη δύναμη της δημιουργικής έκστασης, που είχε μια μυστηριώδη δύναμη, διαλυμένη στο πνεύμα του, μεταμορφωμένη. Στα ταξίδια του ως βιρτουόζος πρώτης κλάσης στην Ευρώπη και την Αμερική εκτελούσε απο κλειστικά τις δικές του συνθέσεις. Είχε διακηρύξει με ευχαρί στηση: «Παίζω μόνο Σκριάμπιν». Έδειχνε λύπηση όταν ανέλυε τη μουσική άλλων συνθετών και, όταν ο πιανίστας Άρθουρ Ρούμπινσταϊν ομολόγησε ότι του αρέσει πάρα πολύ η μουσική του Μπραμς, έδωσε τέλος στη φιλία τους.

Ο Σκριάμπιν θεωρείται ένας από τους επαναστάτες της μουσικής. Η μουσική του έχει χαρακτηριστεί ως ευγενής, εντελώς προσωπική, σπινθηροβόλα, εύγλωττη, παθιασμένη, υπερβατική και εκστατική, μια τέχνη ικανή να μεταμορφώσει τη ζωή. Η τελειότητα σηματοδοτεί κάθε κομμάτι του. Εκτός από τη σύνθεση μουσικής, έγραψε και ποιήματα, όπως το κείμενο για το «Ποίημα της Έκστασης» και την «Προκαταρκτική Πράξη στο Μυστήριο».

Δύο τραυματισμοί ανάγκασαν τον νεαρό Σκριάμπιν να εξα σκείται στο πιάνο μόνο με το αριστερό χέρι και να του μείνει μια ισόβια ανησυχία για την αντοχή του δεξιού του χεριού. Αυτές οι περίοδοι ανάρρωσης ίσως να εξηγούν εν μέρει τη δυσκολία του μέρους του αριστερού χεριού σε πολλά από τα κομμάτια του για πιάνο.

Σε ηλικία 14 ετών, ενώ περνούσε από τη γέφυρα Κουζνέ τσκυ, χτυπήθηκε από μια ανοικτή άμαξα (ντρόσκι) και υπέστη κάταγμα της δεξιάς κλείδας. Στην ηλικία των 20 ετών, τον Μάιο του 1893, θέλοντας να ανταγωνιστεί τον σύγχρονό του βιρτου όζο του πιάνου Γιόζεφ Λεβίν (18741944), και να μην επιτρέψει να τον ξεπεράσει κανείς σε ταχύτητα και σε ένταση, ο Σκριά μπιν, με την ακραία εξάσκηση της Ασιατικής Φαντασίας Ισλαμέυ και της Φαντασίας Δον Χουάν του Λιστ, προκάλεσε τενοντίτιδα στο δεξί του χέρι, που επεκτάθηκε σε ολόκληρο το άνω άκρο. Χρειάστηκαν δύο χρόνια για να αναρρώσει πλήρως, κατά τη δι άρκεια των οποίων συνέθεσε το Πρελούδιο και Νυχτερινό για το Αριστερό Χέρι, έργο 9 (1894).

Καθώς το δεξί του χέρι είχε αχρηστευθεί, ακολούθησε μια περίοδος φόβου και πανικού, με μέγιστο κίνδυνο της ίδιας του της ύπαρξης. Οι γιατροί του θεώρησαν ότι η αναπηρία θα ήταν μόνιμη. Εντούτοις, η πρόγνωση αποδείχθηκε λανθασμένη και οι ενοχλήσεις βαθμηδόν μειώθηκαν, σε μεγάλο βαθμό λόγω της θέλησης και της επιμονής του συνθέτη. Στην Πρώτη Σονάτα σε Φα ελάσσονα, έργο 6, υπάρχει η εξής σημείωση στο ημε ρολόγιό του: «Στην ηλικία των 20: βαριά συμφορά στο χέρι… Η μοίρα μου βάζει ένα εμπόδιο στον δρόμο προς τη λαμπρότητα και τη δόξα, τον πολυπόθητο στόχο μου… Η πρώτη βαριά δυ στυχία της ζωής μου. Ελπίζω ότι θα συνέλθω, αλλά η διάθεσή μου είναι πολύ ζοφερή… Διαμαρτύρομαι με θυμό στη μοίρα και στον Θεό. Συνθέτω την Πρώτη Σονάτα με ένα πένθιμο εμβατή ριο».

Τη δεκαετία του 1890 ο Σκριάμπιν υπέφερε από κόπωση και κεφαλαλγίες. Τον Μάιο του 1895 επισκέφθηκε τον νευρο λόγο Βίλχελμ Ερμπ (18401921) στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελ βέργης. Ο Ερμπ ήταν γνωστός για το ενδιαφέρον του στην ηλε κτροθεραπεία και τις εφαρμογές της στη νευρολογία. Είχε προ σπαθήσει να αντιμετωπίσει με γαλβανισμό, ήδη από το 1862, νευρομυϊκές καταστάσεις, ημιπληγίες, ιλίγγους, κεφαλαλγίες, μηνιγγίτιδες, πολιομυελίτιδα, προϊούσα μυατροφία, ημικρανίες, περιφερικές νευροπάθειες και ούτω καθεξής. Τη σύσταση στον Σκριάμπιν την είχε κάνει ο μουσικός του εκδότης, Μπελάιεφ.

Ο Σκριάμπιν πέθανε φτωχός σε ηλικία 43 ετών από ση ψαιμία έπειτα από μια φλύκταινα στο άνω χείλος, πριν από την εποχή των αντιβιοτικών. Έναν χρόνο μετά, ο πρώην συμμαθη τής του, Σεγκέι Ραχμάνινοφ, έκανε μια μεγάλη περιοδεία στον Βόλγα μόνο με έργα Σκριάμπιν, προσφέροντας όλα τα έσοδα στη χήρα του Τατιάνα. Με αυτές τις ερμηνείες ο Ραχμάνινοφ ξεκίνησε την καριέρα του ως πιανίστας συναυλιών.

4. Δραματικότερη συνθήκη από την κάκωση ενός χεριού για έναν μουσικό είναι ο ακρωτηριασμός, όπως έχει συμβεί σε πιανίστες ειδικά σε περιόδους πολέμου. Ωστόσο, κάποιοι από αυτούς αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τη σταδιοδρομία τους και έτσι δόθηκε το έναυσμα σε συνθέτες για κομμάτια για πιάνο που θα μπορούσαν να εκτελεστούν μόνο με το ένα χέρι, συνή θως το αριστερό.

Ιδιαίτερα, μουσουργοί όπως ο Λιστ, ο Σκριάμπιν, ο Ραβέλ και ο Προκόφιεφ εισήγαγαν νέα πρότυπα σύνθεσης, γράφοντας κομμάτια αφιερωμένα σε ακρωτηριασμένους πιανίστες, όπως ο Γέζα Τσίχυ (18491924), ο Πάουλ Βίττγκενσταϊν (18871961) και ο Ζίγκφριντ Ραππ (19151982).

Στο άλλο άκρο του φάσματος, υπάρχουν οι συνθέσεις για τέσσερα ή οκτώ χέρια, ακόμη και οι διασκευές για τριάντα χέ ρια, όπως το ρεσιτάλ του Δεκεμβρίου 1921 για τον Μοσκόφσκι στο Κάρνεγκι Χολ, όλα εμπειρίες μαζικής ροής, έμπνευσης και μουσικής σύμπραξης.