Οδοιπορία

Περνάμε. Πάμε.
Κάποιες στιγμές γέρνουμε
Σε κάποια χείλη.

Διακοπές 2010

Τσάντες βιβλία.
Καλοκαίρι στο μυαλό.
Μωβ ποδήλατο.

Εξωλέμβια

Οσμή βενζίνης.
Υπογραφή ανθρώπων
Στ’ ακροθαλάσσι.

Νίκος Σιδέρης (2010)

Εμείς και τα ζώα
Με λογική και ευαισθησία

Την εποχή των Φώτων και των επιστημονικών ανακαλύψεων, τον 17ο αιώνα, συντελείται ταυτόχρονα και «η πλέον θεμελιώδης τραγωδία του πνεύματος στη διαδικασία του πολιτισμού εν γένει ίσως», γράφει ο Ζίμελ. «Είναι το γεγονός ότι το μέρος ενός όλου, ο άνθρωπος, μετατρέπεται σε αυτόνομο όλον, αποσπώμενο από το πρώτο και αξιώνοντας απέναντί του ένα δικό του δίκαιο…», (Περιπλάνηση στη νεωτερικότητα, Αλεξάνδρεια 2004, σ. 179 κ.ε.). Αναφερόμενοι στην ίδια εποχή οι Χορκχάιμερ και Αντόρνο παραλληλίζουν την απομάγευση και την υποδούλωση της φύσης με την κυριαρχία του ανθρώπου από τον άνθρωπο και την καταπίεση της γυναίκας από τον άνδρα, σημειώνοντας επίσης: «Η κατοχή του Λόγου διέπει τη φανερή ιστορία και τα άλογα πλάσματα τον υπέστησαν. Ακόμη και το πιο ισχυρό ζώο είναι άπειρα αδύναμο…», (Διαλεκτική του Διαφωτισμού, Νήσος 1996, σ. 391). Το ανθρώπινο «δίκαιο» βασίστηκε εν τέλει στην ιεράρχηση των ειδών, στην ανωτερότητα του λευκού έναντι του έγχρωμου (ρατσισμός), στην κατωτερότητα της γυναίκας (σεξισμός), στις διακρίσεις εις βάρος των διαφορετικών, των ξένων κλπ. και, βέβαια, στον υποβιβασμό και την εκμετάλλευση των ζώων που θεωρήθηκαν όντα χωρίς ψυχή και συνείδηση, ανίκανα να αισθανθούν και να συναισθανθούν. […]

Άννα Λυδάκη
ΒΗΜΑ των Ιδεών, Αύγουστος 2010, Νο 40, σελ 5

H ιατρική στην πρώτη σελίδα

[…] Από την εποχή που τα ΜΜΕ ανακάλυψαν το χρυσωρυχείο που λέγεται ιατρικό ρεπορτάζ, τα νεύρα των υποχόνδριων έχουν σπάσει. Κάθε λίγο και λιγάκι μια καινούργια έρευνα στοχοποιεί μια συνήθεια των ανθρώπων. Συνήθως αυτές οι έρευνες δεν αποδεικνύουν τίποτε, αλλά απλώς αποτυπώνουν στατιστικά τις επιπτώσεις κάθε ουσίας. Ο τρόπος δημοσιοποίησής τους όμως φτιάχνει βεβαιότητες που δεν υπάρχουν. Ενώ δηλαδή η έρευνα διατυπώνεται έτσι ώστε να υπάρχουν όλες οι επιφυλάξεις για το τελικό αποτέλεσμα, τα απλοποιητικά (εκ της φύσεώς τους) Μέσα Ενημέρωσης αποσιωπούν τις λεπτομερείς σημειώσεις της έρευνας («ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτά») και κάτι που είναι πιθανότητα παρουσιάζεται ως βεβαιότητα. […] Στην ουσία, ένα άρθρο με στατιστικές είναι περισσότερο ένα έναυσμα για συζήτηση, ένα ερώτημα για την αλήθεια, παρά μια βεβαιότητα. Στον κόσμο όμως των 500 λέξεων (εφημερίδες) και του 1,5 λεπτού (κανάλια) αυτές οι παράμετροι είναι στη βάση της αντεστραμμένης πυραμίδας (σ.σ.: η δημοσιογραφική πρακτική να μπαίνουν τα στοιχεία ενός θέματος κατά σειρά ενδιαφέροντος και σπουδαιότητας). Έτσι, οι παράμετροι του πειράματος μένουν απ’ έξω. Ειδικά στην τηλεόραση, όπου ο χρόνος τρέχει, οι εμβόλιμες δηλώσεις ειδικών, ο σχολιασμός κ.λπ. κλέβουν τις «λεπτομέρειες» και στο τέλος μένει ο τίτλος «βρέθηκε το φάρμακο για τον καρκίνο».

Πάσχος Mανδραβέλης
Καθημερινή 16 Σεπτεμβρίου 2010

Παιχνίδι θανάτου, παιχνίδι επιβίωσης

Σπάνια ένα ντοκιμαντέρ γίνεται διεθνής είδηση, όμως αυτό συνέβη με «Το παιχνίδι του θανάτου», που προβλήθηκε πρόσφατα στη Γαλλία. Ο σκηνοθέτης Κριστόφ Νικ έστησε ένα τηλεπαιχνίδι με ερωτήσεις μνήμης, στο οποίο συμμετείχαν 80 παίκτες […οι οποίοι…] έπρεπε να τιμωρήσουν εκείνον που θα απαντούσε λανθασμένα, υποβάλλοντάς τον σε ηλεκτροσόκ. Αργότερα, έμαθαν ότι το ηλεκτροσόκ ήταν εικονικό και το θύμα, που σφάδαζε κι εκλιπαρούσε να τον λυπηθούν, ήταν ένας ηθοποιός. Μαϊμού το τηλεπαιχνίδι, ανατριχιαστικά αληθινές όμως ήταν οι αντιδράσεις των παικτών, από τους οποίους το 81% υπάκουσε στους κανόνες, ενώ κανένας από το πολυπληθές κοινό στο στούντιο δεν διαμαρτυρήθηκε. Το τηλεπαιχνίδι ήταν επανάληψη ενός πολύ γνωστού πειράματος του κοινωνικού ψυχολόγου Στάνλεϊ Μίλγκραμ που είχε διεξαχθεί στις αρχές του ’60 στο Γέιλ με τη συμμετοχή 500 εθελοντών από τους οποίους υπάκουσε το 61%. Σκοπός εκείνου του πειράματος ήταν η διερεύνηση των μηχανισμών υποταγής των ανθρώπων στις παράλογες εντολές μιας νόμιμης ή μάλλον νομιμοποιημένης εξουσίας. […Τότε…] εξουσία ήταν η επιστήμη, τώρα είναι η τηλεόραση, που όχι μόνον επιτρέπει κάθε εξευτελισμό και βαρβαρότητα αλλά καθιστά τον παίχτη –και το κοινό– συνένοχο, καταδότη, βασανιστή, δήμιο. […] Το «Παιχνίδι του θανάτου» προκάλεσε πολλές συζητήσεις για τη δύναμη που έχει η τηλεόραση, η μετρήσιμη «τηλεοπτική πλειοψηφία» να ωθεί τους ανθρώπους να δράσουν κόντρα στις αρχές και στον χαρακτήρα τους. Όπως και στο πείραμα του Μίλγκραμ, οι παίκτες που τράβηξαν τον μοχλό δεν ήταν περήφανοι για την πράξη τους. Ίδρωναν, έτρεμαν, έκλαιγαν. Όμως το έκαναν. […δείχνοντας…] ότι εύκολα οι τηλεοπτικές «αρχές», ο κυνισμός, ο ξέφρενος ανταγωνισμός, η τυφλή υποταγή σε γελοίους ή επικίνδυνους κανόνες, μπορούν να γίνουν κανόνες αποδεκτοί από την κοινωνία. […]

Mαριάννα Tζιαντζή
Καθημερινή 28-3-2010