Περίληψη

Η «Εθνική Άσκηση Τεχνολογικής Προοπτικής Διερεύνησης με ορίζοντα το 2021» της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) υλοποιήθηκε την περίοδο 2002-2004 και συμπεριέλαβε ένα σύνολο τομέων δραστηριότητας μεταξύ των οποίων και ο τομέας της υγείας. Στο πλαίσιο αυτό σχηματίστηκε ένα συνεκτικό πλέγμα παραγόντων και προσεγγίσεων με σκοπό τη διάγνωση και αποτύπωση των σημαντικών τάσεων και εξελίξεων τόσο στο τεχνολογικό όσο και στο κοινωνικοοικονομικό πεδίο. Κεντρικός στόχος ήταν η υποβοήθηση στη λήψη αποφάσεων και τη χάραξη στρατηγικής με μακροχρόνιο ορίζοντα, με έμφαση σε θέματα Έρευνας – Τεχνολογίας – Καινοτομιών (ΕΤΚ). Το πλαίσιο αυτό χρησιμοποιήθηκε για την προετοιμασία (2005-2006) και τον προσδιορισμό των θεμάτων και κατευθύνσεων του ΕΣΠΑ για την 4^η Προγραμματική Περίοδο στον τομέα της υγείας και ειδικότερα όσον αφορά τα κρίσιμα προβλήματα που εμπίπτουν στον χώρο της πολιτικής υγείας και αφορούν τον πληθυσμό και το επίπεδο της υγείας και ποιότητας ζωής, τα προβλήματα της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας της περίθαλψης, τη συν-πλοκή με τα θέματα της κοινωνίας της γνώσης και της ΕΤΚ, τις πολυπλοκότητες και τα προαπαιτούμενα για τη διαμόρφωση πολιτικών επιλογών και τη λήψη αποφάσεων και τέλος τους άξονες των πολιτικών επιλογών για την περίοδο 2007 – 2013. Οι βασικές προτάσεις που προέκυψαν από την επεξεργασία ήταν:

• Ανάδειξη της ποιότητας ζωής σε κρίσιμη / οριζόντια προτεραιότητα για την ελληνική κοινωνία (για το σύνολο των τομέων της κοινωνίας και της οικονομίας).
• Ριζική βελτίωση της αποτελεσματικότητας της χώρας στον τομέα της περίθαλψης μέσω αναδιαρθρώσεων και αναπροσανατολισμών στο σύνολο των δομών και λειτουργιών του κλάδου.
• Δημιουργία αναπτυξιακού δυναμικού με βάση τον τομέα της περίθαλψης (πόλοι καινοτομίας, συστοιχίες κ.ά.).
• Άμεσα μέτρα αναστροφής των δυσμενών τάσεων και στοιχείων με επίδραση στον πληθυσμό (τρόπος ζωής, διατροφικά πρότυπα, έλεγχος και απάλειψη παραγόντων περιβαλλοντικής επιβάρυνσης κ.ά.).

Εισαγωγή
Κρίσιμα προβλήματα στην ελληνική κοινωνία και η πολιτική υγείας και ποιότητας ζωής¹

Οι σύγχρονες εξελίξεις στους τομείς της κοινωνίας, της οικονομίας και της τεχνολογίας επιδρούν σημαντικά τόσο στη ζήτηση υπηρεσιών υγείας όσο και στην ικανότητα του συστήματος περίθαλψης να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του πληθυσμού και των ασθενών. Ο τρόπος λειτουργίας των τομέων αυτών του «μακροπεριβάλλοντος» διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στη διαμόρφωση της ελληνικής κοινωνίας και των αναγκών της στο μέλλον. Ωστόσο η ελληνική κοινωνία ανελίσσεται και ως εκ τούτου η «εμπλοκή» της υγείας αλλάζει φύση και χαρακτήρα. Με βάση το πλαίσιο αυτό καθίσταται αναγκαίο να προσδιοριστούν οι στρατηγικές και οι προτεραιότητες του συστήματος έρευνας – τεχνολογίας – καινοτομίας σε συνάρτηση με τον τομέα της περίθαλψης, καθώς και με τα γενικότερα θέματα της υγείας και της ποιότητας ζωής των πολιτών σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Παρά το γεγονός ότι οι εκτιμήσεις για το τι επιφυλάσσει το μέλλον πραγματοποιούνται σε περιβάλλον αβεβαιότητας, γνωρίζουμε ήδη, ότι η ελληνική κοινωνία θα έχει περισσότερους ηλικιωμένους το 2021 και πιθανότατα θα σημειωθεί επιδείνωση στο επίπεδο υγείας τους σε σχέση με το αντίστοιχο των ηλικιωμένων του 2000. Οι σημαντικές αυτές μεταβολές θα επισυμβούν λόγω του τρόπου ζωής των σημερινών νέων και των ενηλίκων, της υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος, της διάρρηξης του κοινωνικού ιστού και των κοινωνικών και οικονομικών προτύπων, αν βέβαια δεν ληφθούν ριζικά μέτρα, αρκετά εγκαίρως, αλλά και σε βάθος χρόνου.

Οι δημογραφικοί, κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες δρουν αυτόνομα, αλλά και σε αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Η σημερινή δομή της ελληνικής οικονομίας και των στοιχείων λειτουργίας της, παρά τους σημαντικούς ρυθμούς ανάπτυξης των τελευταίων ετών, δεν έχει αντιμετωπίσει τα σημαντικά διαρθρωτικά της προβλήματα.

Η αλυσίδα των σχέσεων και αλληλεπιδράσεων μεταξύ παραγόντων όπως το δημόσιο χρέος, η διαρθρωτική ανεργία, τα ελλείμματα των ταμείων, το ασφαλιστικό ζήτημα και οι αλματωδώς αυξανόμενες δαπάνες για περίθαλψη, σε συνάρτηση με τις επιδεινούμενες δημογραφικές τάσεις, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για την ελληνική κοινωνία τα επόμενα χρόνια.

Οι σημαντικές εξελίξεις στους τομείς της τεχνολογίας και της καινοτομίας (τεχνολογικής και οργανωσιακής) θέτουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τις επιλογές και την υιοθέτηση ή όχι και ποιων τεχνολογιών και καινοτομιών από το σύστημα περίθαλψης, καθώς και την ανταγωνιστική ικανότητα των συστημάτων Έρευνας – Τεχνολογίας – Καινοτομίας (ΕΤΚ) τόσο στην Ε.Ε. όσο και στη χώρα μας. Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά συνδέεται άμεσα με τη σημερινή και τη μελλοντική διάρθρωση του συστήματος περίθαλψης στη χώρα μας και με την ικανότητά του να παρακολουθήσει και να προσαρμοστεί στις ανάγκες των πολιτών και τις εξελίξεις στις δομικές λειτουργίες της κοινωνίας. Ταυτόχρονα, η σύγχρονη αντίληψη προς μια κοινωνία και οικονομία της γνώσης, θέτει το πρόβλημα της συμμετοχής των μελών της κοινωνίας (των ενημερωμένων πολιτών) στις τεχνολογικές επιλογές και της –στο μέτρο του δυνατού– μείωσης της ασυμμετρίας στην πληροφόρηση και τη γνώση ιδιαίτερα στον τομέα της υγείας και της ποιότητας ζωής. Με δεδομένες τις τεχνολογικές τάσεις και τη γνώση αναφορικά με τον κύριο ρόλο των προσδιοριστικών παραγόντων, όπως λ.χ. η ποιότητα ζωής, στο επίπεδο της υγείας, οι δομές των συστημάτων περίθαλψης αρκετών χωρών της Ε.Ε. έχουν ήδη προσανατολιστεί στον τομέα της πρόληψης και έχουν δώσει έμφαση στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, η οποία αποκτά και τον πρωταρχικό ρόλο ως προς το όλο σύστημα.² Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, είναι προφανής η τάση μείωσης των δαπανών και του πλεονάσματος των κλινών στο νοσοκομειακό τομέα³ τόσο για το σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ όσο και κυρίως σε χώρες με προηγμένα συστήματα στην οργάνωση και παροχή περίθαλψης.⁴

Με τα παραπάνω ερωτήματα-ζητήματα συνδέονται ταυτόχρονα και τα διαρθρωτικά προβλήματα τα οποία ενδημούν στο σύστημα περίθαλψης της χώρας μας, όπως η νοσοκομειοκεντρική του διάρθρωση, η υπερπληθώρα ιατρικού δυναμικού, η έλλειψη ποιότητας και το ανεξέλεγκτα αυξανόμενο κόστος. Το ερώτημα συνεπώς που αναδεικνύεται είναι με ποιον τρόπο και με ποιο ρυθμό μπορούν να αντιμετωπιστούν μελλοντικές προκλήσεις τόσο σημαντικού εύρους, όπως αυτό της αναδιάρθρωσης και αναπροσανατολισμού του συστήματος περίθαλψης και της ανάδειξης της ποιότητας ζωής, σε κρίσιμο παράγοντα για την κοινωνία. Το πρόσφατο νομικό πλαίσιο και οι πολιτικές, τόσο στην Ευρώπη όσο και στη χώρα μας, για τη Δημόσια Υγεία και την πρωτοβάθμια περίθαλψη δείχνουν την πρόθεση εξισορρόπησης της δομής και των κατευθύνσεων του συστήματος περίθαλψης και κατά συνέπεια την έκφραση ανάγκης για την ανάπτυξη και την υιοθέτηση των κατάλληλων τεχνολογιών.

1. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και οι πολιτικέςτης Ε.Ε.

Η πολιτική υγείας και η κοινωνική πολιτική στην Ε.Ε. μετατοπίζονται από μία σειρά επιμέρους και σχετικά μικρής κλίμακας πρωτοβουλίες προς τη διαμόρφωση ενός πιο συνεκτικού και συνολικού πολιτικού οράματος, το οποίο θα στηρίζεται σε σαφείς ενδείξεις (evidence based) σχετικά με τους προσδιοριστικούς παράγοντες της υγείας και την παροχή σε σταθερή βάση υπηρεσιών υψηλής ποιότητας περίθαλψης και ασφαλιστικών παροχών σε μα κοινωνία δημογραφικών αλλαγών και γήρανσης του πληθυσμού. Τα συστήματα περίθαλψης θα πρέπει να προσαρμοστούν και να λειτουργούν προβλεπτικά («proactive») και να βρίσκονται στην πρωτοπορία των κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών. Συνεπώς, οι τομείς της πρόληψης, της καινοτομίας και της πληροφορίας θα αποτελούν τις περιοχές κλειδιά για το μέλλον της περίθαλψης.

Αυτό που μπορεί να προταθεί σ’ ένα πρώτο επίπεδο είναι η υιοθέτηση, έπειτα από επιστημονική αξιολόγηση και στάθμιση των άμεσων και έμμεσων επιπτώσεων στον άνθρωπο και την κοινωνία, των νέων γνώσεων και τεχνολογιών και η ενημέρωση και ο διάλογος στην κοινωνία ως προς τα σημαντικά θέματα βιοηθικής που ανακύπτουν από τις εξελίξεις και τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών και των επιστημών της ζωής. Ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη η εφαρμογή πολιτικών σε θέματα σχετικά με τη βελτίωση της πληροφορίας για τη δημόσια υγεία, η δημιουργία προϋποθέσεων για άμεση απόκριση σε απειλές για τη δημόσια υγεία και η ανάπτυξη παρεμβατικής δράσης στους προσδιοριστικούς παράγοντες της υγείας (διατροφή, περιβάλλον κ.ά.) μέσω της προώθησης της υγείας και της πρόληψης.

Η συμβολή της καλής υγείας του πληθυσμού στην οικονομία της Ε.Ε., υπογραμμίζεται και στη μελέτη των Marc Suhrcke, Martin McKee,⁵ όπου αναδεικνύεται η αλληλεπίδραση μεταξύ της υγείας και της οικονομίας, καθώς και η πολυπλοκότητα της σχέσης αυτής. Ενώ ήδη προ πολλού χρόνου έχει αναγνωριστεί ότι ο αυξανόμενος πλούτος των χωρών συνδέεται με τη βελτιωμένη υγεία του πληθυσμού, μόνο πρόσφατα αναγνωρίστηκε η συμβολή της καλύτερης υγείας στην οικονομική ανάπτυξη. Έτσι οι αλληλεπιδράσεις από τις επιπτώσεις της υγείας στην οικονομία, οι οικονομικές επιπτώσεις της υγείας σε κάθε άτομο και η συνολική επίπτωση σε μακροοικονομικό επίπεδο αποτελούν θέματα κρίσιμης σημασίας. Συνεπώς για τις επενδύσεις στην υγεία απαιτείται μια ολοκληρωμένη και συνεκτική απάντηση από την άποψη της πολιτικής, η οποία θα πρέπει να αντιμετωπίζει το πρόβλημα της υγείας και των δαπανών για την περίθαλψη αφενός σε ένα περιβάλλον γηράσκοντος πληθυσμού και αφετέρου υπό το πρίσμα των κριτηρίων κόστους-αποδοτικότητας της περίθαλψης και της προαγωγής της υγείας.

Από το 2008 η Ε.Ε. έθεσε σε εφαρμογή το Health Programme 2008-2013 το οποίο θεωρείται ως τμήμα μιας ευρύτερης στρατηγικής, η οποία στοχεύει στην βελτίωση και προστασία της δημόσιας υγείας. Κύριοι στόχοι του προγράμματος αυτού είναι η βελτίωση της ασφάλειας στην υγεία, η προαγωγή της υγείας και η μείωση των ανισοτήτων, καθώς και η παραγωγή και διάδοση πληροφορίας και γνώσης για την υγεία. Με τη δημοσίευση το 2007 της λευκής βίβλου της Ε.Ε. για τη στρατηγική υγείας⁶ δίνεται και μια εξήγηση στο γιατί χρειάζεται μια νέα στρατηγική. Ο λόγος είναι ότι η υγεία είναι ζωτικό και κρίσιμο θέμα για τις ανάγκες των ανθρώπων και απαιτείται να υποστηριχθεί με αποτελεσματικές πολιτικές και δράσεις στα κράτη μέλη, στην Ε.Ε. και στον κόσμο συνολικά. Η νέα αυτή στρατηγική θα βασίζεται σε αρχές όπως: οι κοινές αξίες για την υγεία, ότι η υγεία είναι ο μεγαλύτερος πλούτος, ότι η πολιτική υγείας πρέπει να έχει οριζόντιο χαρακτήρα (health in all policies) και επίσης ότι η φωνή της Ευρώπης στον κόσμο πρέπει να δυναμώσει. Στόχοι της στρατηγικής είναι: 1) η προαγωγή της καλής υγείας σε ένα γηράσκοντα ευρωπαϊκό πληθυσμό, 2) η προστασία των πολιτών από απειλές για την υγεία και 3) η υποστήριξη δυναμικών συστημάτων υγείας και νέων τεχνολογιών.

Οι δημογραφικές αλλαγές συμπεριλαμβανομένης και της γήρανσης του πληθυσμού αλλάζουν το προφίλ των ασθενειών του πληθυσμού και εξασκούν πίεση στη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας. Υποστήριξη υγιών γηρατειών σημαίνει ταυτόχρονα προαγωγή της υγείας σε όλη τη διάρκεια της ζωής με στόχο την πρόληψη των προβλημάτων και αναπηριών από τη μικρή ηλικία, αλλά και την εξάλειψη των ανισοτήτων στην υγεία, οι οποίες συνδέονται στενά με κοινωνικοοικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Πανδημίες, μεγάλες φυσικές ή βιολογικές καταστροφές και βιοτρομοκρατία αποτελούν δυνάμει μεγάλες απειλές για την υγεία όπως και η κλιματική αλλαγή. Ο συντονισμός και η άμεση απάντηση στις απειλές αυτές βρίσκονται στον πυρήνα του ρόλου της Ε.Ε..

Τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί σημαντική εξέλιξη στα συστήματα υγείας η οποία κατά ένα μέρος είναι αποτέλεσμα της ταχείας ανάπτυξης νέων τεχνολογιών όπου επαναστατικοποιούν τον τρόπο με τον οποίο προάγεται η υγεία, αλλά και προβλέπεται, προλαμβάνεται και θεραπεύεται η ασθένεια. Στις τεχνολογίες αυτές περιλαμβάνεται η πληροφορική και οι τηλεπικοινωνίες, καθώς και οι καινοτομίες στη γενομική, τις βιοτεχνολογίες και τη νανοτεχνολογία. Ο κλάδος της υγείας οφείλει να επωφεληθεί από τα πλεονεκτήματα της καινοτομίας και της τεχνολογίας, όπου αυτά μπορούν να συμβάλουν στη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των συστημάτων και τη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού. Στο μέλλον, δίνοντας μεγαλύτερη προσοχή σε καινοτομίες που αφορούν σε τομείς όπως οι σοβαρές και χρόνιες ασθένειες, όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης και τα καρδιαγγειακά, μπορεί να μειωθεί σημαντικά, σε βάθος χρόνου, ο φόρτος από αυτές τις ασθένειες στις υπηρεσίες περίθαλψης.

Επίσης, έχει δειχθεί εμπειρικά ότι οι αποδοτικές επενδύσεις σε τεχνολογίες ηλεκτρονικής υγείας (eHealth) βελτιώνουν την ποιότητα και παραγωγικότητα και με τον τρόπο αυτό απελευθερώνεται παραγωγικό δυναμικό, με το οποίο βελτιώνεται η πρόσβαση στην περίθαλψη. Οι τεχνολογίες μπορούν να υποστηρίξουν μια ριζική στροφή από την εξάρτηση από τη νοσοκομειακή περίθαλψη σε υπηρεσίες προληπτικής κατεύθυνσης και πρωτοβάθμιας περίθαλψης, οι οποίες είναι σημαντικές και για τη βιωσιμότητα των συστημάτων περίθαλψης σε ένα περιβάλλον γήρανσης του πληθυσμού, ενώ μπορούν παράλληλα να αποδώσουν καλύτερα αποτελέσματα για την υγεία. Βέβαια, πρέπει να επιτευχθεί κάποια ισορροπία με όρους κόστους αποδοτικότητας και τα συστήματα περίθαλψης πρέπει να αντιμετωπίζουν κατά περίπτωση ποιο είδος επένδυσης στην τεχνολογία είναι το καλύτερο με βάση το κόστος και την απόδοσή του.

Επιπλέον, νέες και άγνωστες τεχνολογίες μπορεί να εγείρουν ανησυχίες ή φόβους σε ηθικό επίπεδο και να δημιουργήσουν προβλήματα εμπιστοσύνης στους πολίτες. Αυτές πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον κατάλληλο τρόπο. Οι μέθοδοι τεχνολογικής στάθμισης και αποτίμησης (Health Technology Assessment, HTA) είναι ένα τέτοιο εργαλείο που η ένωση και τα κράτη μέλη προωθούν ώστε να υποστηριχθεί η αξιολόγηση των νέων τεχνολογιών και οι καλύτερες πρακτικές. Η αποτίμηση των νέων τεχνολογιών θα βοηθηθεί από συνεργασίες σε επίπεδο Ε.Ε. ώστε να συλλεγεί υλικό τεκμηρίωσης και καλών πρακτικών. Το νέο στρατηγικό πλαίσιο για την υγεία (new strategic EU framework for health) έχει σκοπό να θέσει τις ολοκληρωμένες γενικές κατευθύνσεις της πορείας της πολιτικής που θα ακολουθήσει η Ε.Ε. τα επόμενα χρόνια και φαίνεται ότι είναι η καλύτερη από μια σειρά επιλογές ανάμεσα στις οποίες έπρεπε να επιλέξει η Ε.Ε..

Η πρώτη είναι η διατήρηση του status quo, δηλαδή η μη ύπαρξη ολοκληρωμένης και συνεκτικής στρατηγικής και στόχων. Η δεύτερη επιλογή είναι η τοποθέτηση κοινών στόχων και ο συντονισμός με άλλες πολιτικές και κλάδους (Health in all) και η παρακολούθηση με ενιαίους δείκτες. Η τρίτη επιλογή περιλαμβάνει κοινούς στόχους και στρατηγικές ταυτόχρονα με ένα μηχανισμό επίτευξης συναίνεσης (consensus) και δομημένες συνεργασίες μεταξύ των χωρών μελών και άλλων ενδιαφερομένων μερών και η τέταρτη επιλογή περιλαμβάνει εκτός των προαναφερθέντων κοινών στόχων και μηχανισμών και τη δέσμευση σε μετρήσιμα αποτελέσματα με νομική δέσμευση των συμμετεχόντων.

2. Ο πληθυσμός και το επίπεδο της υγείας και της ποιότητας ζωής των Ελλήνων

Βασικοί παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν σημαντικά τη διάρθρωση και τον όγκο της ζήτησης υπηρεσιών υγείας είναι το επίπεδο της υγείας και της ποιότητας ζωής των πολιτών, όπου, ενώ από τη μια πλευρά παρατηρείται βελτίωση της ατομικής καταναλωτικής δυνατότητας, παράλληλα είναι εμφανής η δυσμενής εξέλιξη στο σύνολο των παραγόντων που προσδιορίζουν το επίπεδο υγείας, όπως οι δημογραφικοί παράγοντες, ο τρόπος ζωής, το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον. Οι τάσεις οι οποίες επικρατούν σήμερα στους παραπάνω τομείς επιδρούν επιβαρυντικά στη νοσηρότητα και τη διάρθρωση και κατανομή των παθολογιών στους μελλοντικούς χρήστες των υπηρεσιών.

3. Υγεία του Ελληνικού πληθυσμού – Παράδοξα και κρίσιμες καμπές⁷

Πολλαπλοί καθοριστικοί παράγοντες επιδρούν στη διαμόρφωση του επιπέδου υγείας των Ελλήνων –χωρίς ωστόσο να γνωρίζουμε τον ακριβή τρόπο με τον οποίο δρουν: δημογραφικοί, κοινωνικοί, οικονομικοί, περιβαντολλογικοί, πολιτιστικοί τρόποι ζωής, εργασιακές συνθήκες, κοινωνικές σχέσεις. Ωστόσο, με τη βοήθεια ορισμένων δεικτών, στατιστικών στοιχείων και διεθνών συγκρίσεων είναι δυνατόν να φωτιστεί και να αναπαρασταθεί το σύνθετο τοπίο της υγείας στον ελληνικό πληθυσμό. Ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης⁸ (Human Development Index, HDI) για το 2004 κατατάσσει τη χώρα μας στην 24^η θέση (0,921), έναντι της 21^ης το 1980 (0,854), με πρώτη τη Νορβηγία (0,965) και τελευταία την Κύπρο στην 28^η θέση (0,903), ενώ το 1980 την πρώτη θέση κατείχε η Ελβετία (0,893) και την τελευταία η Κορέα (0,746). Επίσης, με βάση συνολικά στοιχεία των μελών του, ο ΟΟΣΑ (OECD Health Data 2005) αναδεικνύει το γεγονός ότι τα πλέον αποτελεσματικά και αποδοτικά συστήματα δεν είναι αυτά που κοστίζουν ακριβότερα (βλ. ακόλουθο σχήμα).

3.1. Το προσδόκιμο ζωής για το σύνολο πληθυσμού σταματά να αυξάνεται

Η αναμενόμενη διάρκεια ζωής κατά τη γέννηση αποτελεί θεμελιώδη δείκτη για το επίπεδο της υγείας του πληθυσμού, αλλά και για το συνολικό επίπεδο της ευημερίας του. Με τον δείκτη αυτόν και την εξέλιξή του, δίνεται μια εικόνα της εξέλιξης για τον ίδιο τον πληθυσμό, αλλά και σε σύγκριση με τον πληθυσμό άλλων χωρών. Με βάση τα πιο πρόσφατα δεδομένα (βλ. γράφημα ΟΟΣΑ), για την αναμενόμενη διάρκεια ζωής του συνολικού πληθυσμού την περίοδο 1960-2000, η χώρα μας κατατάσσεται στη 14η θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.

Έχουμε «κερδίσει» 8.2 έτη ζωής μεταξύ των ετών 1960 και 2000, το οποίο όμως είναι κάτω από τον μ.ό. που είναι τα 8.6 έτη για το σύνολο των χωρών και χαμηλότερα έναντι των 9.3 και 12.2 ετών που «κέρδισαν» η Ισπανία και η Πορτογαλία αντίστοιχα (9η και 5η θέση) κατά την ίδια περίοδο. Από τα 69.9 έτη αναμενόμενη διάρκεια ζωής του συνολικού πληθυσμού της χώρας το 1960, φθάσαμε το 2000 τα 78.1 έτη και παραμείναμε στα 78.1 μέχρι και το 2003, ενώ χώρες όπως η Ισπανία από 69.8 το 1960 έφθασε στα 79.1 το 2000 και τα 80.5 το 2003 και η Πορτογαλία από τα 64 στα 76.6 και 77.3 αντίστοιχα.

Η μία πλευρά του «παραδόξου» (η άλλη πλευρά αφορά τις δαπάνες περίθαλψης) φαίνεται από τη διαχρονική εξέλιξη της θέσης της χώρας ως προς τις άλλες χώρες του ΟΟΣΑ και έχει ως εξής:

Η χώρα μας, ενώ ακολούθησε εντυπωσιακή πορεία από το 1960 μέχρι τη δεκαετία του ’90, έκτοτε (συγκριτικά με τις άλλες χώρες του ΟΟΣΑ) «κατρακύλησε» σε χαμηλότερη θέση από αυτή που ξεκίνησε το 1960, καταλήγοντας το 2003 στη 19η θέση ως προς την αναμενόμενη διάρκεια ζωής για τον πληθυσμό με 78,1 έτη και στην τελευταία θέση, με μηδενική βελτίωση στην αναμενόμενη διάρκεια ζωής από το 2000 έως το 2003, μαζί με τη Ν. Ζηλανδία. Η γενική εικόνα για το σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ δίνεται με το ακόλουθο σχήμα:

3.2. Τα στοιχεία νοσηρότητας στον πληθυσμό δείχνουν σοβαρή επιδείνωση

Επιπρόσθετα, δεδομένα νοσηρότητας, όπως η παχυσαρκία και τα μεγάλα ποσοστά υπέρβαρου πληθυσμού, καθώς και τα δεδομένα ισχαιμικής νόσου είναι ενδεικτικά όχι μόνο της κατάστασης της υγείας του πληθυσμού, όπου αποκλίνουμε πλέον σημαντικά από το μεσογειακό πρότυπο (βλ. Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Γαλλία), αλλά αποτελούν στοιχεία πρόγνωσης για το μέλλον, το οποίο αναμένεται ακόμη περισσότερο δυσμενές (βλ. δύο επόμενους πίνακες). Ταυτόχρονα, διαπιστώνεται έλλειψη επαρκούς επιστημονικής πληροφόρησης για την επιδημιολογία διαφόρων νόσων. Επί παραδείγματι, για τις νεοπλασίες δεν υπάρχει εθνικό σύστημα καταγραφής (registry), ενώ για τις ψυχικές νόσους (βλ. Γκρέγκορυ) τα διαθέσιμα δεδομένα υποστηρίζουν την άποψη ότι ο πληθυσμός στη χώρα μας αντιμετωπίζει προβλήματα ψυχικής υγείας στον ίδιο βαθμό, αν όχι σε μεγαλύτερο, με τον πληθυσμό των άλλων χωρών.

3.3. Το επίπεδο της κατά κεφαλήν πραγματικής δαπάνης, καθώς και το ποσοστό του ΑΕΠ για την περίθαλψη αυξήθηκε σημαντικά

Η άλλη πλευρά του «παραδόξου» αφορά την ιλιγγιώδη αύξηση των δαπανών για την περίθαλψη από 6,6 % του ΑΕΠ το 1980 σε 10,2 % το 2001 και σε 9,9% το 2003 (χωρίς την παραοικονομία) και την ανάδειξη της χώρας σε «πρωταθλητή» δαπανών στην Ευρώπη και από τους πρώτους μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.¹⁰

Το συμπέρασμα από το σύνολο των παραπάνω δεδομένων είναι ότι η ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών, η αποτελεσματικότητα και η απόδοση της ήδη πολύ υψηλής δαπάνης δεν είναι απλώς ανεπαρκής αλλά αρνητική, δηλαδή φαίνεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις στο επίπεδο υγείας του πληθυσμού, πιθανότατα και λόγω της υπερκατανάλωσης φαρμάκων, της ιατρογενούς ζήτησης και των ιατρικών σφαλμάτων, για τα οποία δεν έχουμε μετρήσεις, καθώς και λόγω της μη ύπαρξης συστημάτων έγκαιρης και ολοκληρωμένης αντιμετώπισης των πραγματικών προβλημάτων και κινδύνων για την υγεία του πληθυσμού και των ασθενών.

4. Το πρόβλημα της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας των διατιθέμενων πόρων

Η μορφή και το περιεχόμενο των δομών και λειτουργιών του συστήματος περίθαλψης είναι προϊόν εξέλιξης κατά τη διάρκεια δεκαετιών. Τα τελικά χαρακτηριστικά του είναι, σε σημαντικό βαθμό, από τη μια πλευρά συνάρτηση της έκβασης των παραπάνω αλληλεπιδράσεων και από την άλλη των επιλογών και προτεραιοτήτων της πολιτείας, των συναφών φορέων και της κοινωνίας. Η απόλυτη σχεδόν κυριαρχία του «θεραπευτικού παραδείγματος» και της νοσοκομειοκεντρικής διάρθρωσης από τη μια πλευρά και από την άλλη οι αδύναμες (έως ανύπαρκτες) δομές πρωτοβάθμιας περίθαλψης, πρόληψης και προστασίας της υγείας του πληθυσμού, εκφράζει αυτές τις επιλογές.

Η ιδιοτυπία αυτής της δομής γίνεται προφανής, εκτός των άλλων, από το γεγονός ότι η δημόσια δαπάνη στη χώρα μας για νοσοκομειακή περίθαλψη, ήδη από το 1990, ήταν μεγαλύτερη σε ποσοστό από χώρες όπως η Μ. Βρετανία, η Σουηδία, οι Η.Π.Α. ή η Γερμανία. Επίσης, το ύψος των συνολικών δαπανών για περίθαλψη (ως ποσοστό του ΑΕΠ) τοποθετούσε, από το 1999, τη χώρα μας στην έκτη θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ και την 3^η ή 4^η στην Ε.Ε., δηλαδή μετά τη Γερμανία και τη Γαλλία. Από την άλλη πλευρά, ως προς τις δημόσιες δαπάνες για περίθαλψη μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, η χώρα μας, με 55% μ.ό. περίπου, την περίοδο 1980-2001, ακολουθεί μια ιδιότυπη και μοναχική διαδρομή ανάμεσα στις χώρες με υψηλές (άνω του 70-75 %) και τις χώρες με σχετικά χαμηλές (περίπου 45%) δημόσιες δαπάνες.

Από τις εξελίξεις σε σημαντικούς τομείς της κοινωνίας, της οικονομίας, της ζήτησης υπηρεσιών, της τεχνολογίας και των μελλοντικών τάσεων στις πολιτικές της Ε.Ε. και των επιμέρους χωρών φαίνεται ότι οι επιδεινούμενες δημογραφικές τάσεις και το αυξανόμενο κόστος της περίθαλψης (με σημαντική παράμετρο το κόστος της νέας τεχνολογίας) αποτελούν τα κύρια διακυβεύματα για τις επόμενες δεκαετίες. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται ότι με την υλοποίηση κατάλληλων και συντονισμένων στρατηγικών και αναδιαρθρώσεων στους τομείς υγείας – ποιότητας ζωής – ΕΤΚ είναι εφικτή η αξιοποίηση των ευκαιριών από τις νέες τεχνολογίες, καθώς και από τα επιτυχημένα παραδείγματα και τις πολιτικές άλλων χωρών, αλλά και εγχώριων οργανισμών. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να ελαχιστοποιηθούν ή και να ανατραπούν τα αρνητικά στοιχεία των επιπτώσεων από τις απειλές, όπως είναι η γήρανση του πληθυσμού, η αναποτελεσματικότητα στην παροχή υπηρεσιών υγείας, η έλλειψη καινοτομικής ικανότητας στους οργανισμούς κ.ά. Οι ιδιοτυπίες αυτές μπορούν σε σημαντικό βαθμό να εξηγηθούν και με βάση τις ακόλουθες διαπιστώσεις:

• Η διοίκηση του συνολικού συστήματος αποτελείται από έναν αριθμό ξεχωριστών πόλων, όπως το Υπ.ΥΠΚΑ / ΠΕΣΥ, οι διοικήσεις των ταμείων, άλλα υπουργεία, διοικήσεις οργανισμών.
• Συλλειτουργούν πολλαπλά και κατακερματισμένα «συστήματα» περίθαλψης με χαρακτηριστικά την έλλειψη αποτελεσματικότητας και τη μη αποδοτικότητα δομών, λειτουργιών και επενδύσεων.
• Αν και οι δαπάνες προσεγγίζουν το 10% του ΑΕΠ, τάση συνεχούς αύξησης (επίσημα 9,1% χωρίς την παραοικονομία), παρατηρούνται σημαντικά συνεχή ελλείμματα στα νοσοκομεία. Το πραγματικό κόστος είναι σημαντικά μεγαλύτερο για την κοινωνία.
• Οι επενδύσεις κατευθύνονται στην κατασκευή κυρίως νέων νοσοκομείων ή σε βελτιώσεις των υπαρχόντων.

Γενικά τα κύρια χαρακτηριστικά προβλήματα είναι τα εξής:

• Ποιότητα υπηρεσιών πολύ χαμηλή χωρίς συστήματα ελέγχου και διασφάλισης ποιότητας.
• Αποσπασματική προσέγγιση του ασθενούς.
• Φαινόμενα προκλητής ζήτησης, ακατάλληλων, αναποτελεσματικών, μη αποδοτικών παρεμβάσεων και αθέμιτων συναλλαγών.
• Ιατρικά σφάλματα με μεγάλη συχνότητα και απουσία τυποποιημένων θεραπευτικών πρωτοκόλλων.

Διαπιστώνεται τέλος σημαντική ασυμμετρία στην πληροφόρηση και τη γνώση ως προς την αξιολόγηση της ποιότητας και την επιλογή των ιατρικών υπηρεσιών από τους ασθενείς, αλλά και από την κοινωνία και την πολιτική. Από τα προβλήματα αυτά προκύπτει ένα πολύ σημαντικό έμμεσο ή αφανές κόστος, το οποίο δύσκολα μπορεί να προσδιοριστεί με τα υπάρχοντα σήμερα συστήματα.

5. Η συν-πλοκή με τα θέματα της κοινωνίας της γνώσης και της ΕΤΚ
(έρευνα – τεχνολογία – καινοτομία)

Το Κοινωνιο-τεχνολογικό διακύβευμα του πεδίου αυτού είναι μεγάλο. Ο καταιγισμός νέων γνώσεων και τεχνολογιών, που έχει ήδη αρχίσει διεθνώς, αναμένεται να ενταθεί κατά τις επόμενες δεκαετίες, περιλαμβάνοντας:

• Την πλήρη ανάπτυξη των εφαρμογών ΤΠΕ (e-Health), με την ψηφιοποίηση της υγείας να κινείται σε νέες κατευθύνσεις (π.χ. Health Intelligence).
• Τη διείσδυση βιοτεχνολογιών και των υβριδίων τους σε άλλες τεχνολογίες (ΤΠΕ, Νέων Υλικών, nano) σε όλα τα μέτωπα της ιατρικής έρευνας (καρκίνου, εγκεφάλου, ανοσοποιητικού συστήματος, φάρμακα), αλλά και στη δημιουργία νέων (γονιδιακές και μετα-γονιδιακές τεχνικές, μηχανική ιστών, αισθητήρες, βιο-υπολογιστές, νανο-ρομποτική).
• Τα κρίσιμα μέτωπα (α) με την ίδια τη Γνώση (cognitive research) και τη σχέση της με άλλες ανθρωπογενείς φαινομενολογίες (με-λέτη του συναισθήματος), και (β) με την Κοινωνία: βιοηθική έρευνα, κοινωνική/συλλογική βάση της υγείας και η αλληλεπίδραση με την ποιότητα ζωής, κοινωνική διαχείριση «ευαίσθητων» βιο-ιατρικών ζητημάτων.

6. Πολυπλοκότητες και προαπαιτούμενα για τη διαμόρφωση πολιτικών επιλογών και τη λήψη αποφάσεων

Η δυνατότητα απόκρισης στις ευκαιρίες και τις απειλές που προκύπτουν στη σύγχρονη κοινωνία της γνώσης, καθώς και η δυνατότητα υλοποίησης των κατάλληλων στρατηγικών από τις μονάδες του συστήματος, όπως τα δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία, τα διαγνωστικά κέντρα κ.ά., εξαρτώνται από την ικανότητά τους να προσαρμοστούν στο νέο status quo ενός συνόλου από τομείς όπως: η παραγωγή και υιοθέτηση καινοτομιών, ο βαθμός αλληλεπίδρασης με την ΕΤΚ, η αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα στην παροχή των υπηρεσιών, οι χρηματοοικονομικές δυνατότητες και η ποιότητα του γενικού μάνατζμεντ και του μάνατζμεντ των επιμέρους λειτουργιών των μονάδων, καθώς και τα διαθέσιμα μέσα και ο τρόπος οργάνωσης.

Από τις εκτιμήσεις στα θέματα αυτά φαίνεται ότι θα πρέπει, στη χώρα μας, να προσδιοριστούν οι κατάλληλες στρατηγικές και αναδιαρθρώσεις ώστε το σύστημα να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές προκλήσεις σε όλο το πλέγμα Υγεία – Ποιότητα ζωής – ΕΤΚ.

7. Άξονες των πολιτικών επιλογών (οι τρεις πυλώνες)

Τα υπάρχοντα προβλήματα αφορούν τρεις διακριτές, αν και αλληλοεπηρεαζόμενες, περιοχές του συστήματος υγείας και κοινωνικής αλληλεγγύης. Οι περιοχές αυτές συγκλίνουν σε τρεις βασικούς Άξονες Προτεραιότητας που συμπυκνώνουν τη στρατηγική για την επόμενη προγραμματική περίοδο. Οι τρεις Άξονες Προτεραιότητας οργανώνουν τις στρατηγικές επιδιώξεις του ΥπΥΚΑ, όπου τοποθετούν, κατά το δυνατό σε γενικότερες ενότητες, το ευρύ πλήθος των επιμέρους παρεμβάσεων. Οι άξονες (πυλώνες) αυτοί είναι:

Α) Ανάπτυξη της Δημόσιας Υγείας, πρόληψης και πρωτοβάθμιας περίθαλψης

Β) Βελτίωση της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας του συστήματος περίθαλψης

Γ) Κοινωνική Αλληλεγγύη

Η αποτελεσματική πρόληψη της ασθένειας θα απαιτεί από το κοινό απόκτηση οικειότητας σε θέματα υγείας, επίσης θα απαιτεί πληροφορίες για τα ευπαθή άτομα και τον πληθυσμό, καθώς και κατάλληλη και έγκαιρη προειδοποίηση για την αποτελεσματικότητα ενεργειών για τη διατήρηση της υγείας. Η ανάπτυξη δραστηριοτήτων προώθησης της υγείας μέσω πρόληψης συγκεκριμένων ασθενειών θα περιλαμβάνει ταυτόχρονα και την ανάπτυξη διακλαδικών δράσεων σε τομείς που επηρεάζουν την υγεία.

Η δυνατότητα ευρείας χρήσης επιστημονικών οδηγιών για έναν τρόπο ζωής, ο οποίος θα διασφαλίζει την πρόληψη ασθενειών στους ενήλικες (εκτιμώμενος χρόνος υλοποίησης: 2006), η αποτύπωση των μηχανισμών της γήρανσης (2012), καθώς και η κυριαρχία της προληπτικής ιατρικής στην ιατρική επιστήμη (2010) θα αποτελέσουν τους βασικούς οδηγούς στους τομείς της Ε&Τ, ποιότητας ζωής και υγείας. Η αναδιάρθρωση και προσαρμογή της Ε&Τ και των άλλων εμπλεκόμενων τομέων, όπως το σύστημα περίθαλψης, στις παραπάνω προκλήσεις και τάσεις θα αποτελέσει το κύριο διακύβευμα για τα επόμενα χρόνια στη χώρα μας.

8. Κρίσιμοι παράγοντες για τις εξελίξεις

Κρίσιμοι παράγοντες στους οποίους οφείλει να επικεντρωθεί η πολιτική υγείας τα επόμενα χρόνια ως κρίσιμα θέματα για την προαγωγή της υγείας και της ποιότητας ζωής του πληθυσμού είναι: η Δημόσια υγεία, οι κοινωνικές συνιστώσες και η απασχόληση, το φυσικό περιβάλλον, η ποιότητα και ασφάλεια τροφίμων, καθώς και τα διατροφικά πρότυπα και η φυσική άσκηση, η πληροφορία σχετικά με το επίπεδο υγείας και τους προσδιοριστικούς παράγοντες της υγείας, τα φάρμακα και οι τεχνολογίες, οι παράγοντες κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης, η κινητικότητα των επαγγελματιών υγείας και η έρευνα.

Η κρισιμότητα των περιστάσεων και η πολυπλοκότητα των παραγόντων που αλληλεπιδρούν στο συνολικό πλέγμα: «προσδιοριστικοί παράγοντες – επίπεδο υγείας του πληθυσμού – διάρθρωση του συστήματος περίθαλψης και πολιτική υγείας» απαιτούν σήμερα την ολιστική προσέγγιση του προβλήματος και ταυτόχρονα την λήψη συνεκτικών μεταξύ τους μέτρων διαρθρωτικής κυρίως πολιτικής και αλλαγών. Η ταχύτατη αλλαγή «παραδείγματος» στον τομέα της περίθαλψης φαίνεται να είναι πλέον ο μόνος τρόπος ανακοπής των αρνητικών τάσεων και βαθμιαία του περιορισμού των σημαντικών προβλημάτων όχι μόνο στον τομέα της περίθαλψης, αλλά στην κατάσταση του συνολικού πληθυσμού της χώρας.

Επιλεγόμενα – συμπεράσματα

Το υλικό, τα στοιχεία και η προσέγγιση σ’ αυτό το άρθρο βασίζονται, όπως ήδη ελέχθει, στις δύο μεγάλες προσπάθειες χάραξης πολιτικής με ορίζοντα το 2021 και το 2013 και μάλιστα πριν εκδηλωθεί η κρίση του 2008. Βέβαια, στην προσέγγιση της προοπτικής διερεύνησης «Ελλάδα 2021» το σενάριο «καταστροφή» ήταν το τέταρτο από τα τέσσαρα που είχαν διαμορφωθεί σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης. Επομένως, το στοιχείο της «κρίσης» ήταν παρόν σε όλη την επεξεργασία των πολιτικών ως μία εκδοχή του μέλλοντος. Ιδιαίτερα στην επεξεργασία του τομέα υγείας, στο πλαίσιο της προοπτικής διερεύνησης προστέθηκαν μόνο δύο σενάρια σε αντίθεση με άλλους τομείς όπου προστέθηκαν περισσότερα. Η τακτική αυτή υπαγορεύτηκε από την υπόσταση του τομέα της υγείας, όπου πλήθος δυσλειτουργιών και παρωχημένων θεσμών απαιτεί μία άμεση επέμβαση. Πιο συγκεκριμένα, προτάθηκε ένας «μονόδρομος» σε έναν κόμβο με δύο οδούς: ή το σύστημα υγείας θα αφηνόταν στη δυναμική και την αδράνειά του και θα εξαντλούσε τις μικροβελτιώσεις που προσφέρονταν από τις νέες τεχνολογίες ή (το δεύτερο σενάριο) θα λάμβανε χώρα μία συστηματική και μακροχρόνια επέμβαση που θα άγγιζε τη σύζευξη υγείας και ελληνικής κοινωνίας. Το δεύτερο σενάριο αποτέλεσε την αφετηρία για τη χάραξη πολιτικής στον χρονικό ορίζοντα του 2013. Με μία άλλη έκφραση διατυπωμένο, η μεσοπρόθεσμη πολιτική για το 2013 θεωρήθηκε ως φάση της μακροχρόνιας πολιτικής για το 2021.

Σ’ αυτή την επεξεργασία, οι πολιτικές σε ευρωπαϊκή κλίμακα θεωρήθηκαν ως οδηγοί και ορόσημα· όχι μόνο οι πολιτικές Δημόσιας Υγείας, αλλά και οι γενικότερες πολιτικές για το οικονομικό και κοινωνικό μέλλον της Ευρώπης και βέβαια ο καινούριος ρόλος της υγείας ως κοινωνικός τόπος. Με μία απλοποίηση θα ήταν δυνατόν να λεχθεί ότι η πρόκληση για τον τομέα της υγείας είναι η μεταμόρφωσή του από «παθητικό δέκτη» πόρων σε πεδίο-αφορμή για την παραγωγή τεχνολογικής και κοινωνικής καινοτομίας.

Όσον αφορά δε στις στρατηγικές επιλογές –πλαίσια για το πεδίο Ποιότητα Ζωής – Υγεία – Έρευνα Τεχνολογία – Καινοτομία–, ήδη από το 2003, είχε προταθεί στο πλαίσιο της Τεχνολογικής Προοπτικής Διερεύνησης ένα τετράπτυχο στρατηγικών προσεγγίσεων ακριβώς ταυτόσημο με αυτό που υιοθετείται από την Ε.Ε. και αναδεικνύει την ανάγκη αναδιαρθρώσεων και προσδιορισμού κοινών στόχων και συντονισμού των στρατηγικών των πρωταγωνιστών, καθώς και των άλλων συμμετεχόντων στο παραπάνω πεδίο.

Η επιλογή αυτή έχει αναμφισβήτητα έναν ριζοσπαστικό χαρακτήρα και απαιτεί πολλαπλή κινητοποίηση υλικών, επιστημονικών και πολιτιστικών πόρων, αλλά φιλοδοξεί να προκαλέσει μία σειρά μεταβολών και μετατοπίσεων των οποίων τα αποτελέσματα θα ήταν πιο φανερά στον ορίζοντα 2015-16. Οι μετατοπίσεις είναι πολλαπλές:

• Θεραπεία – Πρόληψη
• Δημόσια Υγεία – Νέα Δημόσια Υγεία
• Καταναλωτικά πρότυπα – Νέα πρότυπα ζωής
• Εξάντληση φυσικών πόρων – Ενσωμάτωση του μέλλοντος στο παρόν / αειφορία
• Εξάλειψη της διαφθοράς – Κοινωνική συμμετοχή / κοινωνική αναφορά
• Διοικητικο-οικονομική μονοδιάσταση – Νέες μορφές κοινωνικής αποτίμησης και στρατηγικής / νέες δομές κοινωνικής αλληλεγγύης
• Απομόνωση της υγείας – Συσχέτιση της υγείας με πόλους καινοτόμου δράσης / σύμπλεξη με πόλους γνώσης και κοινωνικού πειραματισμού

Είναι σαφές ότι μία τέτοια προσπάθεια δεν είναι μία απλή προσαρμογή του ελληνικού «συστήματος» υγείας, αλλά είναι ταυτόχρονα μετάπλαση και αναβάθμιση. Σ’ αυτό το πνεύμα αποκτά τη σημασία του υποδείγματος για όλο το κοινωνικό και πολιτιστικό γίγνεσθαι.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Αναφορά στους βασικούς άξονες πολιτικής της Ε.Ε. για τη Δημόσια Υγεία

Δημόσια Υγεία

• Στρατηγικές Δημόσιας Υγείας
  Επισκόπηση των προηγούμενων και των τωρινών στρατηγικών της Ε.Ε. για τη δημόσια υγεία.

• Πληροφορίες σχετικά με θέματα υγείας
  Πολιτικές και δραστηριότητες της Ε.Ε. σχεδιασμένες για την παραγωγή και διάδοση συγκρίσιμων πληροφοριών για θέματα υγείας, ασθενειών και συμπεριφορών του πληθυσμού που σχετίζονται με την υγεία.

• Απειλές για την υγεία
  Πρωτοβουλίες της Ε.Ε. για τη βελτίωση της ικανότητας ταχείας αντίδρασης σε λοιμώδη νοσήματα και απειλές για την υγεία.

• Προσδιοριστικοί παράγοντες της υγείας
  Πρωτοβουλίες της Ε.Ε. για την αντιμετώπιση των καθοριστών της υγείας και για την προαγωγή πιο υγιεινών τρόπων ζωής.

• Forum της Ε.Ε. για τις πολιτικές υγείας
  Μία πλατφόρμα δικτύωσης και ανταλλαγής απόψεων διαφορετικών αρμοδίων από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα ειδικών σε θέματα υγείας.

• Πρόληψη και Έλεγχος Ασθενειών
  Προσπάθεια από το ECDC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων) για την ενίσχυση της άμυνας της Ευρώπης απέναντι σε μεταδιδόμενες ασθένειες.

• Επιτροπή για το Περιβάλλον, τη Δημόσια Υγεία και την Ασφάλεια
  Επαφή με τις δραστηριότητες της Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Υγεία του Ευρωκοινοβουλίου.

• Απασχόληση, Κοινωνική Πολιτική, Υγεία και Υποθέσεις Καταναλωτών – 2006
  Πληροφόρηση για τις δραστηριότητες του Συμβουλίου για θέματα σχετιζόμενα με τη δημόσια υγεία.

    Απασχόληση και κοινωνικές διαστάσεις

• Υγεία και ασφάλεια στην εργασία
  Στρατηγικές της Ε.Ε. για την υποστήριξη και προαγωγή της προστασίας της υγείας και τη μείωση των κινδύνων στους χώρους εργασίας.

• Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία
  Υπηρεσία της Ε.Ε. για την υποστήριξη πρωτοβουλιών για ασφαλέστερα, υγιεινότερα και παραγωγικότερα εργασιακά περιβάλλοντα.

• Παροχή υψηλής ποιότητας φροντίδας υγείας προσβάσιμης σε όλους
  Πληροφόρηση για τις προσεγγίσεις της Ε.Ε. ως προς την στήριξη του στόχου της καθολικής πρόσβασης σε υψηλής ποιότητας φροντίδες υγείας και αειφόρων εθνικών συστημάτων φροντίδας υγείας.

• Κοινοτικό Πρόγραμμα για την ισότητα των φύλων (2001-2005)
  Πολιτική και δράση της Ε.Ε. σχεδιασμένες να εξαλείψουν τις ανισότητες και να προωθήσουν την ισότητα των φύλων σε όλη την Κοινότητα.

• Υπηρεσίες υγείας και κοινωνικές υπηρεσίες
  Το ίδρυμα συνεισφέρει στο σχεδιασμό και τον προγραμματισμό καλύτερης διαβίωσης και συνθηκών εργασίας στην Ευρώπη.

    Περιβάλλον

• Περιβάλλον και Υγεία
  Περιβαλλοντική στρατηγική της Ε.Ε. για τη μείωση των αρνητικών συνεπειών για την υγεία συγκεκριμένων περιβαλλοντικών παραγόντων.

• Ανθρώπινη Υγεία
  Το έργο της Ευρωπαϊκής για το Περιβάλλον σχετικά με θέματα ανθρώπινης υγείας και περιβαλλοντικών παραγόντων.

• Διαστάσεις της ανταγωνιστικότητας της αειφόρου ανάπτυξης
  Προσέγγιση της Ε.Ε. για την προαγωγή της ένταξης της αειφόρου ανάπτυξης στις πολιτικές λειτουργίας των επιχειρήσεων.

• IDABC (Διεφαρμόσιμη Παροχή Ηλεκτρονικών Κυβερνητικών Υπηρεσιών στη Δημόσια Διοίκηση, τις Επιχειρήσεις και τους Πολίτες – eGovernment services
  Η IDABC προσφέρει λύσεις και παρέχει υπηρεσίες που επιτρέπουν στις εθνικές αρχές να επικοινωνούν ηλεκτρονικά και να προσφέρουν σύγχρονες δημόσιες υπηρεσίες.

    Ασφάλεια Τροφίμων

• Ασφάλεια τροφίμων
  Ενιαία προσέγγιση της Ε.Ε. για θέματα ασφάλειας τροφίμων.

• Αποτίμηση διατροφικών κινδύνων και διατροφική ασφάλεια
  Έργο της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων για την αποτίμηση της ασφάλειας των τροφίμων και της σίτισης.

• Βιομηχανία τροφίμων
  Το ρυθμιστικό πλαίσιο της Ε.Ε. για την εφαρμογή πολιτικών που σχετίζονται με τα διατροφικά προϊόντα.

    Ναρκωτικά

• Προσέγγιση του ζητήματος της χρήσης ναρκωτικών
  Γενική θεώρηση της ενιαίας Ευρωπαϊκής προσέγγισης της χρήσης ναρκωτικών.

• Ναρκωτικά και εθισμός στην Ευρώπη
  Η ιστοσελίδα παρέχει πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες του EMCDDA (Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου της χρήσης Ναρκωτικών και του Εθισμού), το οποίο προσφέρει αξιόπιστες και συγκρίσιμες πληροφορίες για τη χρήση και τον εθισμό στα ναρκωτικά στην Ευρώπη.

• Πολιτική της Ε.Ε. για τα παράνομα ναρκωτικά
  Γενική θεώρηση της Ευρωπαϊκής και της διεθνούς πολιτικής για την καταπολέμηση της παράνομης πώλησης ναρκωτικών.

    Πληροφόρηση

• eHealth (Ηλεκτρονική Υγεία)
  Ευρωπαϊκό δίκτυο και συνολικοί στόχοι για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Ηλεκτρονικής Υγείας που προωθεί την πρόοδο σε «εφτά προτεραιότητες της πολιτικής της ηλεκτρονικής Ευρώπης».

    Φροντίδα Υγείας

• Ομάδα υψηλού επιπέδου ειδικών στις Υπηρεσίες Υγείας και την Ιατρική Φροντίδα
  Η ομάδα ειδικών συστάθηκε για να βοηθήσει τη συνεργασία μεταξύ των Κρατών Μελών

• Φάρμακα για ανθρώπους
  Επαφή με την υπηρεσία της Ε.Ε. που είναι υπεύθυνη για

• Πρόσβαση στα βασικά φάρμακα
  Πολιτική της Ε.Ε. για τη βελτίωση της δυνατότητας παροχής φαρμάκων ιδιαίτερα για τις φτωχές χώρες.

• Φαρμακευτικά προϊόντα
  Πλαίσιο της Ε.Ε. για την ενδυνάμωση της ανάπτυξης της φαρμακευτικής βιομηχανίας και παραγωγής.

• Ιατρικά μηχανήματα
  Ρυθμιστικό πλαίσιο της Ε.Ε. για την πρόσβαση στην αγορά, τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις και την ανταγωνιστικότητα στον τομέα των ιατρικών μηχανημάτων.

• Αίμα, Ιστοί, Κύτταρα και Όργανα
  Κοινοτικές πολιτικές αναφορικά με θεραπείες βασισμένες σε βιολογικές ουσίες.

• Ευρωπαϊκό Αρχείο σχετικά με Όργανα, Κύτταρα και Ιστούς
  Η Πύλη EUROCET είναι μία πλατφόρμα που συνδέει τις εθνικές οργανώσεις στον τομέα της μεταμόσχευσης, οι οποίες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στους σκοπούς της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την καταγραφή των δραστηριοτήτων των υπηρεσιών καταλογογράφησης ιστών.

    Ανάπτυξη

• Υγεία και φτώχεια
  Πλαίσιο πολιτικής της Ε.Ε. για τον προσανατολισμό των επενδύσεων στον χώρο της υγείας, του AIDS και του πληθυσμού, για τη μεγιστοποίηση των υγειακών κερδών και για την προστασία των πιο ευάλωτων από τη φτώχεια.

• Υγεία, AIDS και Πληθυσμός
  Η Ε.Ε. αναγνωρίζει τη στενή συσχέτιση ανάμεσα στην κακή κατάσταση υγείας και τη φτώχεια, καθώς επίσης και τη σημασία των αποτελεσμάτων της βελτίωσης της υγείας για την οικονομική αύξηση και ανάπτυξη.

• Η Βόρεια Διάσταση
  Στοχεύει στην καταγραφή των ιδιαίτερων τοπικών προκλήσεων για την ανάπτυξη στη Βόρεια Ευρώπη, συμπεριλαμβάνοντας κλιματικές συνθήκες, ευρείες ανισότητες στα επίπεδα ζωής και περιβαλλοντικές προκλήσεις.

    Κινητικότητα των επαγγελματιών υγείας

• Αμοιβαία αναγνώριση των προσόντων
  Πληροφόρηση σχετικά με την κοινή αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (φαρμακοποιών, γιατρών) στα Κράτη Μέλη.

    Έρευνα

• Επιστήμες Υγείας και Ζωής
  Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες έρευνας που παρέχουν επιστημονική υποστήριξη για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

• Επιστημονική υποστήριξη σε πολιτικές
  Πρωτοβουλία συνδρομής στη λήψη αποφάσεων σε θέματα υγείας, ασφάλειας και διαχείρισης φυσικών πόρων.

• Πολιτική Διεθνούς Επιστημονικής Συνεργασίας
  Προσπάθεια της Ε.Ε. για έρευνα της διατομεακής πολιτικής, των συστημάτων παροχής φροντίδας υγείας και της ανάπτυξης εργαλείων των αναπτυσσόμενων χωρών.

    Αθλητισμός

• Αθλητισμός και δημόσια υγεία
  Επισκόπηση των πρωτοβουλιών που σχετίζονται με τον αθλητισμό και τις δράσεις προαγωγής του.