Το προηγούμενο τεύχος βρισκόταν στο τυπογραφείο όταν, στην αρχή του καλοκαιριού, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή ο Γιώργος Καπρίνης, άξιος συνάδελφος και αγαπημένος φίλος. Η γενιά μας μικραίνει. Στο προηγούμενο τεύχος αποχαιρετούσα, μετά από μακρόχρονη αρρώστια, την αγαπημένη φίλη Μάγδα Κοτζιά (1940-2015), εκδότρια του Εξάντα. Η ζωή ακολουθεί τη φυσική της πορεία, δύσκολο όμως να δεχτείς τον ξαφνικό και πρόωρο θάνατο. Από το Συνέδριο της Λάρισας, στο ίδιο Τραπέζι με τον Γιώργο, από τα τελευταία Τραπέζια της τελευταίας μέρας, στα μέσα του Απρίλη, να βρίσκεσαι ξαφνικά μπροστά στην ανάγκη να τον «αποχαιρετίσεις», φέρνοντας στο νου μια ολόκληρη συμπόρευση από τα φοιτητικά μας χρόνια, στα πρώτα επιστημονικά μας βήματα και τη μετεκπαίδευσή μας στη Γαλλία, κι από κει στην πανεπιστημιακή ψυχιατρική του ΑΠΘ.

Η κοινή ψυχιατρική μας παιδεία υπήρξε καθοριστική στη φιλία και τη συνεργασία μας. Όσα, δηλαδή, αποκομίσαμε κι οι δυο από τον τελευταίο των μεγάλων γάλλων ψυχοπαθολόγων, τον Henri Ey, κυρίως την «οργανοδυναμική» του αντίληψη για την ψυχική νόσο και τη βασική του θέση πως «η ψυχοπαθολογία είναι η παθολογία της ελευθερίας του ανθρώπου». Κι όσα ακόμα αποκομίσαμε από τη φιλία και τη συνεργασία μας με τον Θανάση Τζαβάρα, στενό συνεργάτη του μεγάλου νευροψυχολόγου Henri Heacan στο νοσοκομείο του Παρισιού Saint-Anne. Ο Γιώργος ήταν αυτός που μου γνώρισε το περίφημο Manuel de Psychiatrie του Henri Ey, καθώς είχε αρχίσει νωρίτερα την ειδικότητα και ετοιμαζόταν για τη Γαλλία, κι αυτός που με έφερε σε επικοινωνία, λίγο αργότερα στο Παρίσι, με τον Θανάση Τζαβάρα. Από αυτά τα κοινά σημεία ξεκινούσε η προσωπική μας πορεία, με τις αναγκαίες βέβαια ιδιαιτερότητες που άρχιζαν από το ξεχωριστό βάρος που δίναμε σε αυτόν ή τον άλλον τομέα της ψυχιατρικής. Πέραν της Κλινικής Ψυχιατρικής, ο Γιώργος ανοίχτηκε περισσότερο στα θέματα της αποασυλοποίησης και της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης κι εγώ περισσότερο στα θέματα ιστορίας και επιστημολογίας της ψυχιατρικής και των νευροεπιστημών.

Το έργο του Γιώργου φαίνεται μέσα από τις πολλές και ποικίλες δημοσιεύσεις του, όπως και μέσα από τη συμμετοχή του στη διοίκηση του Τομέα μας και τη Γενική Συνέλευση της Σχολής στο ΑΠΘ. Όπως και μέσα από τη συμβολή του στην προώθηση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα, από τη θέση του πρόεδρου της Επιτροπής Ψυχικής Υγείας του Υπουργείου Υγείας, και την ανάπτυξη εξωνοσοκομειακών δομών μέσω της μη κυβερνητικής εταιρείας Ε.Ψ.Υ.Κ.Α.

Δεν θα σταθώ σε όλα αυτά. Τα προσπερνώ για να σταθώ στον δάσκαλο που ήταν ο Γιώργος, φέροντας στο νου μια ξεχωριστή «στιγμή» που σημάδεψε εξ αρχής τη συμπόρευσή μας, στο πλαίσιο της πολυπόθητης και πολλά υποσχόμενης μεταρρύθμισης που έφερνε ο Νόμος 1268, πριν φανούν οι αγκυλώσεις του και η γραφειοκρατικοποίησή του. Ήταν δική του η σκέψη να οργανώσουμε στον Τομέα μας, ως Α΄ Ψυχιατρική Κλινική του ΑΠΘ, μέλη της οποίας ήμασταν, δύο κατ’ επιλογή μαθήματα, την Ψυχοβιολογία της συμπεριφοράς και την Ιατρική Ψυχολογία. Πιάσαμε αμέσως δουλειά και καταστρώσαμε, μαζί με το μεράκι και κάποιων φοιτητών, το περιεχόμενο των νέων μαθημάτων, αναθέτοντας τα επί μέρους «κεφάλαια» σε συναδέλφους του Τομέα. Ο αέρας της εποχής ήθελε ανανέωση, όχι μόνο στο περιεχόμενο των σπουδών μα και του τρόπου διδασκαλίας. Θέλοντας «ενεργό» την παρουσία των φοιτητών στο μάθημα, είχαμε προβλέψει να επακολουθεί συζήτηση μαζί τους. Στο εναρκτήριο μάθημα, ο Γιώργος πρόσεξε τον δισταγμό τους να μιλήσουν δημοσίως. Κάποιοι έσπευσαν να του θέσουν ερωτήσεις κατά την έξοδό του από το αμφιθέατρο. Αυτό δεν ήταν «φοιτητική συμμετοχή στο μάθημα». Και τότε εμπνεύστηκε μια λύση που αποδείχτηκε λυσιτελής: Να παραβρεθεί στο επόμενο μάθημα που θα έκανα εγώ για να μου θέσει αυτός ερωτήσεις. Θα ήταν τέτοιες που εγώ θα είχα την ευκαιρία να απαντήσω κατά 4 διαφορετικούς τρόπους: (α) με μια γενικώς αποδεκτή άποψη, (β) με δύο εναλλακτικές απόψεις που έχουν διατυπωθεί για το θέμα, (γ) λέγοντας πως οι απαντήσεις αφθονούν, χωρίς ακόμα να έχει ξεχωρίσει κάποια ιδιαιτέρως, (δ) λέγοντας πως δεν γνωρίζω κάτι σχετικό κι ότι θα ψάξω να δω τι υπάρχει στο θέμα αυτό και θα τους το πω στο επόμενο μάθημα. Εμείς δεν ήμασταν «αυθεντίες» κι οι φοιτητές ήταν «συμμέτοχοι» στο μάθημα, κεντρίζοντάς μας με τους προβληματισμούς τους. Οι φοιτητές και οι ειδικευόμενοι στην ψυχιατρική έτσι θα τον θυμούνται. Κι εμείς μαζί τους.