O λαός εν γένει φρονεί ότι οι φρενοπαθείς είναι σήμερον πλειότεροι ή άλλοτε. Δυστυχώς δε η απλή αύτη υπόθεσις είναι αληθής, καθ’ όσον δι’ αριθμών αποδεικνύεται η αύξησις οσημέραι των τοιούτων παθήσεων εις πάσας σχεδόν τας χώρας ως εκ του οποίου παρίσταται ανάγκη κατά διάφορα χρονικά διαστήματα να ιδρύωνται πανταχού νέα φρενιατρεία προς νοσηλείαν και περίθαλψιν του πολλαπλασιαζομένου αριθμού των παραφρόνων.

Περί της κινήσεως και τον αριθμόν των φρενοπαθών εν Ελλάδι δεν υπάρχει στατιστική επίσημος, εξ ης να πληροφορηθώμεν πόσοι είναι παρ’ ημίν oι φρενοπαθείς. Εάν όμως λάβωμεν υπ’ όψει ότι ο αριθμός των νοσηλευομένων σήμερον εν τω Δρομοκαϊτείω Θεραπευτηρίω), εν ταις διαφόροις ιδιωτικαίς κλινικαίς και εν Φρενοκομείω Κερκύρας, υπερβαίνει τους 700 και ότι καθ’ εκάστην υποβάλλονται αιτήσεις υπό των οικείων των ασθενών εις το επί των εσωτερικών υπουργείον προς εισαγωγήν αυτών εις ειδικόν Κατάστημα, δυνάμεθα εκ τούτων κ’ εξ άλλων τινών υπολογισμών να συμπεράνωμεν ότι οι φρενοπαθείς εν Ελλάδι υπερβαίνουσι τας 3500, αριθμός αρκούντως πολυάριθμος. Εν τούτοις δεν πρέπει να εκπληττώμεθα, διότι εις άλλας χώρας, της Αγγλίας και Γαλλίας ιδίως, η αναλογία των φρενοπαθών είναι ανωτέρα. Είναι εν γένει αποδεδειγμένον ότι οι κάτοικοι του πολυτάραχου βίου των μεγαλουπόλεων εκτεθειμένοι και υποκείμενοι εις μεγάλας πνευματικάς καταπονήσεις, εις συναγωνισμούς και παντός είδους καταχρήσεις, εις την σύφιλιν και τον αλκοολισμόν, παρέχουσι τους πλείονας φρενοπαθείς. Ενώ τουναντίον οι αγροτικοί πληθυσμοί, οι διάγοντες εν γένει βίον ήσυχον και άνευ πολλών αγώνων, ζώσι δ’ υπό καλάς υγιεινάς συνθήκας, δημιουργούσι τους ολιγωτέρους φρενοπαθείς.

Περί τούτου μαρτυρούσι και αι έρευναι ημών και αι ετήσιαι ημών εκθέσεις, αι δημοσιευόμεναι εν ταις λογοδοσίαις του Δρομοκαϊτείου, εξ ων εμφαίνεται ότι οι πλείονες των φρενοπαθών προέρχονται εκ των πόλεων και ότι οι φρενοπαθείς άνδρες παρ’ ημίν είναι πολλώ πλείονες των φρενοπαθών γυναικών 3:1 περίπου, ένεκεν ακριβώς του ανωτέρου λόγου.

Αμφότερα δε ταύτα τα συμπεράσματα διδάσκουσιν ημάς ότι μεγάλως δύνανται να επιδράσωσιν αι συνθήκαι του βίου επί της αναπτύξεως των φρενοπαθειών και ότι, εάν παρ’ ημίν η αναλογία καθ’ όλου των φρενοπαθειών είναι κατωτέρα άλλων τινών χωρών, τούτο οφείλεται αφ’ ενός μεν εις τους αγροτικούς πληθυσμούς, αφ’ ετέρου δ’ εις την αναλογίαν των ανδρών φρενοπαθών προς τον μικρόν σχετικώς αριθμόν των παραφρόνων γυναικών. τούτο δε διότι και οι μεν και οι δε ζώσι σχετικώς υπό καλάς υγιεινάς συνθήκας και άνευ πολλών αγώνων, η δε σύφιλις και ο αλκοολισμός, άτινα ου μόνον δημιουργούσιν ειδικάς ψυχοπαθείας, αλλά και συντελούσιν εις την ηθικήν και ψυχικήν εκφύλισιν της κοινωνίας, δεν είναι τοσούτον συχναί εις τους αγροτικούς πληθυσμούς και τας γυναίκας παρ’ ημίν, ως αλλαχού. Όθεν την αιτίαν της αυξήσεως οσημέραι των φρενοπαθειών δέον ν’ αναζητήσωμεν εις τας συνθήκας του βίου, ας εδημιούργησεν ο νεώτερος πολιτισμός, εις τον οσημέραι αυξανόμενον ηθικόν και ψυχικόν εκφυλισμόν των ατόμων, εις την σύφιλιν και τον αλκοολισμόν.

Οι μη ασχολούμενοι εις την ψυχιατρικήν επιστήμην, και εν γένει πολύς κόσμος, πιστεύουσι ότι οι ηθικοί λόγοι είναι κυριώτερα και συχνότερα αίτια των φρενιτίδων νόσων, όπερ και πολλοί ακόμη των ψυχιάτρων εφρόνουν προ ολίγων ακόμη ετών.

Ή αιτιολογία όμως των νόσων τούτων και επομένως και τα αίτια της αυξήσεως αυτών δεν είναι τόσον απλή, αλλά λίαν περίπλοκος.

Τα αίτια δ’ εν γένει είναι πλείστα, περί του τρόπου της επενέργειας εκάστου των οποίων υπάρχουσι διάφοροι γνώμαι. Αναμφισβήτητον μόνον είναι ότι η προδιάθεσις ένεκεν κληρονομικότητος ή επικτήτου προδιαθέσεως είναι εκ των σπουδαιοτέρων αιτίων.

[…]

Η ηθική και πνευματική εκφύλισις των ατόμων, οφειλομένη εις την παθολογικήν κληρονομικότητα των ανιόντων, ιδίως εις τας νευρικάς, φρενικάς και τοξικάς παθήσεις των γεννητόρων, δύναται να καταπολεμηθή μόνον δια της καταλλήλου εκπαιδεύσεως των ατόμων και διά προφυλακτικών μέτρων υπό της πολιτείας και της κοινωνίας λαμβανομένων.

Ευχερέστερον δύναται να καταπολεμηθη η διάδοσις της συφίλιδος και του αλκοολισμού υπό της πολιτείας διά καταλλήλου νομοθεσίας και των δεόντων προφυλακτικών μέτρων.

[…] Τα πλείστα των εγκλημάτων και αξιοποίνων εν γένει πράξεων οφείλονται εις τα ανισόρροπα ταύτα άτομα και εις το οινόπνευμα. Η παρατηρηθείσα δ’ εν Ελλάδι προς δεκαπενταετίας αύξησις των εγκλημάτων οφείλεται κυρίως κατά μέγα μέρος εις τον αλκοολισμόν και ειδικώς εις την γενίκευσιν της χρήσεως των οινοπνευματωδών. Αρκεί να παρατηρήσωμεν ότι κατά τας εορτάς, καθ’ ας γίνεται η μεγαλειτέρα χρήσις του οινοπνεύματος, συμβαίνουσι τα πλείονα εγκλήματα υπό τo κράτος της μέθης. Η μέθη δε, ην ο πολύς κόσμος θεωρεί ως απλούν και ακίνδυνον φαινόμενον, αποβαίνει ου μόνον εκ των συχνοτέρων αίτιων της εγκληματικότητας, αλλά και εκ των σοβαρών αίτιων της γεννήσεως ατόμων εκφύλων, ανισορρόπων και προδιατεθειμένων εις την φρενοπάθειαν, εάν κατά την ώραν της συλλήψεως οι γεννήτορες ευρίσκωνται εν καταστάσει μέθης. Πλείστας όσας τοιαύτας περιπτώσεις παρατηρούμεν επί των προηγουμένων των πασχόντων.

Ευτυχώς παρ’ ημίν αι εξ οινοπνεύματος φρενοπάθειαι δεν είναι τοσούτον συχναί, ως εις τα κράτη της Δύσεως, εις α η αύξησις των φρενοπαθών οφείλεται κυρίως εις τον αλκοολισμόν. Εις πολλά δε φρενιατρεία οι 30 και 40% εκ των φρενοπαθών οφείλουσι την φρενοπάθειαν αυτών εις το οινόπνευμα.

[…]

Εκ των στατιστικών καθόλου ημών παρατηρήσεων καταφαίνεται, ότι ο αριθμός των εξ οινοπνεύματος φρενοπαθειών παρ’ ημίν δεν είναι εισέτι πολυάριθμος εν συγκρίσει προς άλλα έθνη, καίτοι η Ελλάς έρχεται, ως προς το ποσόν της καταναλώσεως, σχεδόν μεταξύ των Κρατών, των καταναλισκόντων τα μεγαλείτερα ποσά. Τούτο αποδοτέον αναμφισβητήτως εις την φύσιν και την ποιότητα των οινοπνευματωδών ποτών.

Εν Ελλάδι, ως γνωρίζομεν πάντες, γίνεται κυρίως χρήσις του οίνου, τα δε οινοπνευματώδη ποτά κατασκευάζονται εξ οινοπνεύματος σταφιδικού, ολίγα μόνον οινοπνεύματα κατασκευάζονται εκ κερατίδων και μούρων, αλλά και ταύτα είναι απηλλαγμένα αμυλοοινοπνεύματος. Ελάχιστα δε ποτά κατασκευάζονται από οινόπνευμα εξ αμυλωδών ουσιών.

Τα πλείστα των οινοπνευματωδών ποτών παρ’ ημίν είναι καλής ποιότητος, διότι το Ελληνικόν οινόπνευμα είναι σταφιδικόν και εν γένει καλής ποιότητος. Βεβαίως και παρ’ ημίν γίνεται χρήσις ακαθάρτων οινοπνευμάτων και επιβλαβών ποτών, ως το ούζον και η κοινή μαστίχα, αλλ’ η χρήσις αυτών είναι περιορισμένη. Περί τούτου δε μαρτυρεί και το σπάνιον των περιπτώσεων των τρομωδών και οξυτάτων παραληρημάτων και το σπάνιον παρ’ ημίν εν γένει των βαρειών περιπτώσεων, ως εν άλλαις χώραις, εν αις γίνεται χρήσις ακαθάρτων οινοπνευμάτων και επιβλαβών αρωματικών ουσιών, ως είναι το αψίνθιον.

[…]

Εκ των στατιστικών μελετών, των δημοσιευθεισών εις τας διαφόρους χώρας, διδασκόμεθα ότι αι αλκοολικαί φρενοπάθειαι είναι συχνώτεραι εις τους λαούς τους καταπεπονημένους ψυχικώς, τους προδιατεθειμένους εκ κληρονομικής αιτίας και εκπεφυλισμένους ψυχικώς, ενώ εις τα άτομα και τους λαούς τους ήττον πεπολιτισμένους και ήττον καταπεπονημένους, υπό καλάς δε και υγιεινός συνθήκας διαβιούντας είναι σπανιώτεραι, καίτοι ποιούνται χρήσιν των αυτών οινοπνευματωδών ποτών της αυτής φύσεως και ποιότητος.

[…]

Πάντως όμως τα θύματα των εξ οινοπνεύματος παθήσεων και τα εξ αυτών εγκλήματα είναι αρκούντως πολυάριθμα και παρ’ ημίν και δέον η μεν Πολιτεία εγκαίρως να λάβη τα προσήκοντα μέτρα, όπως περιορισθή η χρήσις των ακαθάρτων και επιβλαβών οινοπνευματωδών ποτών, ει δυνατόν, και πάντων των εξ αποστάξεως, oι δε ιατροί και τα άτομα να συντελέσωσιν εις τον περιορισμόν της χρήσεως αυτών, άλλως ο αλκοολισμός, ο σάραξ ούτος της νεωτέρας κοινωνίας, θα λάβη και παρ’ ημίν μεγαλειτέρας έτι διαστάσεις.