Διαβάζοντας το άρθρο των Jacques Arveiller και Richard Rechtman για τη Διδασκαλία του Georges Lantéri-Laura, που δημοσιεύσαμε στο σχετικό αφιέρωμα του τεύχους 4 (2006), σταθήκαμε σε μια πληροφορία που ερέθισε την περιέργειά μας αν όχι και το επιστημολογικό μας ενδιαφέρον. Γινόταν εκεί λόγος για τη «συνωμοσία» μιας ομάδας φίλων ψυχιάτρων με στόχο τη σύνταξη του πρωταπριλιάτικου τεύχους του 1983 του περιοδικού Génitif. Ανάμεσά τους ο αείμνηστος Lantéri-Laura που «σκάρωσε» ένα κείμενο με τίτλο “Αιτιολογικές”: η  θεολογία της αιτιότητας στην ψυχιατρική. Θυμάται ο Arveiller: «Ο Lantéri-Laura είχε έρθει στη συνάντησή μας αποδεχόμενος ανεπιφύλακτα να προσθέσει κάποιες προσωπικές του παλαβομάρες στις δικές μας. Βγαίνοντας από την προπαρασκευαστική συνάντηση, ένα είδος εύθυμου brain-storming για το συντονισμό των σχεδίων που είχε καθένας από μας, είδα τον Georges Lantéri-Laura, συνήθως συγκρατημένο με αρκετή κομψότητα, να κλαίει λυμένος στα γέλια, τόσο που μ’ έκανε και μένα να τον ακολουθήσω, στη σκέψη των όσων θα φτιάχναμε». Αναζητήσαμε, φυσικά, το άρθρο για να το συμπεριλάβουμε σε ένα από τα επόμενα τεύχη του περιοδικού. Όπως και γίνεται σήμερα, αφού ο αγαπητός μας φίλος, ο καθηγητής Jacques Arveiller μας απέστειλε το άρθρο.

«Ένα άψογο άρθρο», ανάμεσα στα άλλα του περιοδικού Génitif, κάτω από τον γενικό τίτλο «Μεταξύ τρέλας και τρέλας» και υπότιτλο «καταχρήσεις του σημαίνοντος και των ορμών», που –ας ομολογήσουμε– δεν σημαίνει σχεδόν τίποτε. Έτσι έγραφαν οι Jacques Arveiller και Richard Rechtman στο δικό τους άρθρο, από το οποίο αναδημοσιεύουμε σήμερα το απόσπασμα που ακολουθεί.

• […] Το κείμενο αυτό μας έδειχνε πως τα αιτιακά συστήματα, που χρησιμοποιούνταν μέχρι τότε στη ψυχιατρική για να εξηγήσουν την προέλευση των ψυχικών νόσων, οδηγούσαν αναπόφευκτα, εξαιτίας του χονδροειδούς τους χαρακτήρα, σε αρκετές αντιφάσεις και απορίες. Ότι θα ήταν σωστό, κατά συνέπεια, να υιοθετηθούν από τότε καινούργια μοντέλα για την αιτιότητα, προερχόμενα από άλλες επιστήμες, με τις θεολογικές έννοιες να φαίνονται δυνητικώς κατάλληλες γι’ αυτόν τον σκοπό. Ακολουθούσε λοιπόν μια απόπειρα ιστορικής και κριτικής διευκρίνισης των θεολογικών εννοιών της «υποστατικής ενότητας» και της «εκπόρευσης» […]. Απ’ τη φιλοσοφική και τη θεολογική όμως πλευρά, τα πράγματα ήσαν ακόμη καλύτερα, με την παράθεση ανάκατα, και πέραν της Αγίας Γραφής, του Αριστοτέλη, του Ιερού Αυγουστίνου, του Carnap, του Γουλιέλμου του Όκαμ, του Hume, του Καρτέσιου, του Jaspers, του Malebranche, του Merleau-Ponty. Ο Πλωτίνος, ιδιαίτερη αγάπη του Georges Lantéri-Laura, κρατούσε φυσικά επίλεκτη θέση μέσα σε αυτό το κείμενο που ξεχείλιζε από λατινικά παραθέματα και ελληνική τυπογραφία. Αλλά άπαξ και οι έννοιες εκτεθούν, εκεί προς το τέλος του άρθρου, όταν ήρθε η στιγμή της εφαρμογής τους στην ψυχιατρική, τα πράγματα άρχιζαν να θολώνουν επικίνδυνα. Αντί να επιλύσουν – έστω προσωρινά – το ακανθώδες αυτό πρόβλημα των αιτίων, οι έννοιες της «υποστατικής ενότητας» και της «εκπόρευσης» μας οδηγούσαν δυστυχώς σε ένα καινούργιο αδιέξοδο. […] Πρέπει μήπως, μέσα από την επίκληση αυτής της συνωμοσίας του 1983, να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι τον Georges Lantéri-Laura χαρακτήριζε ένας ριζοσπαστικός σκεπτικισμός απέναντι στις θεωρίες; Ή μήπως, ακόμη χειρότερα, ένα είδος μεταμοντέρνας απογοήτευσης, φορέας σαρκασμού; Δεν το πιστεύω ούτε στιγμή: ας αναζητήσουμε κάποιον άλλο δρόμο. Γνωρίζουμε τη δυσπιστία του απέναντι σε θεωρίες με ηγεμονικές φιλοδοξίες και την καχυποψία του για τις γενικές ανθρωπολογίες. Γνωρίζουμε, αντίθετα, την προτίμησή του για Προλεγόμενα, Προσεγγίσεις, Σχεδιάσματα, και Εισαγωγές, ιστορικές και κριτικές, τις κατά περιοχές επιστημολογίες και άλλες προσωρινές και τοπικές αλήθειες. Ίσως τώρα κάτι γίνεται. Μερικοί από εμάς θυμόμαστε επίσης ορισμένες αποστροφές από τα σεμινάριά του στην École des Hautes Études όπου, αφού μας είχε σαγηνεύσει με την επιχειρηματολογία του, εξοικονομούσε μερικά λεπτά για να μας αποδείξει εν τέλει, χαμογελώντας, τα αδύνατα σημεία της προηγούμενης απόδειξής του, υποδεικνύοντάς μας μάλιστα τις στιγμές όπου μας είχε κατά τα φαινόμενα «τυλίξει» εν αγνοία μας. Τι μάθημα! Αλλά επίσης, την ίδια στιγμή, και το ακόλουθο ερώτημα: ποια σχέση διατηρούσε τέλος πάντων αυτός ο άνθρωπος με τις ιδέες ώστε να τις μοιράζεται με άλλους, να τις φέρνει στο προσκήνιο και να τις κάνει να εκδηλωθούν κατ’ αυτόν τον ασυνήθιστο τρόπο;»

Για την πληρέστερη ενημέρωση των αναγνωστών μας δημοσιεύουμε στο παρόν τεύχος το άρθρο του Στάθη Ψύλλου Αιτιότητα· θα ακολουθήσει το άρθρο του Αιτιακός πλουραλισμός στο τεύχος 9, που θα κυκλοφορήσει περί τα τέλη Μαΐου του 2008.

Η Ομάδα Σύνταξης