Ο εγκέφαλος του Λένιν…

Στο μυθιστόρημα «Ο εγκέφαλος του Λένιν», ο Tilman Spengler¹ μας διηγείται την κωμικοτραγική ιστορία της ανατομής του εγκεφάλου του μεγάλου άνδρα. Φαίνεται πως υπήρξαν κατ’ αρχάς βίαιοι καυγάδες για να αποφασιστεί ποιος ήταν ο νόμιμος ιδιοκτήτης του πτώματος, οι συγγενείς, το Κράτος ή το Κόμμα. Καυγάδες που καθυστέρησαν την ταρίχευση η οποία δεν μπόρεσε να ξεκινήσει παρά αφού είχαν φανεί τα πρώτα σημάδια αποσύνθεσης. Η μυστική αστυνομία επιφορτίστηκε να ξεχωρίσει τον εγκέφαλο από το υπόλοιπο σώμα. Σύμφωνα με τον κομισάριο του Λαού για την Υγεία η κατάσταση του εγκεφάλου ήταν τραγική: ο κομισάριος Σεμάκο ποτέ δεν είχε δει τόσο πλαδαρές έλικες ενώ υπήρχαν μαλακυντικές ζώνες τεράστιας έκτασης. Η ίδια η εγκεφαλική ουσία, αντί να έχει τη συνηθισμένη γκρίζα ή λευκωπή λάμψη, είχε κιτρινο-πορτοκαλιές αποχρώσεις σαν κυδώνι. Ένας απ’ τους γιατρούς που διενεργούσαν τη βιοψία είπε μέσες-άκρες: είναι εκπληκτικό πώς μια σκέψη τέτοιου βάθους μπόρεσε να γεννηθεί από μια τόσο μικρή μάζα. Άλλωστε, το είπε με πολύ μεγάλο σεβασμό. Ο ίδιος ο κομισάριος Σεμάκο σφράγισε το γυάλινο δοχείο με τον εγκέφαλο με απόλυτη επίγνωση της ευθύνης του για τη φύλαξη ενός ανεκτίμητου θησαυρού.

Το θέμα ήταν πως δεδομένης της αξιοθρήνητης εξωτερικής όψης του οργάνου, κανείς δεν θα φανταζόταν βλέποντάς το, την ιστορική διάσταση του ανθρώπου που είχε υπάρξει κάτοχός του. Έτσι, έπειτα από ώριμη σκέψη ο κομισάριος αποφάσισε να φέρει από το Βερολίνο τον διάσημο νευρολόγο και ανατόμο Oscar Vogt, δάσκαλο του Brodmann μεταξύ άλλων, για να παρασκευάσει το όργανο: ο Vogt θα τεμάχιζε τον εγκέφαλο σε τόσο μικρές φέτες που δεν θα αναγνωριζόταν πια καθόλου η όψη που είχε τη στιγμή του θανάτου. Επίσης, ο Vogt θα ήταν ο μόνος που θα μπορούσε να αναγνωρίσει σωστά την ιδιοφυΐα αυτών των κυττάρων. Πράγματι, ο Vogt, που θεωρούσε τον Λένιν ως «έναν αθλητή του εγκεφάλου, έναν τιτάνα του συνειρμού των ιδεών», βρήκε πως –άσχετα αν είχε προσβληθεί από σύφιλη, όπως ισχυρίστηκε ο Μπιελσόβσκι (βλ. και Lerner et al.²)– το μέγεθος των πυραμιδικών κυττάρων του φλοιού είχε αυξηθεί κατά τρόπο σημαντικό, και αυτό σε όλα τα σημεία, οπουδήποτε κι αν έψαχνε κανείς για πυραμιδικά κύτταρα. Τα πυραμιδικά του κύτταρα έκαναν αυτόν τον εγκέφαλο ξεχωριστό.

¹ Tilman Spengler, Ο εγκέφαλος του Λένιν (μυθιστόρημα). Εκδόσεις Γράμματα, μτφ. Αγγελίδου Μαρία, σελ. 328.

² Lerner V, Finkelstein Y, Witztum E. The enigma of Lenin’s (1870-1924) malady. European Journal of Neurology 2004, 11, 371-376