Θανάσης Καράβατος
Καθηγητής Ψυχιατρικής και
Διευθυντής της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής ΑΠΘ
σύναψις 04 [2006/07 – τόμος 04]
Η πρώτη περιγραφή των συμπτωμάτων του Συνδρόμου Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας (ΣΑΥΑ) ανάγεται στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αποδίδεται στον τύραννο της Πρακλείας του Πόντου Διονύσιο.¹ Συνήθως, όμως, ως πρώτη περιγραφή αναφέρεται εκείνη που παρουσιάζεται στα Pickwick Papers του Ντίκενς, 160 τόσα χρόνια πριν από σήμερα: ο ήρωάς του Joe είναι παχύσαρκος και στη διάρκεια της ημέρας ή τρώει ή κοιμάται, ενώ το βράδυ έχει προβλήματα ύπνου.² Από εδώ άντλησε το όνομα ο Burwell το 1956 και ονόμασε σύνδρομο Pickwick το ΣΑΥΑ,³ η παθογένεια του οποίου αναγνωρίστηκε το 1965 από τον Gastaux.⁴
Το ΣΑΥΑ χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη στη διάρκεια του ύπνου, παροδική και αντιστρεπτή απόφραξη των ανώτερων αεροφόρων οδών που εκδηλώνεται είτε ως πλήρης είτε ως μερική παύση της αναπνοής για 10 sec ή και περισσότερο, τέσσερις ή περισσότερες φορές σε μια ώρα, που συνεπάγεται κακή οξυγόνωση και κατακερματισμό της αρχιτεκτονικής του ύπνου. Στη διάρκεια της ημέρας παρατηρείται υπνηλία. Η όλη κατάσταση συνδέεται με ανάπτυξη υπέρτασης, αύξηση της καρδιοαγγειακής νοσηρότητας και, στο κυτταρικό ή μοριακό επίπεδο, με αυξημένο οξειδωτικό στρες που προκαλεί ενδοθηλιακές βλάβες, μέσω της δράσης των κυτταροκινών.⁵
Το ΣΑΥΑ εμφανίζεται στο 4%-9% των ανδρών και στο 1%-2% των γυναικών της μέσης ηλικίας. Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η παχυσαρκία. Η επίπτωση μεταξύ των ιδιαίτερα υπέρβαρων παχύσαρκων είναι 12 με 30 φορές μεγαλύτερη από ό,τι μεταξύ του γενικού πληθυσμού, άλλωστε το 60%-70% των αρρώστων με ΣΑΥΑ είναι παχύσαρκοι.⁶,⁷,⁸
Αν και χωρίς ομοφωνία μεταξύ των διαφόρων συγγραφέων,⁹ είναι γνωστή η συσχέτιση του ΣΑΥΑ με νυκτερινές προσβολές πανικού,¹⁰ κατάθλιψη¹¹,¹² ή επιδείνωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων.¹³ Όπως επίσης και το γεγονός ότι η άπνοια κατά τη διάρκεια του ύπνου συνδέεται με σημαντικές αλλαγές στην εγκεφαλική αιματική ροή,¹⁴ γεγονός που επεξηγεί και τις παρατηρούμενες εκπτώσεις των γνωστικών λειτουργιών σε αρρώστους με ΣΑΥΑ,¹⁵ κυρίως των εκτελεστικών λειτουργιών, λόγω δυσλειτουργίας του ιδιαίτερα ευαίσθητου στη διατάραξη του ύπνου μετωπιαίου λοβού, όταν μάλιστα η υποξαιμία δημιουργεί ένα μη ευνοϊκό για την αποκατάσταση κυτταρικό περιβάλλον.¹⁶ Έχουν επίσης περιγραφεί ελάχιστες περιπτώσεις ψυχωτικών επεισοδίων σε άτομα με ΣΑΥΑ,¹⁷,¹⁸,¹⁹,²⁰ όπως και μία περίπτωση ανάπτυξης αρνητικών συμπτωμάτων σε παραληρητικό άρρωστο με ΣΑΥΑ.²¹
Το ενδεχόμενο να εμφανιστεί ΣΑΥΑ είναι συχνότερο σε αρρώστους με σχιζοφρενική ή σχιζοσυναισθηματική ψύχωση παρά σε άλλους ψυχικά αρρώστους. Η παχυσαρκία, το ανδρικό φύλο και η μακροχρόνια λήψη νευροληπτικών αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την εμφάνισή του. Έτσι, οι χρόνιοι σχιζοφρενείς, που βρίσκονται σε παρατεταμένη φαρμακευτική αγωγή, έχουν αυξημένες πιθανότητες να καταστούν σημαντικά υπέρβαροι και να εμφανίσουν ΣΑΥΑ, βοηθήσης βέβαια και της έλλειψης κάθε άσκησης ή της κακής διατροφής που συχνά συνυπάρχουν.²²
Παράλληλα με την ανάληψη γενικότερων μέτρων για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, προτείνεται η άμεση αντιμετώπιση του ΣΑΥΑ με την εφαρμογή συνεχούς θετικής πίεσης στους αεραγωγούς μέσω ρινικής μάσκας (nasal Continuous Positive Airway Pressure). Η αποτελεσματικότητα του συστήματος nCPAP έχει τύχει θερμής παρουσίασης από το λίαν αυστηρό Cochrane Database System.²³
Σημειώσεις
1. Kryger MH. Sleep apnea. From the needles of Dionysius to continuous positive airway pressure. Arch Intern Med 1983, 143, 2301-2303
2. Mathis J. [The history of sleep research in the 20th century]. Schweiz Rundsch Med Prax 1995, 84, 1479-1485
3. Burwell CS, Robin ED, Whaleu et al. Extreme obesity associated with alveolar hypoventilation: a Pickwickian syndrome. Am J Med 1956, 21, 811-818
4. Gastaux H, Tassinari CA, Duron B. Etude polygraphique des manifestations épisodiques (hypniques et respiratoires), diurnes et nocturnes, du syndrome de Pickwick. Rev Neurol 1965, 112, 568-579
5. El-Ad B, Lavie P. Effect of sleep apnea on cognition and mood. Int Rev Psychiatry 2005, 17, 4, 277-282
6. Young T, Palta M, Dempsey J, Skatrud J, Weber S, Badr S. The occurrence of sleep disordered breathing among middle aged adults. N Eng J Med 1993, 328, 1230
7. Pertinen M, Telakivi T. Epidemiology of obstructive sleep apnea syndrome. Sleep 1992, Suppll 15, 51
8. Peiser J, Lavie O, Ovnant A, Charuzi I. Sleep apnea syndrome in the morbidly obese as an indication for weight reduction surgery. Ann Surg 1984, 100, 112
9. Pillar G, Lavie P. Psychiatric symptoms in sleep apnea syndrome: effects of gender and respiratory disturbance index. Chest 1998, 114, 697-703
10. Edlund MJ, McNamara ME, Millman RP. Sleep apnea and panic attacks. Compr Psychiatry 1991, 32, 130-132
11. Cheshire K, Engelman H, Deary I, Shapio C, Douglas NJ. Factors impairing daytime performance in patients with sleep apnea/hypopnea syndrome. Arch Intern Med 1992, 152, 538-541
12. Bardwell WA, Moore P, Ancoli-Israel S, Dimsdale JE. Does obstructive sleep apnea confound sleep architecture findings in subjects with depressive symptoms? Biol Psychiatry 2000, 48, 1001-1009
13. Derderian SS, Bridenbaugh RH, Rajagopal KP. Neuropsychologic symptoms in obstructive sleep apnea improve after treatment with nasal continuous airway pressure. Chest 1998, 94, 1023-1027
14. Balfors EM, Franklin KA. Impairment of cerebral perfusion during obstructive sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med 1994, 150, 1587
15. Naegele B, Thouvard V, Pepin JL, Levy P, Bonnet C, Perret JE, Pellat J, Feurstein C. Deficits of cognitive executive functions in patients with sleep apnea syndrome. Sleep 1995, 18, 43-52
16. Beebe DW, Gozal D. Obstructive sleep apnea and prefrontal cortex: towards a comprehensive model linking nocturnal upper airway obstruction to daytime and behavioural deficits. J Sleep Res 2002, 11, 1-16
17. Berretini WH. Paranoid psychosis and sleep apnea syndrome. Am J Psychiatry 1980, 137, 493-494
18. Lee S, Chiu HFK, Chen CN. Psychosis in sleep apnoea. Aust N Z J Psychiatry 1981, 23, 571-573
19. Lee JWY. Recurrent delirium associated with obstructive sleep apnea. Gen Hosp Psychiatry 1998, 20, 120-122
20. Munoz X, Marti S, Sumalla J, Bosch J, Sampol G. Acute delirium as a manifestation of obstructive sleep apnea syndrome. Am J Respir Crit Care Med 1998, 158, 13-16-1307
21. Bottlender R, Moller HJ. Negative symptoms due to sleep apnea syndrome in a patient with a delusional disorder. Eur Psychiatry 1999, 14, 352
22. Winkelman JW. Schizophrenia, obesity and obstructive sleep apnea. J Clin Psychiatry 2001, 62, 8-11
23. Wright J, White J. Continuous positive airways pressure for obstructive sleep apnoea. Cochrane Database Syst Rev 2000, 2, CD001106
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας δεν ειναι διαθέσιμο για αντιγραφή.
