Τι είναι η Αντισακκαδική δοκιμασία

Ο εξεταζόμενος προσηλώνεται σε οπτικό στόχο μπροστά του στην οθόνη υπολογιστή. Ξαφνικά ανάβει ένας στόχος στα πλάγια (τυχαία δεξιά ή αριστερά) και ο εξεταζόμενος καλείται αφενός μεν να αποφύγει να κοιτάξει το στόχο, αφετέρου δε να στρέψει το βλέμμα του με μιας και γρήγορα στην αντίθετη πλευρά από αυτή του στόχου. Αν «ασυνείδητα» κοιτάξει πρώτα το στόχο και μετά γυρίσει στην αντίθετη πλευρά, αυτό χαρακτηρίζεται σαν λάθος.

Η Αντισακκαδική δοκιμασία αποτελεί ένα καλό εργαλείο για την ποσοτική εκτίμηση των λεγόμενων εκτελεστικών λειτουργιών και ειδικότερα του μετωπιαίου λοβού (αναστολή αντανακλαστικής κίνησης και οργάνωση εκούσιας).

Τι ερευνήσαμε

Στην παρούσα μελέτη ζητήσαμε από τους εξετασθέντες να μας πουν τι νόμιζαν ότι έκαναν έπειτα από κάθε εμφάνιση του στόχου. Συγκεκριμένα, στο τέλος κάθε γύρου μας έλεγαν αν έκαναν μία ή δύο οφθαλμικές κινήσεις. Έπρεπε δηλαδή να μας αναφέρουν αν πραγματοποίησαν τη δοκιμασία με μία κίνηση ή αν πρώτα κοίταξαν το στόχο και μετά έστρεψαν τα μάτια αντίθετα, δηλαδή με δύο κινήσεις.

Η σύγκριση αυτού που έκαναν με αυτό που νόμιζαν ότι έκαναν θεωρήθηκε δείκτης αναγνώρισης-επίγνωσης της κινητικής συμπεριφοράς. Συνολικά διαμορφώνονται τέσσερις περιπτώσεις:

Παράδειγμα: Το άτομο κοιτάζει πρώτα το στόχο και μετά γυρίζει τα μάτια στην αντίθετη πλευρά, άρα κάνει λάθος. Αν μετά δηλώσει ότι έκανε δύο κινήσεις, σημαίνει πως σωστά αναγνώρισε αυτό που έκανε. Αν όμως δηλώσει ότι έκανε μία μόνο κίνηση, είναι λάθος αναγνώρισης.

Μελετήσαμε 700 άτομα. Κάθε άτομο πραγματοποίησε 40 δοκιμασίες και το σύνολο των κινήσεων που μελετήθηκαν ήταν περίπου 20.000. Υπολογίστηκε το ποσοστό λάθους τόσο του αντικειμενικού όσο και του λάθους αναγνώρισης. Επίσης μετρήθηκαν και πολλές συμπεριφορικές παράμετροι, όπως λανθάνοντες χρόνοι των κινήσεων, οι ταχύτητές τους κ.λπ. Επίσης για κάθε άτομο έχουμε εκτεταμένη ψυχομετρική διερεύνηση με ερωτηματολόγια.

Αποτελέσματα

Το ποσοστό του αντικειμενικού λάθους είναι 16%, ενώ το ποσοστό της υποκειμενικής εκτίμησης είναι 25%. Διαπιστώνεται υψηλή θετική συσχέτιση, ανά άτομο, ανάμεσα στην αντικειμενική και την υποκειμενική επίδοση. Η αντικειμενική επίδοση σχετίζεται με το IQ, ενώ η υποκειμενική όχι.

Όσον αφορά στο λάθος αναγνώρισης φαίνεται ότι συσχετίζεται κυρίως με το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στις δύο κινήσεις και λιγότερο με το πλάτος της πρώτης κίνησης. Συγκεκριμένα, όσο μεγαλύτερο είναι το διάστημα ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη κίνηση τόσο η διάκριση είναι καλύτερη και βελτιώνεται η αναγνώριση της κινητικής απάντησης. Σε μικρότερο βαθμό το ποσοστό αναγνώρισης βελτιώνεται όσο η πρώτη κίνηση είναι μεγάλου εύρους. (εικόνα)

Συζήτηση

Η ακριβής αναγνώριση-επίγνωση του τι κάναμε φαίνεται να εξαρτάται τουλάχιστον από δύο χρονικο-χωρικούς παράγοντες, δηλαδή τη χρονική απόσταση ανάμεσα στις δύο κινήσεις και στο πλάτος της πρώτης κίνησης.

Όσον αφορά στη χρονική διάσταση, η οποία είναι και η σημαντικότερη, φαίνεται ότι η διαδικασία επίγνωσης δεν ακολουθεί κάποιον ουδό. Η βελτίωση της επίδοσης αυξάνεται γραμμικά, «σωρευτικά» και φθάνει σε ένα optimum. Το υψηλό αυτό σημείο διάκρισης δύο κινητικών συμβάντων αντιστοιχεί σε χρονικό διάστημα 300-400 ms. Το διάστημα αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο από τα αντίστοιχα όρια διάκρισης συνήθων αισθητικών ερεθισμάτων στα οποία η διάκριση επιτυγχάνεται με απόσταση όχι μεγαλύτερη των 80 ms.

Να σημειωθεί πως για τους οφθαλμικούς μυς η ιδιοδεκτική αισθητικότητα (proprioception) είχε αμφισβητηθεί λόγω της δυσκολίας ανεύρεσης μυϊκών ατράκτων. Σήμερα όμως φαίνεται ότι στην κινησθητικότητα (ιδιοδεκτική αισθητικότητα από τους οφθαλμικούς μυς) συμμετέχουν τόσο τα περιφερικά-προσαγωγά ερεθίσματα (inflow) όσο και οι φυγόκεντρες-απαγωγές ώσεις (outflow, efference copy, corollary discharge). Ώσεις επομένως από τις μυϊκές ατράκτους που αντανακλούν το βαθμό σύσπασης του μυός φθάνουν και υποδηλώνουν την πραγματοποίηση μιας κίνησης. Αν δύο ομάδες ώσεων φθάσουν μεν διαδοχικά, αλλά με επαρκές χρονικό διάστημα ανάμεσά τους, τότε η απόφαση θα είναι ότι έχουμε δύο κινήσεις. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα ιδιοδεκτικά ερεθίσματα επιδιαρκούν στον σωματοαισθητικό φλοιό πολύ περισσότερο από τα απλά αισθητικά ερεθίσματα. Το χρονικό διάστημα των 300-400 ms κρίνεται, στη περίπτωση των ματιών, σαν το αναγκαίο διάστημα για να «σωρευθεί» η αναγκαία πληροφορία, έτσι ώστε η απόφαση (μία ή δύο κινήσεις) να είναι σχετικά ακριβής.

Η «προσαγωγός» αυτή προσέγγιση ερμηνεύει πλευρές μόνο του φαινομένου. Όπως φαίνεται και στην Εικόνα 1, αν ο χρόνος «διόρθωσης», που μεσολαβεί ανάμεσα στα δύο συμβάντα, αυξηθεί πέραν του ορίου των 300-400 ms, τότε η επίδοση, αντί να συνεχίζει να βελτιώνεται, πέφτει. Ενώ δηλαδή υπήρξαν δύο συμβάντα, το άτομο αντιλαμβάνεται ένα.

Θα ήταν πολύ παρακινδυνευμένο και ενδιαφέρον να υποθέσει κανείς πως η περαιτέρω παράταση του χρόνου «διόρθωσης» αποσυνδέει τα δύο συμβάντα με την έννοια ότι χάνεται το «νοηματικό παρόν». Στη συνέχεια τα δύο ανεξάρτητα συμβάντα «αξιολογούνται» και με βάση το φορτίο προσοχής που φέρει το καθένα. Είναι γνωστό πως η πρώτη κίνηση είναι σχεδόν αυτόματη-αντανακλαστική (τετραδυμική), ενώ η δεύτερη διαθέτει αμιγώς εκούσιο χαρακτήρα (συμμετοχή μετωπιαίων κυκλωμάτων). Έτσι, η μειωμένης προσοχής κίνηση αγνοείται και παραμένει στο προσκήνιο μόνο η εκούσια.

Παρόλο που μπήκαμε στο δρόμο των πολλαπλών και διαδοχικών υποθέσεων, δεν έχω τίποτα να σχολιάσω για το άλλο τμήμα των λαθών. Μέχρι τώρα αναφέρθηκα στα λάθη εκείνα στα οποία το αντικειμενικό λάθος εκλαμβάνεται ως σωστό. Υπάρχει όμως και ένα σημαντικό ποσοστό λαθών τα οποία έχουν διαφορετική προέλευση. Πρόκειται για σωστές αντικειμενικά κινήσεις –το άτομο έκανε δηλαδή, με μιας, μία κίνηση στην αντίθετη πλευρά–, οι οποίες όμως χαρακτηρίζονται ως λάθος, το άτομο δηλαδή αναφέρει ότι έκανε δύο κινήσεις. Είναι σαφές πως σε αυτή τη περίπτωση η «προσαγωγός» προσέγγιση δεν προσφέρει καμία ερμηνεία. Αλλά και η «φυγόκεντρος», με την έννοια ότι αναφέρω αυτό που νομίζω ότι έκανα (Jeannerod), δεν φαίνεται να προσφέρει οδό ερμηνευτικής διαφυγής.

Εν αναμονή, επομένως, καλλιτέρων ημερών.