Το βιβλίο του Κώστα Γαζγαλίδη «Ναρκωτικά – Εγχειρίδιο για τη μείωση της βλάβης» δεν ανήκει στην κατηγορία των επιφανειακών, στρογγυλοποιημένων ή τυποποιημένων προσεγγίσεων του τρόπου διαχείρισης των ναρκωτικών (και ιδιαίτερα του θεραπευτικού μοντέλου της υποκατάστασης).

Μέσα στους μύθους (π.χ. ασυμβατότητα ανάμεσα στη μείωση της βλάβης και στην αποχή) και τις πραγματικότητες (ρεαλιστική αντιμετώπιση ατομικών και κοινωνικών κινδύνων) ο συγγραφέας αναζητά ανθρωπιστικά και αποτελεσματικά προγράμματα δράσης.

Στην πλούσια από επιχειρήματα αυτή μελέτη, εγώ θα σταθώ σε δύο κρίσιμους προβληματισμούς με ηθικό, δικαιοπολιτικό και εγκληματολογικό περιεχόμενο.

Ως προς το πρώτο ζήτημα, η χρήση της υποκατάστασης (κυρίως μέσω μεθαδόνης) είτε στο πλαίσιο αποτοξίνωσης, είτε στο πλαίσιο απεμπλοκής από τα σκληρά ναρκωτικά, ακόμη και αν (φαίνεται να) σώζει από το θάνατο, στην πραγματικότητα, αν δεν συνοδευτεί με ψυχοκοινωνική στήριξη και επαγγελματική αποκατάσταση, δεν φτιάχνει «νέα ζωή». Μολονότι η προσωπική μου άποψη για τη διαχείριση του φαινομένου συμπυκνώνεται στη φράση «πολλοί τρόποι, πολλοί δρόμοι», πιστεύω ότι η πρακτική εφαρμογή του όλου συστήματος θέλει (ιδεολογική) επανεξέταση.

Το δεύτερο ζήτημα αφορά την Αναλογιστική Δικαιοσύνη (Actuarial Justice) η οποία μέσω εκτιμήσεως κινδύνων ασχολείται περισσότερο με τα συμπτώματα και λιγότερο με τις αιτίες. Ο αναλογιστικός κοινωνικός έλεγχος συνδέεται με τη μείωση της βλάβης (και τη μείωση της ανασφάλειας της κοινωνίας) και δεν διευρύνει το κοινωνικό κράτος.

Από τα πλέον πάντως σημαντικά μέρη του βιβλίου είναι τα επιμέρους κεφάλαια που αναλύουν ειδικά θέματα (όπως η συννοσηρότητα, η πολυτοξικομανία, η μείωση της βλάβης στις / και οι φυλακές, η εξάρτηση και η πορνεία κ.λπ.1, αλλά και οι τεκμηριωμένες προτάσεις για δράσεις πεδίου (π.χ. η δουλειά στο δρόμο, τα στέκια, οι ελεγχόμενοι χώροι χρήσης, η συμβουλευτική για ασφαλέστερη χρήση και τα προγράμματα ανταλλαγής συριγγών, τα προγράμματα ελεγχόμενης χορήγησης ηρωίνης κ,λπ.).

Ο Κώστας Γαζγαλίδης αποφεύγει τα μεγαλόστομα και τα μελλοντικά και φέρνει το πρόβλημα στο πραγματικό του επίπεδο, εκεί που εμφανίζεται και εκεί που πρέπει να αντιμετωπισθεί. Γιατί εκεί μετριέται η συνευθύνη όλων (πολιτείας, κοινωνίας, επιστημόνων, συνανθρώπων) και όχι στην ανιαρή, αντιφατική και ασαφή προβολή εικόνων, θεωριών και μαγικών λύσεων.