Εισαγωγή

Οι νευροψυχολογικές μελέτες του χιούμορ βασίζονται κυρίως στη θεωρία της «επίλυσης της ασυμφωνίας» (Uekermann et al., 2006) που υποστηρίζει πως η διαδικασία του χιούμορ γίνεται σε δύο στάδια: το πρώτο περιλαμβάνει την αντίληψη ενός στοιχείου ασυμφωνίας, το οποίο θα επιλυθεί σε δεύτερο στάδιο (Suls, 1972).  Στα δύο αυτά στάδια αναφέρονται και οι Ramachandran & Blakeslee (1998) περιγράφοντας την κοινή «λογική δομή» που έχουν όλα τα ανέκδοτα και οι αστείες καταστάσεις, παρά τις επί μέρους διαφορές τους: «Συνήθως ο αφηγητής κρατά τον ακροατή σε προσμονή, κτίζοντας σταδιακά την ένταση. Λίγο πριν από το τέλος γίνεται μια αναπάντεχη αλλαγή που συνεπάγεται πλήρη ανατροπή της ερμηνείας όλων των προηγούμενων στοιχείων και, επί πλέον –κάτι πολύ σημαντικό–, η νέα ερμηνεία, αν και μη αναμενόμενη, πρέπει να ταιριάζει λογικά με τα γεγονότα όσο και η αρχική αναμενόμενη ερμηνεία. Στο ίδιο πλαίσιο, ο McGhee (1977) όριζε το χιούμορ ως γνωστική και συναισθηματική εμπειρία καθώς συνδυάζει γνωστικές διεργασίες και ευδιάκριτες εκφάνσεις συναισθηματικής διακύμανσης. Προαπαιτούμενο για όλες τις μορφές χιούμορ που βασίζονται σε ασυμφωνία είναι το υψηλό επίπεδο αντίληψης των ερεθισμάτων που τη σχηματίζουν. Συνήθως αυτά τα ερεθίσματα περιλαμβάνουν αντιφατικές πληροφορίες και η συνακόλουθη επεξεργασία τους μοιάζει με υποθετική ή φανταστική ερμηνεία του αντιφατικού γεγονότος. Άλλο στοιχείο απαραίτητο για την αντίληψη των ασυμφωνιών ως κάτι το χιουμοριστικό, είναι η εύθυμη διάθεση. Αν δεν υπάρχει, μπορεί να παραχθεί και πάλι το ίδιο ασύμφωνο γεγονός, αλλά τότε θα προκύψει άλλη αντίδραση, όπως περιέργεια, σύγχυση ή και φόβος (McGhee, 1977).

Το χιούμορ θεωρείται σήμερα ως μεταγνωστική λειτουργία: Οι άνθρωποι έχουν επίγνωση των προσωπικών τους νοητικών καταστάσεων, στάσεων και εμπειριών και της σχέσης μεταξύ αυτών και των εξωτερικών γεγονότων, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπ’ όψη τους τις καταστάσεις, τα κίνητρα και τις προθέσεις των άλλων (Stuss, Gallup & Alexander, 2001). Σύμφωνα με τους Stuss και συν. (2001), οι άνθρωποι αναπτύσσουν αυτές τις μεταγνωστικές ικανότητες καθώς αποκτούν «θεωρία του νου» (ΘτΝ), δηλαδή τη δυνατότητα να αντιληφθούν την πιθανή νοητική κατάσταση των άλλων και να εκτιμήσουν ότι αυτή είναι μοναδική (Siegal & Varley, 2002). Η ακεραιότητα της ΘτΝ είναι σημαντική για την επεξεργασία του χιούμορ επειδή, σε πολλές περιπτώσεις, προκειμένου να γίνει ένα γεγονός αντιληπτό ως χιουμοριστικό, χρειάζεται σωστή απόδοση και αιτιολόγηση της νοητικής κατάστασης κάποιου άλλου και, συνακόλουθα, πρόβλεψη της συμπεριφοράς του. Παρ’ όλα αυτά, η μελέτη της σχέσης ΘτΝ και αντίληψης του χιούμορ είναι περιορισμένη. Πρόσφατα, όμως, τα ελλείμματα στην αντίληψη του χιούμορ σε διαταραχές όπως η σχιζοφρένεια, η κατάθλιψη και ο αυτισμός έχουν ερμηνευθεί ως αποτέλεσμα της μειωμένης ικανότητας ΘτΝ (Lyons & Fitzgerald, 2004, Marjoram, Tansley, Miller, MacIntyre, Cunningham-Owens, Johnstone & Lawrie, 2005, Uekermann, Channon, Lehm-kämper, Abdel-Hamid, Vollmoeller & Daum, 2008).

Ανατομικές περιοχές και νοητικές  λειτουργίες που εμπλέκονται στο χιούμορ

Οι μελέτες που ασχολούνται με τις ανατομικές περιοχές και τις νοητικές λειτουργίες που εμπλέκονται στο χιούμορ χωρίζονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες, αυτές που μελετούν ασθενείς με εστιακές εγκεφαλικές βλάβες και χρησιμοποιούν νευροψυχολογικές δοκιμασίες και εκείνες που μελετούν υγιή άτομα και χρησιμοποιούν νευροαπεικονιστικές μεθόδους.

Οι μελέτες της πρώτης κατηγορίας έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι οι ασθενείς με βλάβη στο δεξί ημισφαίριο παρουσιάζουν χειρότερη επίδοση σε δοκιμασίες για την αντίληψη του χιούμορ από εκείνους με βλάβη στο αριστερό ημισφαίριο. Ίσως οι εστιακές βλάβες στις δεξιές μετωπιαίες περιοχές επηρεάζουν την αντίληψη του χιούμορ διότι αυτές οι περιοχές είναι απαραίτητες για τη σύγκλιση των γνωστικών και συναισθηματικών στοιχείων που συνιστούν την εμπειρία του χιούμορ (Stuss & Alexander, 2000). Συγκεκριμένα, σε μια μη λεκτική δοκιμασία συμπλήρωσης χιουμοριστικών ιστοριών με εικόνες, οι ασθενείς με βλάβη στο δεξί ημισφαίριο είχαν χειρότερη επίδοση από εκείνους με βλάβη στο αριστερό (Bihrle, Brownell, Powelson & Gardner, 1986). Στην ίδια μελέτη βρέθηκε ότι οι ασθενείς με βλάβη στο δεξί ημισφαίριο διατήρησαν την ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται το στοιχείο της έκπληξης που υπήρχε στις χιουμοριστικές ιστορίες, αλλά είχαν μειωμένη ικανότητα αναγνώρισης της συνοχής της ιστορίας. Αυτό το εύρημα συμφωνεί με τα αποτελέσματα παλαιότερης μελέτης (Brownell, Michel, Powelson & Gardner, 1983). Οι ασθενείς με βλάβη στο αριστερό ημισφαίριο επέδειξαν το ακριβώς αντίθετο μοτίβο επίδοσης, δηλαδή είχαν διατηρήσει την ικανότητα να ενώνουν σωστά τα μέρη μιας ιστορίας, αλλά δεν μπορούσαν να αντιληφθούν την έκπληξη. Όμως, σε μια πιο πρόσφατη έρευνα (Shammi & Stuss, 1999) ασθενών με εστιακές βλάβες βρέθηκαν στοιχεία που εμπλέκουν τις δεξιές μετωπιαίες περιοχές στην αξιολόγηση ανεκδότων και τις δεξιές και αριστερές μετωπιαίες περιοχές στην εκτίμηση γελοιογραφιών χωρίς λόγια. Φαίνεται ότι κάποιες γνωστικές λειτουργίες που έχουν συνδεθεί με τους μετωπιαίους λοβούς είναι απαραίτητες για την έκφραση και αξιολόγηση του χιούμορ. Ειδικά, βρέθηκε σε ασθενείς με μετωπιαίες βλάβες, σχέση μεταξύ της ικανότητας κατανόησης ανεκδότων και των επιδόσεών τους σε δοκιμασίες αξιολόγησης της ενεργού μνήμης (working memory), νοητικής εναλλαγής (mental shifting) και λεκτικής αφαιρετική σκέψης (verbal abstraction), ενώ η ικανότητα κατανόησης γελοιογραφιών χωρίς λόγια συσχετιζόταν με τις επιδόσεις σε δοκιμασίες ενεργού μνήμης, καθώς και οπτικής ανίχνευσης (visual search and scanning) (Shammi & Stuss, 1999).

Οι νευροαπεικονιστικές μελέτες αναδεικνύουν τα ευρήματα των παραπάνω μελετών σχετικά με το δεξιό ημισφαίριο, αλλά επισημαίνουν ότι και το αριστερό ημισφαίριο συμβάλλει εξίσου σε θέματα προσοχής, μνήμης και γλώσσας. Αυτές οι λειτουργίες είναι απαραίτητες για να συλλάβει και να επεξεργαστεί κάποιος ένα ανέκδοτο ή μια αστεία εικόνα. Οι Goel και Dolan (2001) διεξήγαγαν την πρώτη νευροαπεικονιστική μελέτη για την αντίληψη του χιούμορ. Τα ερεθίσματα που παρουσίασαν στα υποκείμενά τους ήταν ακουστικά και χωρίζονταν σε φωνολογικά και σημασιολογικά ανέκδοτα. Τα φωνολογικά ανέκδοτα βασίζονταν σε λογοπαίγνια, ενώ τα σημασιολογικά ανέκδοτα απαιτούσαν από τον ακροατή να κατανοήσει τη σημασιολογική σχέση μεταξύ του τέλους του ανεκδότου και των προηγούμενων δεδομένων. Ο σκοπός των ερευνητών ήταν να εξετάσουν αν ενεργοποιούνται διαφορετικές περιοχές από τα δυο είδη ερεθισμάτων. Τα ευρήματά τους έδειξαν εμπλοκή αμφοτερόπλευρα τόσο της παρεγκεφαλίδας όσο και του μέσου κοιλιακού προμετωπιαίου φλοιού (medial ventral prefrontal cortex) (Brodmann 10/11). Επιπρόσθετα, τα φωνολογικά ανέκδοτα προκάλεσαν ενεργοποίηση της αριστερής κροταφικής (Brodmann 37) και της αριστερής κάτω μετωπιαίας έλικας (Brodmann 44/45), ενώ τα σημασιολογικά ανέκδοτα την κάτω κροταφική έλικα αμφίπλευρα (Brodmann 20/21/37).

Δύο ομάδες περιοχών στο αριστερό ημισφαίριο βρέθηκαν ότι συμμετέχουν στην αναγνώριση αστείων σκίτσων (Mobbs, Greicius, Abdel-Azim, Menon & Reiss, 2003). Η μια περιλαμβάνει την αριστερή κροταφική-ινιακή συμβολή με την αριστερή ατρακτοειδή έλικα (Brodmann 37) και την αριστερή συμπληρωματική κινητική περιοχή (Brodmann 6), που συμμετέχουν στον εντοπισμό του χιούμορ και στην επεξεργασία της γνωστικής ασυμφωνίας στο τέλος ενός ανεκδότου ή αστείου σκίτσου. Η άλλη ομάδα αποτελείται από την αριστερή κάτω μετωπιαία έλικα (Brodmann 44/45) και την αριστερή άνω κροταφική έλικα (Brodmann 38) και φαίνεται να σχετίζεται με το ρόλο που παίζει η γλώσσα και η μακρόχρονη μνήμη στην κατανόηση του χιούμορ καθώς αυτές οι δυο περιοχές συμμετέχουν αντίστοιχα στην ανάκληση λέξεων και στην αποθήκευση σημασιολογικών πληροφοριών. Εκτός από τις ομάδες περιοχών αποκλειστικά στο αριστερό ημισφαίριο, βρέθηκε και αμφοτερόπλευρη ενεργοποίηση της αμυγδαλής, του υποθαλάμου, της κοιλιακού ραβδωτού σώματος και της πλάγιας καλυπτρικής περιοχής. Αυτό το εύρημα αποτέλεσε καινοτομία της συγκεκριμένης έρευνας καθώς αυτή η ομάδα περιοχών έχει συνδεθεί στο παρελθόν με την ανταμοιβή (π.χ. στα τυχερά παιχνίδια ή την εξάρτηση από ουσίες) και τα θετικά συναισθήματα, αλλά ποτέ με την αντίληψη του χιούμορ. Στο ίδιο πλαίσιο ενεργοποίησης ομάδων περιοχών και στο αριστερό ημισφαίριο κινήθηκε και η μελέτη των Moran, Wig, Adams, Janata και Kelley (2004), οι οποίοι χρησιμοποίησαν αποσπάσματα βίντεο μικρής χρονικής διάρκειας από αστείες τηλεοπτικές σειρές. Ο εντοπισμός της ασυμφωνίας που καθιστά ένα ερέθισμα χιουμοριστικό βρέθηκε ότι εμπλέκει ενεργοποίηση των αριστερών κάτω μετωπιαίων και οπίσθιων μέσων κροταφικών λοβών (Brod-mann 21/48/38/3). Αντίθετα, η επεξεργασία και επίλυση της ασυμφωνίας συνδέθηκε με ενεργοποίηση αμφοτερόπλευρα της αμυγδαλής (αριστερά: Brodmann 21/1/17 και δεξιά: 21/2/16) και της νήσου του Reil (αριστερά: Brodmann 33/14/6 και δεξιά: Brodmann 39/5/8). Οι Moran και συνεργάτες επισημαίνουν ότι αυτός ο διαχωρισμός των ευρημάτων τους σε δυο ομάδες περιοχών ενεργοποίησης στηρίζει νευροαπεικονιστικά τη θεωρία των Ramachandran και Blakeslee (1998) για την ύπαρξη δυο γνωστικών διεργασιών που συντελούν στην επιτυχημένη αντίληψη του χιούμορ που αναφέρθηκαν στην εισαγωγή.

Μια νεότερη μελέτη επιβεβαίωσε την εμπλοκή και των δυο ημισφαιρίων στην αντίληψη του χιούμορ (Bartolo, Benuzzi, Nocetti, Baraldi & Nichelli, 2006). Για να αποκλεισθεί η επίδραση του λόγου στον εντοπισμό των εμπλεκόμενων εγκεφαλικών περιοχών τα ερεθίσματα ήταν αποκλειστικά οπτικά. Οι συμμετέχοντες έπρεπε να βαθμολογήσουν αστεία και ουδέτερα σκίτσα σε μια εξαβάθμια κλίμακα. Βρέθηκε ενεργοποίηση της αριστερής παρεγκεφαλίδας, της αριστερής μέσης κροταφικής έλικας (Brodmann 21), της αριστερής άνω κροταφικής έλικας (Brod-mann 38) και της δεξιάς κάτω μετωπιαίας έλικας (Brodmann 47). Ακόμα παρατηρήθηκε ενεργοποίηση της αριστερής αμυγδαλής, η οποία μάλλον ευθύνεται για την αντίληψη της συναισθηματικής πτυχής των χιουμοριστικών ερεθισμάτων.

Όπως προκύπτει από τις παραπάνω μελέτες, συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές εμφανίζονται σταθερά να έχουν κάποια εμπλοκή στην αντίληψη του χιούμορ. Η αριστερή άνω κροταφική έλικα φαίνεται να εμπλέκεται σε όλα τα είδη δοκιμασιών που χρησιμοποιήθηκαν διότι η λειτουργία της δρα σε πολύ βασικό επίπεδο στην αντίληψη γενικότερα, εφόσον ευθύνεται για τη μνήμη λεκτικών ερεθισμάτων, την αναγνώριση προσώπων και την αντίληψη του λόγου (Kolb & Whishaw, 1990). Η αριστερή κάτω μετωπιαία έλικα συμμετέχει, επίσης, στη σημασιολογική, φωνολογική και συντακτική επεξεργασία (Buckner, Raichle, Miezin & Petersen, 1996) και επομένως εμπλέκεται κυρίως σε λεκτικές δοκιμασίες του χιούμορ. Αυτός είναι μάλλον και ο λόγος για τον οποίο δεν βρέθηκε συμμετοχή της στη μελέτη των Bartolo και συνεργατών (2006), των οποίων οι χορηγηθείσες δοκιμασίες ήταν αποκλειστικά οπτικές. Η δεξιά κάτω μετωπιαία έλικα συμμετέχει στην επεξεργασία μη-λεκτικών ερεθισμάτων (Kolb & Whishaw, 1990), κάτι που συμβαίνει και σε ανάλογες δοκιμασίες του χιούμορ. Επιπρόσθετα, έχει βρεθεί ότι ενεργοποίηση της συγκεκριμένης περιοχής συνδέεται με τη ΘτΝ (Brunet, Sarfati, Hardy-Baylé & Decety, 2000, Gallagher, Happé, Brunswick, Fletcher, Frith & Frith, 2000), λειτουργία που είναι απαραίτητη για επιτυχή κατανόηση του χιούμορ. Τέλος, η ενεργοποίηση της αμυγδαλής αμφοτερόπλευρα είναι η βασικά υπεύθυνη για την επεξεργασία και τη μνήμη των συναισθηματικών αντιδράσεων (Swanson & Petrovich, 1998) και, άρα, συμβάλλει στο συναισθηματικό κομμάτι της αντίληψης του χιούμορ.

Αναγνώριση του χιούμορ στη σχιζοφρένεια

Τόσο οι νευροανατομικές περιοχές όσο και οι νοητικές ικανότητες, που θεωρείται ότι σχετίζονται με την εκτίμηση του χιούμορ, συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με αυτές που εμπλέκονται στην παθοφυσιολογία της σχιζοφρένειας. Είναι γνωστό από ευρήματα εργασιών, που χρησιμοποιούν δομικές (Pearlson & Marsh, 1999) και λειτουργικές (Andreasen, O’Leary, Flaum, Nopoulos, Watkins, Ponto & Hichwa, 1997, Carter, Perlstein, Ganguli, Brar, Mintum & Cohen, 1998, Walter, Wunderlich, Blankenhorn, Schäfer, Tomczak, Spitzer & Grön, 2003) απεικονιστικές τεχνικές, ότι ο μετωπιαίος φλοιός σε ασθενείς με σχιζοφρένεια δυσλειτουργεί. Αυτοί οι ασθενείς παρουσιάζουν ελλείμματα σε πολλές πλευρές της νόησης, συμπεριλαμβανομένων της προσοχής, των εκτελεστικών λειτουργιών και της ενεργού μνήμης (Heinrichs & Zakzanis, 1998, Keefe, 2000, Palmer & Heaton, 2000, Pantelis & Maruff, 2002). Συνεπώς, μια δυσλειτουργία του μετωπιαίου φλοιού μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα κάποια έκπτωση στην αντίληψη του χιούμορ είτε λόγω εμπλοκής του στην πρόσληψη της συναισθηματικής συνιστώσας του χιούμορ είτε λόγω συνακόλουθης έκπτωσης κάποιας άλλης γνωστικής λειτουργίας, όπως για παράδειγμα της ενεργού μνήμης που επηρεάζει τη γνωστική συνιστώσα του χιούμορ.

Μέχρι σήμερα υπάρχει μικρός αριθμός εργασιών που ασχολούνται με την κατανόηση του χιούμορ γελοιογραφιών με ή χωρίς λόγια σε ασθενείς με σχιζοφρένεια (Corcoran, Cahill & Frith, 1997, Marjoram et al., 2005, Polimeni & Reiss, 2006, Bozikas, Kosmidis, Giannakou, Anezoulaki, Petrikis, Fokas, & Karavatos, 2007). Τα αποτελέσματά τους έδειξαν ότι οι συγκεκριμένοι ασθενείς παρουσιάζουν μεγάλη δυσκολία στην κατανόηση του χιούμορ, ιδίως όταν είναι απαραίτητη η εκτίμηση του πιθανού περιεχομένου της σκέψης άλλων ατόμων.

Οι μελέτες των Corcoran κ. σ. (1997) και Marjoram κ. σ. (2005) είχαν χρησιμοποιήσει γελοιογραφίες που διακρίνονταν σε δυο ομάδες: (α) τα σκίτσα με ΘτΝ, όπου για να γίνει κατανοητό το χιούμορ απαιτούνταν εκτίμηση της σκέψης των άλλων και (β) τα σκίτσα που βασίζονταν στην απρόσμενη εξέλιξη μιας συμπεριφοράς (slapsticks). Οι γελοιογραφίες παρουσιάζονταν στους συμμετέχοντες και εκείνοι έπρεπε να πουν τι συμβαίνει. Τα ευρήματα των δυο εργασιών είναι παρόμοια καθώς και στις δυο οι ασθενείς είχαν χειρότερη κατανόηση μόνο των γελοιογραφιών με ΘτΝ συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου. Ένα μειονέκτημα των παραπάνω εργασιών είναι ότι σε καμία δεν έγινε προσπάθεια σύνδεσης της αντίληψης του χιούμορ με άλλες γνωστικές λειτουργίες σε ασθενείς με σχιζοφρένεια. Έτσι, οι Bozikas και συν. (2007) διερεύνησαν την ύπαρξη ελλείμματος στην αναγνώριση του χιούμορ σε ομάδα ασθενών με σχιζοφρένεια. Χορήγησαν μέσω υπολογιστή μια δοκιμασία που περιλαμβάνει 20 ζευγάρια γελοιογραφιών χωρίς λόγια, σχεδιασμένων από τον Mordillo [Penn’s Humour Appreciation Test (PHAT)] (Gur & Hagendoorn, 1996). Κάθε ζευγάρι ερεθισμάτων αποτελούνταν από σχεδόν όμοια σκίτσα, ένα εκ των οποίων είναι αστείο (Εικόνα 1,2,3). Οι εξεταζόμενοι έπρεπε να διαλέξουν ποιο από τα δύο σκίτσα είναι περισσότερο αστείο ή, εναλλακτικά, αν και τα δύο είναι εξίσου αστεία. Στην έρευνα συμμετείχαν 36 ασθενείς με σχιζοφρένεια, υπό φαρμακευτική αγωγή, που συγκρίθηκαν με 32 υγιείς αντίστοιχης ηλικίας, εκπαιδευτικού επιπέδου και φύλου. Με βάση τα ευρήματα φαίνεται ότι οι ασθενείς με σχιζοφρένεια παρουσιάζουν έλλειμμα στην αντίληψη του χιουμοριστικού περιεχομένου γελοιογραφιών χωρίς λόγια. Το έλλειμμα αυτό συσχετιζόταν με τις επιδόσεις των ασθενών στην εκλεκτική και διατηρούμενη προσοχή, καθώς και στη φωνολογική λεκτική ροή. Αντίθετα, δεν βρέθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ του ελλείμματος στην αναγνώριση του χιούμορ και των διαφορετικών διαστάσεων της σχιζοφρενικής ψυχοπαθολογίας (θετικά, αρνητικά και γνωστικά συμπτώματα, κατάθλιψη, διέγερση). Αυτή η μελέτη είναι η πρώτη που επιχειρεί να συνδέσει τα γνωστικά ελλείμματα με την αντίληψη του χιούμορ σε ασθενείς με σχιζοφρένεια. Η παρατηρούμενη σχέση της επίδοσης των ασθενών στην αντίληψη του χιούμορ με την προσοχή ίσως υποδηλώνει τη σημασία της στη διαδικασία επεξεργασίας του χιουμοριστικού ερεθίσματος.

Αναγνώριση του χιούμορ στη διπολική διαταραχή

Μέσω δομικών και λειτουργικών νευροαπεικονιστικών τεχνικών, έχει βρεθεί ότι οι ασθενείς με διπολική διαταραχή παρουσιάζουν δυσλειτουργία στον προμετωπιαίο φλοιό, το πρόσθιο τμήμα της έλικας του προσαγωγίου, την αμυγδαλή και το κοιλιακό τμήμα του ραβδωτού σώματος (Philips, Drevets, Rauch & Lane 2003). Ακόμα και κατά τη διάρκεια της ύφεσης της συμπτωματολογίας, αυτοί οι ασθενείς παρουσιάζουν ελλείμματα σε συγκεκριμένες νοητικές λειτουργίες. Συγκεκριμένα, έχει βρεθεί ότι νορμοθυμικοί ασθενείς παρουσιάζουν προβλήματα προσοχής, λεκτικής μνήμης και εκτελεστικών λειτουργιών – λάθη εμμονής, λεκτική ροή και ικανότητα σχεδιασμού (Quraishi & Frangou, 2002). Συνεπώς, νευροανατομικές περιοχές και νοητικές ικανότητες, που πιθανώς εμπλέκονται στην παθοφυσιολογία της διπολικής διαταραχής, συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με αυτές που θεωρούνται ότι σχετίζονται με την εκτίμηση του χιούμορ.

Μια πρόσφατη μελέτη (Bozikas, Kosmidis, Tonia, Garyfallos, Focas & Karavatos, 2007) διερεύνησε την ύπαρξη ελλείμματος στην αναγνώριση του χιούμορ [PHAT, Gur & Hagendoorn, 1996] σε ομάδα ασθενών με διπολική διαταραχή. Στην εργασία συμπεριλήφθηκαν μια ομάδα 19 εξωτερικών ασθενών με διπολική διαταραχή που βρισκόταν σε ύφεση και μια ομάδα 22 υγιών αντίστοιχης ηλικίας, επιπέδου εκπαίδευσης και φύλου. Με βάση τα ευρήματα της μελέτης φαίνεται ότι οι ασθενείς με διπολική διαταραχή, κατά τη φάση ύφεσης της συμπτωματολογίας, αν και είχαν χαμηλότερη επίδοση, δεν διέφεραν σημαντικά από τους υγιείς στην αναγνώριση του χιούμορ. Επιπρόσθετα, δε βρέθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ της έκπτωσης στην αναγνώριση του χιούμορ και της υπολειμματικής μανιακής ή καταθλιπτικής συμπτωματολογίας. Επομένως, το χιούμορ στη διπολική διαταραχή δε φαίνεται να αποτελεί ένα χαρακτηριστικό έλλειμμα της διαταραχής.

Επίλογος

Το χιούμορ είναι ένα μοναδικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό του οποίου η συστηματική έρευνα ξεκίνησε την τελευταία δεκαετία. Τα ζητήματα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση είναι αρκετά και αφορούν τη διατύπωση μιας σαφούς θεωρίας σχετικά με το χιούμορ και τη λειτουργία του, καθώς και τον προσδιορισμό των ανατομικών περιοχών και των νοητικών λειτουργιών που εμπλέκονται σε αυτό. Όσον αφορά τους ψυχιατρικούς ασθενείς απαιτείται η μελέτη της επίδοσής τους σε πιο σύνθετες δοκιμασίες αντίληψης του χιούμορ (π.χ. αστείες ιστορίες με σειρά σκίτσων ή αφήγηση) και η επέκταση της έρευνας και σε άλλες διαγνωστικές κατηγορίες. Τέλος, παραμένει το ερώτημα αν η ελλειμματική ικανότητα αντίληψης του χιούμορ αυτών των ασθενών οφείλεται σε έκπτωση στην ίδια την αντίληψη του χιούμορ ή σε μειονεκτήματα άλλων γνωστικών λειτουργιών (π.χ. εργαζόμενη μνήμη), οι οποίες συνιστούν πρότερο στάδιο στην επεξεργασία ερεθισμάτων.