Προσδοκίες θεραπείας ανίατων νόσων, αλλά και προβληματισμοί για τη χρήση ανθρώπινων βλαστοκυττάρων
[Φωτεινή Στυλιανοπούλου, ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ – Τεύχος 04/7/2008]

[…] Ένα θέμα μέσω του οποίου το ευρύ κοινό έχει έρθει σε επαφή με τη χρήση των βλαστοκυττάρων είναι η επί πληρωμή αποθήκευση κυττάρων που λαμβάνονται από τον ομφάλιο λώρο κατά τον τοκετό, για πιθανή μελλοντική χρήση τους από το νεογέννητο. Αν και η διαδικασία δεν επηρεάζει καθόλου ούτε τη μητέρα ούτε το βρέφος, υπάρχουν αρκετά ερωτήματα σχετικά με τη χρησιμότητά της, όπως αυτή διαφημίζεται. Δεδομένου ότι η τεκμηριωμένη δυνατότητα διατήρησης των βλαστοκυττάρων δεν υπερβαίνει τα είκοσι χρόνια, η πιθανή θεραπευτική χρήση τους περιορίζεται κυρίως στην περίπτωση που το νεογνό νοσήσει από παιδική λευχαιμία. Σε αυτή την περίπτωση όμως είναι πολύ πιθανό στα βλαστοκύτταρά του να υπάρχουν προλευχαιμικά κύτταρα, που να τα καθιστούν ακατάλληλα για θεραπευτική χρήση. […]

Φύλο και μαθηματικά
[J.S. Hyde et al., Science 2008, 321, 494]

Τα κορίτσια δεν είναι λιγότερο καλά στα μαθηματικά από τα αγόρια. Μια στατιστική μελέτη 7 εκατομμυρίων αμερικανών φοιτητών φαίνεται να κλονίζει οριστικά αυτή την προκατάληψη που κρατάει από παλιά. Οι προηγούμενες μελέτες ήταν στρεβλές διότι ο αριθμός των κοριτσιών που επέλεγαν τα μαθηματικά για τον πρώτο κύκλο των ανώτερων σπουδών τους ήταν πολύ μικρότερος από εκείνον των αγοριών. Στις ΗΠΑ, όμως, οι αριθμοί αυτοί έχουν από το 2000 εξισορροπηθεί –κάτι που δεν συνέβη στη φυσική ή τη μηχανική. Συγκρίνοντας τα αποτελέσματα στις εξετάσεις των μαθηματικών σε αυτή την ομοιογενή πλέον βάση, οι ερευνητές δεν βρήκαν καμιά στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των κοριτσιών και των αγοριών.

Η τυραννία της ομορφιάς
[Jean-Francois Dortier. Sciences Humaines 2008, 195, 40-43]

[…] Στο βιβλίο του Ιστορία της Ασχήμιας, ο Umberto Eco αναφέρεται στην καθόλου επίζηλη μοίρα όσων η φύση δεν ευνόησε. Οικτρή είναι η τύχη την οποία επιφυλάσσει η ιστορία σε όσους είχαν τη δυστυχία να γεννηθούν δύσμορφοι, πανάσχημοι, χωρίς καμιά χάρη. Στη δυτική ζωγραφική, η ασχήμια συνδέεται με την οδύνη, την κόλαση, τα τέρατα, τον διάβολο, τη μαγεία, τον σατανισμό. Διότι η ασχήμια προξενεί αποστροφή και φόβο, κάποτε γελοιότητα και, στην καλύτερη περίπτωση, συμπόνια. Στο λαϊκό φαντασιακό, η ασχήμια συνδυαζόταν πάντα με κακία, τρέλα, ανοησία. Ο Jérôme Bosch ζωγράφιζε παραμορφωμένα όντα να κατοικούν στον Άδη. Στα λαϊκά αφηγήματα, η μάγισσα περιγράφεται πάντα σαν μια γριά γυναίκα, κακιά και «άσχημη»: με μύτη γαμψή, σατανικό γέλιο, καμπουρωτή πλάτη και πηγούνι σαν τσόκαρο. Η ασχήμια συχνά ταυτίστηκε με ό,τι είναι στρεβλό, κυρτό, ζαρωμένο, ρυτιδωμένο, πληγωμένο. […]

Όταν η εικόνα μιλά
[Nicolas Journet. Les Grands Dossiers des Sciences Humaines 2008, 11, 20-21]

[…] Πριν από τριάντα τόσα χρόνια, ο Βρετανός ιστορικός Frances Yates (1899-1981), ανακαλύπτοντας ένα ανώνυμο κείμενο στα λατινικά [Ad Herennium], αποκάλυπτε ταυτόχρονα ένα πολύτιμο μνημοτεχνικό βοήθημα που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι ρήτορες: το τοπόγραμμα. Στη νοερή εικόνα ενός γνωστού ή επινοημένου τόπου, ο ρήτορας καλούνταν να τοποθετήσει αντικείμενα που θα συμβόλιζαν τόσες ιδέες όσες θα ήθελε να συγκρατήσει έτσι ώστε, ανατρέχοντας κατόπιν στην εικόνα αυτή, να ξαναβρεί τα διαδοχικά σημεία της επιχειρηματολογίας του. Το διασημότερο παράδειγμα είναι η περίπτωση του δικηγόρου εκείνου που είχε θέσει στη νοερή του εικόνα το ζεύγος όρχεων ενός πρόβατου με σκοπό να θυμηθεί την ύπαρξη ενός μάρτυρα για τον πελάτη του [«testiculum» (όρχις), είναι φωνητικά πολύ πλησίον του «testis», «μάρτυρας»]. Η σταθερή παρουσία αυτού του μνημοτεχνικού τεχνάσματος στο διάβα των αιώνων […] βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρου του ενδιαφέροντος των ειδικών για τις μνημονικές λειτουργίες των εικαστικών και γραφικών τεχνών γενικώς. […]

Διαταραχές μνήμης σε ασθενείς με αλκοολισμό που είχαν υποεκτιμηθεί
[INSERM – Δελτίο Τύπου. Παρίσι, 21 Μαΐου 2008]

Μέχρι σήμερα θεωρούσαμε ότι ο χρόνιος αλκοολισμός βλάπτει τη μνήμη μόνο στο πλαίσιο ενός συνδρόμου Korsakoff που, ευτυχώς, δεν θίγει παρά μόνο ένα μικρό ποσοστό των αλκοολικών ασθενών και επέρχεται κυρίως όταν υπάρχει σημαντική ανεπάρκεια θειαμίνης. Οι έρευνες που οργανώθηκαν από την Dr Anne-Lise Pitel, ψυχολόγο στην ομάδα του Francis Eustache στο Inserm, είχαν ως στόχο να προσδιορίσουν με ακρίβεια τις μνημονικές εκπτώσεις των ασθενών με σύνδρομο Korsakoff.¹ Πολλαπλές δοκιμασίες εφαρμόστηκαν σε (α) ομάδα αλκοολικών με Korsakoff, (β) ομάδα αλκοολικών χωρίς Korsakoff και (γ) σε ομάδα μάρτυρα μη αλκοολικών. Οι ερευνητές πρότειναν, για παράδειγμα, στα υποκείμενα των τριών ομάδων την εκμάθηση 6 λέξεων που παρουσιάζονταν σε 6 μέρη και σε 6 διαφορετικές χρονικές στιγμές. Στο τέλος της μέρας, τα υποκείμενα κλήθηκαν να θυμηθούν τον μέγιστο αριθμό λέξεων, καθώς και τις χρονικές στιγμές και τα μέρη όπου είχαν παρουσιαστεί. Αυτές οι νευροψυχολογικές δοκιμασίες είχαν σκοπό να εκτιμήσουν τις ικανότητες των υποκειμένων στην καταγραφή και ανάκληση των πληροφοριών, καθώς και το περιεχόμενο κωδικοποίησης σε χώρο και χρόνο. Αντίθετα προς τα αναμενόμενα, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι αλκοολικοί ασθενείς, με ή χωρίς σύνδρομο Korsakoff, παρουσίαζαν παρόμοιες διαταραχές μνήμης, σε διαφορετικό βαθμό, που αφορούσαν διαταραχές της επεισοδιακής μνήμης και της εργαζόμενης μνήμης. Η μόνη διαφορά που παρατηρήθηκε στους ασθενείς με σύνδρομο Korsakoff είναι η πιο εκσεσημασμένη διαταραχή της επεισοδιακής μνήμης. Ωστόσο, στους ασθενείς με αλκοολισμό χωρίς σύνδρομο Korsakoff, οι πιο σοβαρές εκπτώσεις της επεισοδιακής μνήμης αντιστοιχούσαν σε εκείνες των ασθενών με Korsakoff με τις λιγότερο σοβαρές διαταραχές. Αυτή η έρευνα δείχνει επομένως ότι ακόμα και οι αλκοολικοί ασθενείς χωρίς Korsakoff παρουσιάζουν διαταραχές μνήμης λιγότερο ή περισσότερο σοβαρές. «Με βάση αυτά τα αποτελέσματα, φαίνεται απαραίτητο να επανεξεταστεί η θεωρία της συνεχούς επίδρασης του αλκοόλ στην γνωστική λειτουργία, που προτάθηκε στην αρχή της δεκαετίας του ’70, και μετά εγκαταλείφτηκε/ εγκαταλείφθηκε», εξηγεί η Anne-Lise Pitel. «Οι έρευνές μας σήμερα δείχνουν ότι υπάρχει προοδευτική έκπτωση μνήμης, ανεξάρτητα από τις συνθήκες κατανάλωσης αλκοόλ (ποσότητα, διάρκεια, ηλικία έναρξης…). Ο βαθμός της έκπτωσης συνδέεται πιθανότατα με ατομική προδιάθεση, ίσως γενετικά προκαθορισμένη, ως προς την επίδραση του αλκοόλ στον εγκέφαλο. Για τους λόγους αυτούς, οι ερευνητές εκτιμούν απαραίτητη την νευροψυχολογική εκτίμηση όλων των αλκοολικών ασθενών.

¹ Anne Lise Pitel, Hélène Beaunieux, Thomas Witkowski, François Vabret, Vincent de la Sayette, Fausto Viader, Béatrice Desgranges and Francis Eustache. Episodic and Working Memory Deficits in Alcoholic Korsakoff Patients: The Continuity Theory Revisited. Alcoholism: Clinical and Experimental Research 2008, 32, 7, 1229-1241.

Προσοχή και συνείδηση: δύο διακριτοί μηχανισμοί
[Δελτίο Τύπου του CNRS, 5 Μαρτίου 2008]

Όταν προσέχεις, βλέπεις άραγε και καλύτερα; Η αλήθεια είναι πως όχι! Η προσοχή και η συνείδηση αντιστοιχούν σε διακριτούς εγκεφαλικούς μηχανισμούς: μόλις το απέδειξε μια ομάδα ερευνητών του Εργαστηρίου των Γνωσιακών Νευροεπιστημών και της Εγκεφαλικής Απεικόνισης του CNRS. Τα αποτελέσματά τους, που δημοσιεύτηκαν στις 5 Μαρτίου, στην ιστοσελίδα του περιοδικού The Journal of Neuroscience¹ θα επιτρέψουν να διακριβωθούν καλύτερα οι σχετικοί ορισμοί αυτών των εννοιών και να βοηθήσουν στη διαφοροποίηση των παθολογικών διαταραχών της συνείδησης και της προσοχής. Τα αποτελέσματα μπορεί να ξαφνιάζουν εκ πρώτης όψεως, καθώς είναι πανκοίνως αποδεκτό πως ό,τι βλέπουμε συνειδητά είναι αυτό που προσέχουμε. Και όμως… Οι ερευνητές κατέγραψαν [με μαγνητοεγκεφαλογράφο] την εγκεφαλική δραστηριότητα εθελοντών […] οι οποίοι είχαν τοποθετηθεί μπροστά σε οθόνη όπου ξετυλίγονταν εικόνες αχνές, μόλις ορατές, τις οποίες είτε πρόσεχαν είτε όχι. Κατόπιν καταμετρούσαν [με σχετικές ερωτήσεις] το βαθμό της συνειδητής αντίληψης αυτών των εικόνων. Τα αποτελέσματα είναι πρωτόγνωρα και δείχνουν για πρώτη φορά ότι οι μηχανισμοί που επιτρέπουν σε μια οπτική πληροφορία να φτάσει στη συνείδηση μπορούν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα από τους μηχανισμούς της προσοχής […]

¹ Wyart V & Tallon-Baudry C. A neural dissociation between visual awareness and spatial attention. The Journal of Neuroscience 2008,