Έτος Γαλιλαίου – Έτος Δαρβίνου

Σε ποιον βαθμό το κοσμοείδωλο του σύγχρονου ανθρώπου είναι διαμορφωμένο από την επιστημονική προσέγγιση της φύσης και, ακόμη, σε ποιον βαθμό η επιστημονική νοοτροπία –αυτή που δίνει προβάδισμα στα γεγονότα έναντι των γνωμών και των πεποιθήσεών μας (θρησκευτικών, ιδεολογικών ή άλλων)– είναι οργανικό μέρος της γενικής κουλτούρας των πολιτών ή όχι; Τα εμπειρικά δεδομένα δεν αφήνουν δυστυχώς περιθώρια για αυταπάτες πάνω σ’ αυτό. Ο ανορθολογισμός και η πίστη σε παραφυσικά φαινόμενα αποτελούν «πλειοψηφικό ρεύμα» στον γενικό πληθυσμό. Μια από τις πολλές δημοσκοπήσεις που διεξάγονται κατά καιρούς στις ΗΠΑ δίνει «ανατριχιαστικά» αποτελέσματα για αυτό το θέμα. Τα ποσοστά του πληθυσμού που πιστεύει στα πιο αλλόκοτα πράγματα είναι για λίγες ενδεικτικές περιπτώσεις τα εξής: προσωπική παραψυχική εμπειρία 67%, κατακλυσμός του Νώε (ως ιστορικό γεγονός, όχι ως μύθος) 65%, επίδραση των άστρων στη ζωή μας 52%, εξωαισθητηριακή αντίληψη 46%, επικοινωνία με τους νεκρούς 35% κ.λπ., κ.λπ. Και για να μη βαυκαλιζόμαστε ότι όλα αυτά συμβαίνουν μόνο κάπου αλλού, πρόσφατη πανευρωπαϊκή έρευνα γνώμης με αφορμή το έτος Δαρβίνου έδειξε ότι βρισκόμαστε πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες μόνο ως προς την άρνηση της εξελικτικής καταγωγής μας. Ο Δαρβίνος δεν έχει αισθητά περισσότερους φίλους στην Ελλάδα απ’ ό,τι στις ΗΠΑ! Η κυριαρχία του ανορθολογισμού και της παραεπιστήμης στον δημόσιο χώρο είναι επίσης αναμφισβήτητη, όπως προκύπτει από τη μαζική απήχηση σχετικών τηλεοπτικών εκπομπών, αλλά και πληθώρας ομοειδών εντύπων πάσης φύσεως που συγκροτούν από μόνα τους έναν παράλληλο κόσμο τον οποίο η «επίσημη κοινωνία» απλώς αρνείται να αντικρίσει. Είναι μια από τις σκοτεινές πλευρές της.

Κατά τη γνώμη μου, βρισκόμαστε μπροστά σε μια μαζική αποτυχία του εκπαιδευτικού μας συστήματος να εκπληρώσει την παιδευτική αποστολή του. Σε μια εποχή υποτιθέμενου θριάμβου της επιστήμης –ή μήπως μόνο της τεχνολογίας;– ένας διαρκώς αυξανόμενος αριθμός πολιτών «βγαίνουν» από το εκπαιδευτικό σύστημα έτοιμοι να παραδοθούν χωρίς αντίσταση στις πιο ακραίες μορφές ανορθολογισμού και παραεπιστήμης. […]

Στέφανος Τραχανάς
ΒΗΜΑ Ιδεών / 4-12-2009

Τα απόκρυφα των ερευνών

H Μόνα Λίζα είχε, σύμφωνα με όσα προδίδει η φιλοτεχνημένη όψη της, υψηλή χοληστερίνη και λίπωμα στο δεξί μάτι. Ο Μιχαήλ Άγγελος υπέφερε από ποδάγρα και είχε πέτρα στα νεφρά, σύμφωνα με όσα φανερώνει η φιγούρα του στη «Σχολή των Αθηνών» του Ραφαήλ. Το αγόρι με τα πολύ μακριά δάχτυλα στο «Πορτρέτο ενός νέου» του Μποτιτσέλι έπασχε από το σύνδρομο Μάρφαν (γενετική διαταραχή που προσβάλλει τους συνδετικούς ιστούς). Τάδε έφη Ιταλός παθολογοανατόμος προχθές σε συνέδριο στη Φλωρεντία, προκαλώντας παγκόσμια αίσθηση. […] Και οι αποκαλύψεις-σοκ δεν έχουν τέλος. Η μοναξιά είναι μεταδοτική, η χαμηλή χοληστερόλη «ανοίγει την πόρτα» στον καρκίνο, το χρήμα ανακουφίζει από τον πόνο, η εξέλιξη ευνοεί τις γυναίκες (γίνονται ομορφότερες από γενιά σε γενιά), τα αγρογραφήματα δημιουργούνται από τον ήχο, η ακτινοβολία των κινητών προστατεύει από το Αλτσχάιμερ, η ακτινοβολία των κινητών προκαλεί καρκίνο, μείωση της γονιμότητας, επιτάχυνση της γήρανσης, βλάβες στο DNA, οι μισοί κάτοικοι της βόρειας Ελλάδας κινδυνεύουν από έμφραγμα ή εγκεφαλικό και στις παρακαμπτήριες των Τεμπών υπάρχει κίνδυνος κατολισθήσεων… Η επιστήμη συναρπάζει, σκανδαλίζει, τρομοκρατεί. Είναι τόσες οι «ανατρεπτικές» παρουσιάσεις (ανάμεσα σε σοβαρές εργασίες) που κοινοποιούνται με στόχο τον εντυπωσιασμό και κίνητρο τη δημοσιότητα, τη δόξα, την εξουσία, το χρήμα, που εκεί που νιώθουμε να έχουμε βεβαιότητα για κάτι, εκεί τη χάνουμε, ποντιζόμενοι στο πέλαγος των ακατάσχετων συμπερασμάτων. Είναι τέτοια η πληθώρα των κατευθυνόμενων  –κυρίως– ερευνών, που ο λήπτης τους μπερδεύεται και δεν δίνει πια σημασία όταν αυτές διαψεύδονται από νέα ευρήματα. Πρόκειται για ένα είδος πολιτισμικής ασθένειας, που δεν οφείλεται στην εξέλιξη της επιστήμης και την έκρηξη των δικτύων ενημέρωσης, αλλά στην «εμπορική» διαχείριση των πληροφοριών. Στην «προσάρτηση» πολλών επιστημονικών διερευνήσεων στα κυρίαρχα οικονομικά συμφέροντα. Στη διεύρυνση της γνώσης κατά τα πρότυπα του μάρκετινγκ και της αγοράς. Όλος αυτός ο ορυμαγδός των ερευνών, συχνά με αντιφατικά πορίσματα για το ίδιο θέμα, τελικά μοιάζει να έχει ένα, σκόπιμο ή τυχαίο, αποτέλεσμα – την απόκρυψη της αλήθειας. Όπως έλεγε και ο Ζαν Μποντριγιάρ, η είδηση (εδώ, η επιστημονική αποκάλυψη) έχει καταλήξει να είναι ένα είδος μαύρης τρύπας που ρουφάει το πραγματικό γεγονός, εν προκειμένω τις «ώριμες», καλώς επιβεβαιωμένες, συνεπείς ανακαλύψεις.

Τασούλα Καραϊσκάκη
Καθημερινή 8-1-2010