Νευρογένεση

«Άραγε σχηματίζονται νευρώνες στον εγκέφαλο των ενήλικων θηλαστικών;» Έτσι τιτλοφορούσε το 1962 ο βιολόγος Joseph Altman ένα άρθρο του στο Science. Με τις παρατηρήσεις του  μπορούσε να σκεφτεί ότι νέοι νευρώνες αναπτύσσονταν στον εγκέφαλο ενήλικων ποντικών. Ήταν σχεδόν μια αίρεση! […] Χρειάστηκε να φτάσουμε στα χρόνια του ’80 για να αποκτήσει εκ νέου ενδιαφέρον η υπόθεση της νευρογένεσης και να επιβεβαιωθεί την επόμενη δεκαετία. Σήμερα αρχίζουν να διαφωτίζονται και οι μηχανισμοί της. Μένει να καταλάβουμε το ρόλο της, στον υγιά και στον νοσούντα εγκέφαλο. Παραδόξως, ήταν η αλματώδης ανάπτυξη των νευροεπιστημών στις αρχές του 20ου αιώνα που εμπόδισε για πολλές δεκαετίες την αποδοχή της νευρογένεσης στον ενήλικα. Και τούτο για λόγους επιστημολογικούς [το δόγμα του Raymon y Cajal],  εννοιολογικούς [πώς να διατηρούνται οι αναμνήσεις και να αλλάζουν οι νευρώνες] και τεχνικούς [έλλειψη επαρκών μορφολογικών κριτηρίων για να εντοπιστεί].

[…]

P.-M. Liedo & G. Cheusi
Les Dossiers de La Recherche, Aout 2010, 40, 13-18

Νευροεπιστήμες και δικαστήρια

Πλήθος οι απεικονίσεις του εγκεφάλου που εκτίθενται στα δικαστήρια ως αποδείξεις ενοχής ή αθωότητας ενός κατηγορούμενου! Με το φόβο να γίνει καθημερινό και τετριμμένο ένα τέτοιο σενάριο διεξήχθη στις αρχές του φετινού Ιουνίου μια διεθνής συνάντηση στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, όπου διάφοροι νευροεπιστήμονες, πολιτικοί και δικαστικοί συζήτησαν για τη χρήση τέτοιων νευροαπεικονιστικών εξετάσεων εκτός του ιατρικού ή επιστημονικού πεδίου: είναι άραγε εφικτή η εκμετάλλευση τους για να διαβάσουμε τις σκέψεις κάποιου ή να εκτιμήσουμε την ψυχική του κατάσταση στο πλαίσιο μιας δίκης; Εντούτοις υπάρχουν πλέον αρκετά προηγούμενα στην Ινδία και τις ΗΠΑ όπου η νευροαπεικόνιση πολιόρκησε ήδη τα δικαστήρια. Στην Ευρώπη, οι ειδικοί προειδοποιούν και εφιστούν την προσοχή έναντι αυτής της βεβιασμένης χρήσης των τεχνολογιών μιας τόσο νέας επιστημονικής περιοχής που βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη.

Hélène Le Meur
La Recherche, Ιούλιος Αύγουστος 2010, τχ 443, 91

Όταν κοιτάζεσαι στον καθρέφτη
να θυμάσαι
πως ο ουρανός
παίρνει χρώμα από σένα…

[Αναγκαστικά 1991]

Το λευκό είναι το φως
αλλά και το κενό, η απουσία, η απαντοχή…

Οι χρωματιστές πινελιές είναι οι λιγοστές στιγμές ευτυχίας
οι μικρές χαρές της ζωής

[Εν λευκώ, 1998]
Σπύρος Ιόνης

Wasted youth: νεότητα, αλλά όχι σπαταλημένη

Οι δύο ιστορίες κυλούν παράλληλα. Ο έφηβος skateboarder με την παρέα του διασχίζουν την καλοκαιρινή Αθήνα. Ο μεσήλικας δημόσιος υπάλληλος προσπαθεί να συντηρήσει την οικογένειά του, κάνοντας μια δουλειά που απεχθάνεται. Και οι δύο «χαμένοι» στην πόλη και στον εαυτό τους. Ο συνδετικός κρίκος εμφανίζεται στη μέση της ταινίας (δύο νέων σκηνοθετών, του Αργύρη Παπαδημητρόπουλου και του Jan Vogel) μέσα από ένα site που αναφέρεται στην «Wasted youth» (σπαταλημένη νιότη) […]. Πόσο η νιότη μπορεί να «σπαταληθεί»; Κι αν δεν σπαταληθεί τι σόι νιότη είναι; […] Τι διαχωρίζει τη «σπαταλημένη νιότη» από μια ενήλικη ζωή χωρίς χαρά; Η ποιητική της παρακμής, ο ρομαντισμός της εκ των υστέρων ανάμνησης, η υπερεπένδυση σε μια ηλικία και μια εποχή μέσα από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, τη μουσική, η διαρκής επιστροφή στο διαρκές ανεκπλήρωτο. Αυτό που θα θέλαμε ως ενήλικες και ουδέποτε αναρωτηθήκαμε ως έφηβοι. Γιατί, απλούστατα, τότε, δεν μας αφορούσε. Διπλή η παγίδα: από τη μια, αποθέωση της νεότητας. Διακηρύξεις πίστης στο καινούργιο και στο trendy. Λατρεία του εφήμερου. Θρίαμβος της κινητικότητας. Χρησιμοθηρική, καταναλωτική, εν τέλει οικονομικίστικη ιδεολογία. Από την άλλη, ενστικτώδη, συντηρητικά ανακλαστικά. Καταιγισμός από συμβουλές και νουθεσίες. Σφυροκόπημα για το ορθό και το δέον. Τα εσωτερικά σκοτάδια πυκνώνουν αντί να διαλύονται. Ο στόχος του γονιού δεν είναι να υποδείξει το στρεβλό, αλλά να βοηθήσει το παιδί να κατανοήσει γιατί είναι στρεβλό. Αν είναι. […] Στην ταινία, η εφηβεία ούτε εξυμνείται ούτε δαιμονοποιείται. Ούτε έχει περισσότερες ούτε λιγότερες λέξεις από τους ενήλικες γονείς. Εχει, απλώς, τις δικές της. Τα αδιέξοδα του ενήλικα δεν συνδέονται υποχρεωτικά με τη «σπαταλημένη νιότη». Οχι μόνο γιατί η σπατάλη είναι μια μετέπειτα εκτίμηση που λίγο αφορά τη νεότητα. Αλλά γιατί είναι πολύ βολικό να διατηρούμε τον μύθο των χαμένων χρόνων. Δικαιολογούμε έτσι τη συστηματική ισοπέδωση του ενήλικου βίου που αναζητεί τη συνενοχή και το άλλοθι στο σπαταλημένο παρελθόν. Οχι στη νεότητα που έζησε, αλλά σε εκείνη που, σύμφωνα με τα κριτήρια και τις προσδοκίες κάθε νέας εποχής, θεωρεί ότι θα έπρεπε να έχει ζήσει.

Μαρία Κατσουνάκη
Καθημερινή 31-1-2010