Τι είναι το υπερικό (Hypericum Perforatum)

Το υπερικό (Hypericum Perforatum) ή St. John’s Wort έγινε πολύ γρήγορα ένα από τα πιο δημοφιλή θεραπευτικά μέσα των τελευταίων χρόνων. Βρίσκεται εύκολα στα καταστήματα υγιεινής διατροφής: υπερικό σε κάψουλες, υγρά εκχυλίσματα, έλαια, αλοιφές και πολλά άλλα. Όμως το υπερικό δεν είναι ένα νέο φαρμακευτικό βοήθημα. Το βότανο έχει μεγάλη και ιδιαίτερη ιστορία ως αντικαταθλιπτικό, αντισηπτικό, αντιφλεγμονώδες, αποχρεμπτικό, τονωτικό του ανοσοποιητικού συστήματος, καταπραϋντικό, καθώς και για την ανακούφιση του πόνου.

Επί αιώνες οι ευρωπαίοι το χρησιμοποιούσαν για να καταπολεμήσουν ένα ευρύ φάσμα ασθενειών, όπως το άγχος, τα κρυολογήματα, τη κατάθλιψη, η γρίπη, οι αιμορροΐδες, οι συσπάσεις των μυών της μήτρας κατά την έμμηνο ρύση, οι μολύνσεις του δέρματος και οι πληγές. Στην πραγματικότητα, ορισμένες από τις παλαιότερες αναφορές χρήσης του βοτάνου για αιματώματα, εγκαύματα, πληγές και ερεθισμούς του δέρματος προέρχονται από τον έλληνα βοτανολόγο του 1ου αιώνα μ.Χ. Διοσκουρίδη, τον ρωμαίο μελετητή του 1ου αιώνα μ.Χ. Πλίνιο, και τον έλληνα γιατρό του 5ου αιώνα π.Χ., τον πατέρα της Ιατρικής, Ιπποκράτη[1-4].

Όπως και άλλα βότανα, το υπερικό είναι γνωστό με διάφορες ονομασίες. Ορισμένες από αυτές είναι: (α) Σπαθόχορτο Βάλσαμο, (β) Βαλσαμόχορτο Περίκη, (γ) Αγριοβότανο του Κλάμαθ, (δ) Μαστίγιο του διαβόλου, (ε) Λειχηνόχορτο Χάρη του Θεού, (ζ) Θαύμα του Θεού, (η) St. John’s wort (χόρτο του Αγίου Ιωάννη), (θ) Βότανο της μάγισσας.

Σήμερα οι ερευνητές εκτελούν χιλιάδες κλινικές δοκιμές ακριβείας στα βότανα που πωλούνται στα φαρμακεία και στα καταστήματα υγιεινής διατροφής. Τυποποιημένα σκευάσματα βοτάνων σημαίνει ότι ιδιαίτερα θεραπευτικά συστατικά είναι πάντα παρόντα σε συγκεκριμένη συγκέντρωση. Το όφελος της τυποποίησης είναι ότι πάντα εγγυάται μια δεδομένη ισχύ, αλλά, ανάλογα με τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε για την τυποποίηση, μπορεί να μην είναι παρόν στην τελική σύνθεση ολόκληρο το φάσμα των συστατικών που υπήρχαν αρχικά στο βότανο. Κι αν ακόμα είναι παρόντα όλα τα συστατικά, είναι απίθανο να υπάρχουν στις ίδιες ακριβώς αναλογίες [5-7].

Θα μπορούσε να τονίσει κάποιος ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη είναι το σημείο όπου η μαγεία και ο μύθος συναντούν την Ιατρική. Στο τέλος Ιουνίου, όταν φθάνει το θερινό ηλιοστάσιο και ο ήλιος βρίσκεται στο αποκορύφωμά του στο βόρειο μέρος του ουρανού, ένα αειθαλές φυτό, με ανοικτά κίτρινα άνθη, ανθίζει άφθονα σε όλους τους μεγάλους δρόμους, τους αγρούς, τα λιβάδια, τα δάση και τους κήπους. Τα πέταλά του και τα φύλλα του, που καλύπτονται με μικρές μαύρες ημιδιαφανείς κουκκίδες, δημιουργούν ένα βαθύ κόκκινο λάδι όταν κτυπηθεί ή τριφτεί. Όπως αναφέρεται σ’έναν μύθο, τις πρώτες ημέρες του Χριστιανισμού, αυτό το λάδι σε βαθύ κόκκινο χρώμα πίστευαν ότι συμβόλιζε το σκορπισμένο αίμα του πρώτου μάρτυρα του αιώνα, του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, του οποίου η ονομαστική εορτή εορτάζεται στις 24 Ιουνίου, κοντά στο θερινό ηλιοστάσιο. Και έτσι το φυτό έγινε γνωστό σαν φυτό του Αγίου Ιωάννη (St. John’s Wort).

Είτε είναι αγριόχορτο είτε όχι, απ’ την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το φυτό του Αγίου Ιωάννη έχει χρησιμοποιηθεί για διάφορες χρήσεις, απ’ την επούλωση τραυμάτων μέχρι την καταπολέμηση δαιμόνων, από την ανακούφιση του πόνου μέχρι τη θεραπεία της παραφροσύνης. Καθ’ όλη τη διαδρομή, αρχαίοι θεραπευτές, σαμάνοι και πρακτικοί έχουν εκτιμήσει τις πολλαπλές θεραπευτικές ιδιότητές του, αποκαλώντας το με διάφορους τρόπους, όπως Μάστιγα του Διαβόλου, Χάρις του Θεού, Βότανο της Μάγισσας, Tutsan και Θαύμα Θεού.

Το Hypericum Perforatum στην πορεία της ιστορίας του είχε επίσης περιγραφεί με διάφορα ονόματα, όπως «αίμα νεράιδας», «αιματηρός σταυρός του Χριστού», «αίμα του Κυρίου μας», «το θαυματουργό χόρτο του Κυρίου Θεού μας», «αίμα του Αγίου Ιωάννη», «το χόρτο των μαγισσών», «ανάθεμα του διαβόλου», «διαβολοδιώκτης». Ο περίφημος ρωμαίος ιατρός Πεδάνιος Διοσκουρίδης, ο οποίος υπηρετούσε ως στρατιωτικός ιατρός επί των Καισάρων Κλαυδίου και Νέρωνος τον 1ο αιώνα μ.Χ., ήταν ο πιο διάσημος φαρμακολόγος της αρχαιότητας. Αυτός περιγράφει το υπερικό ως εξής: «Είναι πολύ φουντωτός κοκκινωπός θάμνος και έχει ένα άνθος όπως μια Λευκόια, το οποίο αν το τρίψεις με τα δάχτυλα βγάζει ένα χυμό όμοιο με το αίμα, γι’ αυτό ονομάσθηκε Andro haimon (ανθρώπινο αίμα)» [10].

Πάντως μια από τις πρώτες αναφορές στο φυτό του Αγίου Ιωάννη προέρχεται από τον Πεδάνιο Διοσκουρίδη και συγγραφέα του πρώτου ιατρικού υλικού της Δύσης και συγκεκριμένα μια σύνοψη θεραπευτικών φυτών. Ο Διοσκουρίδης περιέγραψε το φυτό του Αγίου Ιωάννη ως ανώτερο επουλωτικό και διουρητικό και ως παυσίπονο ιδιαίτερα αποτελεσματικό για νευραλγικές καταστάσεις όπως η ισχιαλγία. Επίσης το συνιστούσε για την ελονοσία.

Οι σύγχρονοί του, Έλληνας και Ρωμαίος αντίστοιχα, Γαληνός και Πλίνιος, επανέλαβαν τις σπουδαίες αναφορές για το φυτό του Διοσκουρίδη, ενώ άλλοι ιατροί της εποχής παρατήρησαν ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν άριστο εμμηναγωγό (ένα βότανο που διεγείρει και ρυθμίζει την έμμηνο ρύση), καθώς επίσης και αντιπυρετικό. Μάλιστα ο Πλίνιος ο Ρωμαίος το βρήκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό για τα δήγματα φιδιών όταν το ανέμιξε με κρασί.

Στην πράξη οι περισσότερες από τις πρώτες καταχωρημένες αναφορές στο φυτό του Αγίου Ιωάννη προέρχονται από ανθρώπους ασχολούμενους με τα βότανα και ιατρούς της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όπου το φυτό ήταν γνωστό με την ελληνική ονομασία «υπερικό». Όπως τα περισσότερα φημισμένα βότανα, των οποίων οι επουλωτικές ιδιότητες έχουν εκτιμηθεί ανά τους αιώνες, οι ωφέλειες από το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν αναμφίβολα γνωστές, μεταδιδόμενες προφορικά από γενεές βοτανολόγων θεραπευτών πριν αρχίσει να καταγράφεται η ιστορία.

Η αποτελεσματικότητα του φυτού του Αγίου Ιωάννη στην αντιμετώπιση τραυμάτων και φλεγμονών, για παράδειγμα, σίγουρα θα ήταν γνωστή από καιρό. Οι περισσότεροι από τους πρώτους θεραπευτές ακολούθησαν την παλιά λαϊκή πεποίθηση ότι τα φυσικά χαρακτηριστικά ενός φαρμακευτικού φυτού σχετίζοντο με τις συνθήκες με τις οποίες θεράπευε πιο αποτελεσματικά. Το λάδι που εκχειλίζεται από τα άνθη και τα φυτά, και που ομοιάζει με αίμα, υπέδειξε στους αρχαίους ότι το φυτό θα ήταν αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση τραυμάτων και φλεγμονωδών λοιμώξεων, όπως και ήταν.

Πάντως η αρχή ότι «τα όμοια θεραπεύουν όμοια» έχει από καιρό ειπωθεί απ’ τους πρακτικούς θεραπευτές και ορισμένους ιατρούς και επιστήμονες. Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής, έγραψε γι’ αυτό τον 5ο αιώνα π.Χ. υποστηρίζοντας θεωρητικά ότι υπήρχαν δύο τύποι φαρμακευτικής θεραπείας: η θεραπεία με αντίθετα και η θεραπεία με «όμοια». Διαμέσου των μετέπειτα αιώνων επεξεργάσθηκαν την αρχή των «ομοίων» εκτεταμένα και μερικές φορές ειδικά σε πολλά βότανα που χρησιμοποιούντο για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών.

Μέχρι το Μεσαίωνα διατυπώθηκε αυτή η αρχή, όπως το αμφιλεγόμενο «Δόγμα των Υπογραφών», η πίστη ότι ο Θεός άφησε «υπογραφές» ή ίχνη στα φυτά που δημιούργησε για το πώς θα τα χρησιμοποιούσαν φαρμακευτικά. Έτσι ένα φυτό με φύλλα και κηλίδες πιστεύετο ότι ήταν χρήσιμο για την αντιμετώπιση ασθενειών του πνεύμονος, ενώ ένα φυτό με φύλλα σε σχήμα νεφρού, εθεωρείτο χρήσιμο για τη θεραπεία ουρολογικών παθήσεων.

Το φυτό φέρει το όνομα του Αγίου Ιωάννη επειδή ανθίζει την εποχή του θερινού ηλιοστασίου και συγκεκριμένα την ημέρα του Αγίου Ιωάννη στις 24 Ιουνίου. Η ημέρα του Αγίου Ιωάννη έχει μεγάλη σημασία για τους αγρότες, οι οποίοι κάνουν μεγάλες προετοιμασίες ιδίως το βράδυ. Το βράδυ του Αγίου Ιωάννη, σύμφωνα με τους θρύλους και τις παραδόσεις, τριγυρίζουν κυρίως οι μάγισσες. Γι’ αυτό τον λόγο στις πόρτες των σπιτιών και των στάβλων κρεμούσαν το σπαθόχορτο (υπερικό) μαζί με τον Σταυρό για ν’ απομακρύνονται οι μάγισσες, οι δαίμονες, τα κακά και οι αρρώστιες από τους ανθρώπους και τα ζώα. Το σπαθόχορτο έπαιζε επίσης μεγάλο ρόλο και στην κατασκευή των ελευθέρων σφαιρών – μια συνηθισμένη τελετουργία που έχει περιγραφεί στην όπερα «Ελεύθερος Σκοπευτής». Όταν κάποιος δια της μαγείας αυτής αφιερώνεται στον κακό κυνηγό, ο οποίος στον «Ελεύθερο Σκοπευτή» λέγεται Σαμουήλ, τότε με την πρώτη σφαίρα πετυχαίνει τον στόχο, παρ’ ότι καθείς αυτό το επιθυμεί, το κατόρθωμα αυτό όμως οφείλεται αποκλειστικά στο κακό. Αυτές τις ελεύθερες σφαίρες μπορούσε κάποιος να κατασκευάσει μόνο τη νύχτα του Αγίου Ιωάννη και γι’ αυτό έπρεπε να προσθέσει στη φωτιά το σπαθόχορτο. Υπήρξε και άλλη μαγεία για το κυνήγι, σύμφωνα με την οποία το εσωτερικό του κυνηγετικού όπλου έπρεπε να αλειφθεί με μια αλοιφή που παρασκευάζεται από τον στυμμένο κόκκινο χυμό.

Με την ενίσχυση από τους Καρολίνους, τα ήμερα σπαθόχορτα και τα παρασκευάσματά τους έγιναν πολύ καλή πηγή εισοδήματος για τα μοναστήρια με κήπους, της πρώιμης μεσαιωνικής εποχής, τα οποία ήταν τότε αρμόδια για την ιατρική περίθαλψη.

Στη Σιλεσία το σπαθόχορτο χρησιμοποιείτο επίσης και ως ερωτικό μαντείο. Η ροή του κόκκινου χυμού που εμφανίζεται όταν σπάει ο μίσχος του σπαθόχορτου κάποιες φορές σταματά και ο χυμός αποκτά γκρι χρώμα. Αυτό ερμηνευόταν είτε ως ευνοϊκό είτε ως δυσοίωνο μήνυμα και ερμηνευόταν ως εξής: «Είσαι καλός δώσε μου αίμα, είσαι κακός δώσε μου λάσπη».

Για την προφύλαξη από τις πυρκαγιές υπήρξε το εξής έθιμο, μετά τον χορό γύρω από τη φωτιά του Αγίου Ιωάννη από τα στέφανα με το σπαθόχορτο, ακολουθούσε η απόσβεση της εστίας της φωτιάς, το πέταγμα των στεφανιών από τις στέγες των σπιτιών. Επίσης και στις δίκες των μαγισσών έπαιζε μεγάλο ρόλο το σπαθόχορτο. Ένα ρόφημα παρασκευασμένο από το σπαθόχορτο κατέστρεφε τα καμώματα του διαβόλου και εξανάγκαζε τους βασανιζόμενους να πουν την αλήθεια. Στο Τιρόλο της Αυστρίας το έβαζαν στα υποδήματα ώστε να μην κουράζεται κανείς στο περπάτημα. Στη Βαυαρία έβαζαν το σπαθόχορτο με το δενδρέλαιο και το χρησιμοποιούσαν σε διαστρέμματα και εξαρθρήματα.

Ο Παράκελσος πρώτος ανακάλυψε τη σημασία της βραστής αποστείρωσης του σπαθόχορτου με το να τη συστήνει σε περιπτώσεις κακής διάθεσης και άγχους. Από τότε το σπαθόχορτο αποτελεί συστατικό στοιχείο του λεγόμενου «φυσικού φαρμάκου».

Όπως θα αναφερθεί και κατωτέρω, ο Παράκελσος, ο οποίος είναι ο πρώτος που χρησιμοποίησε το υπερικό για τις διαταραχές της διάθεσης και ο οποίος ήταν το έτος 1527 Δημοτικός Ιατρός στην πόλη της Βασιλείας, ασκούσε την ερευνητική ιατρική μ’ έναν πολύ ασυνήθιστο τρόπο. Συγκεκριμένα, έκαψε τη νύχτα του Αγίου Ιωάννη όλα τα βιβλία για να αναγκάσει τους ιατρούς να μελετήσουν τις ασθένειες στις κλίνες των ασθενών, ενώ μέχρι τότε μελετούσαν τις ασθένειες από τα διάφορα συγγράμματα στις βιβλιοθήκες.

Ο Παράκελσος ήταν επομένως συνθεμελιωτής της σύγχρονης ιατρικής, αλλά και της σύγχρονης φαρμακολογίας προς χάριν της οποίας συνέταξε δύο σπουδαιότατα συγγράμματα: ένα για τον ρόλο των φυτών και ένα άλλο για τον ρόλο των ορυκτών στην ιατρική. Στο πρώτο βιβλίο γίνεται εκτενής αναφορά στο σπαθόχορτο. Αξίζει επίσης να σημειωθεί εδώ ότι τον 16ο αιώνα ο ιδιόρρυθμος, αλλά ευφυής ελβετο-γερμανός ιατρός Παράκελσος, συχνά θεωρούμενος και σαν «πατέρας της Χημείας», έγινε ο πιο εύγλωττος υποστηρικτής της αρχής ότι «τα όμοια θεραπεύουν όμοια». Γι’ αυτό τον σκοπό προώθησε τη συστηματική μελέτη των βοτάνων από χημική άποψη με ειδική έμφαση στη χρήση μοναδικών βοτάνων σε ακριβείς δοσολογίες. Ο Παράκελσος πρότεινε την ιδέα ότι οι μικρές δόσεις απ’ το ίδιο «δηλητήριο» που προκαλούσαν μια ασθένεια θα μπορούσαν επίσης να θεραπεύσουν την ασθένεια. Αλλά, επειδή τον κατέκριναν γι’ αυτό που πίστευε, οι θεωρίες του παρέμειναν σε «χειμερία νάρκη» για 200 χρόνια.

Εντούτοις μέχρι τον 18ο αιώνα, κατά τον Ευρωπαϊκό Αιώνα του Διαφωτισμού, μια στιγμή που και η λογική σκέψη και η πολιτική και νοητική ελευθερία ενθαρρύνθηκαν, η αρχή «τα όμοια θεραπεύουν όμοια» ανέκτησε δημοτικότητα και έγινε η βάση της Ομοιοπαθητικής, μιας εναλλακτικής μεθόδου θεραπείας που βασίζεται στα φυσικά βότανα.

Η βοτανολογία κινήθηκε έξω απ’ την απλή πρακτική ιατρική και ασκείτο ευρέως σε όλες τις τάξεις στην Ευρώπη για τα επόμενα 100 χρόνια. Αλλά μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, η συνήθης ή «αλλοπαθητική» ιατρική, με σχεδόν αποκλειστική έμφαση στα συνθετικά φάρμακα και τη χειρουργική, πήρε διάκριση ως η προτεινόμενη θεραπευτική μέθοδος των ανωτέρων και μεσαίων τάξεων. Η βοτανολογία εθεωρείτο απορριπτέα από τα περισσότερα επιστημονικά ιατρικά ιδρύματα και η χρήση της έχασε την προτίμησή της απ’ όλους εκτός από τις εργατικές και αγροτικές κοινωνικές τάξεις. Αυτοί είχαν χρησιμοποιήσει με επιτυχία τα βότανα για αιώνες και δεν μπορούσαν να προσχωρήσουν με κανένα τρόπο στη «νέα ιατρική».

Κάποια απομυθοποίηση των παλαιών μεθόδων κρίθηκε απαραίτητη. Για παράδειγμα, τα περισσότερα φυτά με φύλλα με κηλίδες θεωρήθηκαν εξ ολοκλήρου μη αποτελεσματικά στη θεραπεία ασθενειών του πνεύμονος, σε αντίθεση με τα όσα πίστευαν οι ιατροί του Δόγματος των Υπογραφών, αντίληψη η οποία είχε επικρατήσει μέχρι το Μεσαίωνα. Επίσης, κατ’ αυτούς, τα φυτά με φύλλα με κηλίδες (όπως π.χ. το υπερικό) χρησίμευαν και για τη θεραπεία ασθενειών των ουροφόρων οδών. Επίσης, άλλα φυτά εθεωρούντο δηλητηριώδη όταν δεν ήταν απλά μη αποτελεσματικά. Παρ’ όλα αυτά, πολλά θεραπευτικά φυτά ήταν ισχυρά βοηθήματα. Έκαναν ακριβώς αυτό που υπετίθετο ότι θα κάνουν και το έκαναν πιο αποτελεσματικά και λιγότερο δαπανηρά απ’ τα καινούργια φάρμακα με ακόμη λιγότερες παρενέργειες.

Το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν ένα απ’ αυτά τα ισχυρά θεραπευτικά φυτά και απλά δεν έχασε έδαφος ακόμη κι όταν η συμβατική ιατρική είχε επικρατήσει. Επιπλέον το φυτό του Αγίου Ιωάννη διατήρησε την αίγλη του διαμέσου των αιώνων για να αποδειχθεί και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ως άριστη θεραπεία για τραύματα και λοιμώξεις στα περισσότερα πραγματικά εργαστήρια, στα πεδία των μαχών. Αυτό στάθηκε αιτία για περαιτέρω έρευνα σαν μέσο επούλωσης τραυμάτων, όπου οι παραδοσιακοί ιατροί ανακάλυψαν και τις άλλες και πολλαπλές θεραπευτικές του ιδιότητες.

Το επίσημο όνομα για το φυτό του Αγίου Ιωάννη είναι Υπερικό διάτρητο (διάτρητη πόα), αν και συνήθως αναφέρεται απλά με το όνομα του είδους του. Η λατινική ονομασία του είδους, Perforatum (διάτρητο), είναι μια αναφορά στις μικροσκοπικές μαύρες κηλίδες στα άνθη και φύλλα του φυτού. Με γυμνό μάτι αυτές οι κηλίδες μοιάζουν σαν τρύπες ή διατρήσεις, αλλά στην πραγματικότητα είναι μικρά κύτταρα εκροής του κόκκινου ελαίου του φυτού.

Ως προς την ονομασία του γένους του φυτού, οι σοφοί έχουν δώσει αρκετές εξηγήσεις για την αρχική ονομασία του φυτού Υπερικού και του Hypericum, της ονομασίας με την οποία το γνωρίζουμε σήμερα. Κάποιοι σοφοί πίστευαν ότι το Υπερικόν προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις υπό και ερείκη (ρείκο), που μεταφράζεται «κάτω από το ρείκο», ίσως μια αρχαία αναφορά στο που βρίσκεται το φυτό. Άλλοι άνθρωποι των γραμμάτων πιστεύουν ότι το γνωστό Υπερικό προέρχεται από το ελληνικό υπέρ και εικών, που σημαίνει «πάνω από μια εικόνα», μια αναφορά σ’ αυτό που πίστευε ο λαός ότι το φυτό κατείχε μια προστατευτική δύναμη πάνω στο κακό και που μπορούσε να διώξει μακριά τους δαίμονες. Συνεπώς το έβαζαν πάνω από τις εικόνες εξ ου και η ονομασία του.

Αυτή η πεποίθηση ήταν επίμονη από την αρχαιότητα μέχρι το Μεσαίωνα. Τον 6ο αιώνα, όπως αναφέρει μια επιγραφή, το φυτό απαθανατίστηκε απ’ τον αγαπημένο Κελτικό Άγιο Κολούμπα, που ήταν αφοσιωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή. Ο Άγιος Κολούμπα που ίδρυσε μοναστήρια σε όλη την Ιρλανδία και Σκωτία, όπως λέγεται μετέφερε ένα κλαδί του φυτού του Αγίου Ιωάννη μαζί του οπουδήποτε πήγαινε προς τιμή του αγίου που μαρτύρησε. Αλλά επίσης, κατά μια παράδοση, μετέφερε το φυτό του Αγίου Ιωάννη για πνευματική προστασία κατά τη διάρκεια των μακρινών και επικίνδυνων ταξιδιών του σαν Απόστολος στις Κελτικές φυλές.

Μέχρι το Μεσαίωνα, το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν μέρος πολλών τελετών του θερινού ηλιοστασίου. Την παραμονή της εορτής του Αγίου Ιωάννη για παράδειγμα, συνηθίζετο να κρεμούν στεφάνια φτιαγμένα απ’ τα φύλλα και άνθη του φυτού πάνω στις πόρτες των σπιτιών και των εκκλησιών, σαν προστασία απ’ τις μάγισσες και άλλα κακά πνεύματα. Οι άνθρωποι επίσης έβαζαν κλαδιά του φυτού κάτω απ’ το μαξιλάρι τους την παραμονή της εορτής του Αγίου Ιωάννη, πιστεύοντας ότι θα εμφανίζετο ο ίδιος ο Άγιος μπροστά τους σ’ ένα όνειρο, θα τους έδινε την ευλογία του και θα τους εμπόδιζε να πεθάνουν τον επόμενο χρόνο. Και τα αποξηραμένα φύλλα του φυτού εθεωρούντο προστατευτικά φυλαχτά και συχνά χρησιμοποιούντο σαν σελιδοδείκτες στη Βίβλο και στα βιβλία προσευχής.

Είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο προέκυψαν κάποιες απ’ τις αρχαίες δεισιδαιμονίες. Το φυτό ανθίζει ήπια και άφθονα κοντά στην ημερομηνία του θερινού ηλιοστασίου, ένα σημαντικό χρόνο φύτευσης που ιστορικά είναι πλούσιος σε ειδωλολατρικές, ιθαγενείς και πρώτες θρησκευτικές τελετουργίες. Εγένοντο θυσίες και προσφορές στους θεούς της αρχαιότητας, του Ήλιου και της Γης, για γόνιμη εποχή. Οι προσευχές απευθύνονταν στους Αγίους της Δύσης για άφθονη συγκομιδή το φθινόπωρο.

Επίσης είναι ο καιρός που σηματοδοτεί τον εορτασμό των γενεθλίων του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, ο οποίος μαρτύρησε μ’ έναν τραγικό τρόπο και αφού αποκεφαλίσθηκε, προσφέρθηκε η κεφαλή του στη Σαλώμη. Αυτό το τελευταίο μαζί με το γεγονός ότι τα έλαια του φυτού αφήνουν κηλίδες σαν αίμα στα δάχτυλα και στα χέρια εκείνων που το μαζεύουν, προκάλεσε κάποιο ενδιαφέρον για ορισμένα από τα μαγικά και δυσοίωνα υπονοούμενα που συνδυάζονται με το φυτό του Αγίου Ιωάννη. Εξάλλου αυτό που πιστεύετο στην αρχαιότητα, ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη προσέφερε προστασία απ’ τα κακά πνεύματα και την κακοτυχία, μπορεί να προήλθε εν μέρει από την πρώτη χρήση απ’ τους παραδοσιακούς θεραπευτές σαν φάρμακο για την αποκαλούμενη «μελαγχολία» ή το πνεύμα με προβλήματα. Σήμερα αποκαλούμε αυτές τις καταστάσεις κατάθλιψη ή άγχος.

Πράγματι το φυτό του Αγίου Ιωάννη έχει προσελκύσει μεγάλη προσοχή πρόσφατα για τις αντικαταθλιπτικές του ιδιότητες. Εντούτοις, στην αρχαιότητα, η αποτελεσματικότητα του φυτού στη θεραπεία της ψυχικής και συναισθηματικής νόσου ανακαλύφθηκε χωρίς αμφιβολία – αν και ίσως δεν είναι καλά αντιληπτό – σαν παρενέργεια μιας απ’ τις περισσότερες κοινές του χρήσεις. Οι θεραπευτές και βοτανολόγοι της αρχαιότητας που συνήθως θεράπευαν τα τραύματα του ανθρώπου και τις λοιμώξεις με το φυτό, πιθανώς πρόσεξαν ότι το φυτό είχε επίσης ένα ηρεμιστικό αποτέλεσμα, ιδιαίτερα με τη μορφή του σαν καθαρό λάδι, όταν εφαρμόζετο άμεσα και απορροφείτο στο δέρμα και με την υγρή του μορφή (που προήρχετο από τον ατμό που δημιουργείτο απ’ τα φύλλα και τα άνθη του – όπως αποκαλείται στην παραδοσιακή βοτανολογία «αφέψημα»), που ελαμβάνετο εσωτερικά. Αργότερα οι Σταυροφόροι έφεραν το φυτό για να προστατευθούν από μαγικές επιδράσεις και επίσης χρησιμοποιούσαν τα μουσκεμένα άνθη και φύλλα σαν αλοιφή για αντιμετώπιση των τραυμάτων των μαχών.

Φυσικά μέχρι το Μεσαίωνα όλες οι θεραπευτικές του χρήσεις ήταν κοινή πρακτική. Οι ιππότες του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ χρησιμοποιούσαν τακτικά καταπλάσματα, που γίνονταν από τη συμπίεση των λουλουδιών και των φύλλων του φυτού για την παύση της αιμορραγίας και τη θεραπεία των τραυμάτων στο πεδίο της μάχης τον 11ο, 12ο και 13ο αιώνα. Κατά την ίδια περίοδο, εκείνοι που έπασχαν από μανία ή πιστεύετο ότι είχαν κυριευθεί από δαίμονες συχνά ελάμβαναν αφεψήματα του φυτού ή εισέπνεαν την ελαφρώς πικρή και σαν όξος οσμή του.

Σύντομα ανακαλύφθηκαν και άλλες χρήσεις για το φυτό του Αγίου Ιωάννη από καθιερωμένους βοτανολόγους, αν και από καιρό γνώριζαν για την πρακτική ιατρική. Το φυτό είναι κάπως πικρό, η βαλσαμική οσμή του όμως και γεύση του, συνέστησε ότι το βότανο ήταν επίσης στυπτικό (τα βότανα παραδοσιακά χρησιμοποιούντο σαν διουρητικά και για τη θεραπεία λοιμώξεων της ουροφόρου οδού). Τον 16ο αιώνα, ο μεγάλος άγγλος βοτανολόγος John Gerard σημείωσε ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη «προκαλούσε τα ούρα και έτσι χρησιμοποιήθηκε ως θεραπευτικό για τους λίθους της ουροδόχου κύστης». Επίσης σημείωσε ότι είναι άριστο επουλωτικό τραυμάτων, εγκαυμάτων και κατά των δηγμάτων των εντόμων [11-12].

Το 1618 το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν ένα απ’τα φαρμακευτικά φυτά που αναφέροντο στην πρώτη Φαρμακοποιία του Λονδίνου. Πάντως στην Αγγλία έγινε ιδιαίτερα γνωστό από τον Nicholas Culpeper (1616-1654), γνωστό βοτανολόγο [11-12].

Στην πρακτική ιατρική, ειδικά αυτή που ασκούσαν γυναίκες σαμάν και βοτανολόγοι, το φυτό του Αγίου Ιωάννη χρησιμοποιείτο επίσης για καιρό σαν «γυναικείο τονωτικό» και το συνιστούσαν τακτικά για πρόκληση και ρύθμιση της εμμηνορρυσίας, ανακούφιση των μυϊκών σπασμών και ενίσχυση του πνεύματος.

Επίσης εχρησιμοποιείτο για την αντιμετώπιση των νοσημάτων των νεφρών, ειδικά δε για τη νυκτερινή ενούρηση. Επίσης χρησιμοποιείτο για την ανακούφιση των νευραλγιών. Ο ιταλός Mattioli, σύγχρονος του Gerard, επιβεβαίωσε την αποτελεσματικότητα του φυτού ως εμμηναγωγού και επίσης σημείωσε ότι το φυτό ήταν άριστο θεραπευτικό για την ελονοσία. Επίσης έκανε μια πρώτη αναφορά στις αντιβακτηριακές ιδιότητες του φυτού που είναι στην εποχή μας θέμα μεγάλης έρευνας.

Οι αμερικανοί άποικοι, που μετανάστευσαν από την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία, έφεραν το φυτό στις βορειοανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ και από εκεί εξαπλώθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, καθώς οι άποικοι κινήθηκαν στο νότο και δυτικά. Κατά την επαναστατική περίοδο της χώρας, το φυτό ήταν ευρέως γνωστό για τις επουλωτικές των τραυμάτων ιδιότητές του και, στην εποχή του Benjamin Frankline, πρόσεξαν ότι πληγές σε μέρη που είναι πλούσια σε νεύρα ανταποκρίνονταν καλά σ’ αυτό το φάρμακο. Εκατό χρόνια αργότερα, όταν άνθισε η αμερικανική βοτανολογία κατά την Εκλεκτική Περίοδο, γνωστοί βοτανολόγοι, όπως ο John King και ο Finley Ellingwood, σημείωσαν ότι η χρήση του φυτού του Αγίου Ιωάννη είχε τώρα επεκταθεί πέρα από τη θεραπεία των τραυμάτων ως διουρητικό, στυπτικό, ηρεμιστικό, καθώς και για τη θεραπεία της κατάθλιψης.

Στη Δύση εντούτοις, μόνο οι μη αγγλόφωνες ευρωπαϊκές χώρες και περισσότερο η Γερμανία προτιμούσαν ακόμη τη θεραπευτική χρήση των φυσικών βοτάνων έναντι των συνθετικών φαρμάκων, όπου αυτό ήταν εφικτό. Πράγματι στο τέλος της δεκαετίας του 1970 και καθ’ όλη τη δεκαετία του 1980, η Γερμανία ήταν αυτή που μας έδωσε το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής έρευνας για τις καλά τεκμηριωμένες αντικαταθλιπτικές ιδιότητες του φυτού του Αγίου Ιωάννη και προκάλεσε έναν επιστημονικό «ανεμοστρόβιλο» των μέσων ως προς την πορεία του. Οι Βρετανοί ερευνητές επιβεβαίωσαν σύντομα την εγκυρότητα της επιτυχημένης κι εκτεταμένης χρήσης του φυτού από τη Γερμανία για την κατάθλιψη. Οι αμερικανοί ερευνητές ακολούθησαν τις δικές τους μελέτες και βιάστηκαν να αποδείξουν ότι είχαν διερευνήσει την αποτελεσματικότητα του φυτού του Αγίου Ιωάννη για την αντιμετώπιση του AIDS, της ηπατίτιδας, της φυματίωσης, του καρκίνου, και πιο πρόσφατα της παχυσαρκίας. Αλλά θα ήταν σφάλμα να σκεφτούμε ότι το σοβαρό ενδιαφέρον αυτή τη στιγμή της ιατρικής για τη χρήση του φυτού του Αγίου Ιωάννη έχει μόλις τώρα εμφανισθεί στην αυγή, δηλαδή τον 21ο αιώνα. Πράγματι, όταν η δεκαετία του ’60 εισήγαγε μια γενεά που ζητούσε «εναλλακτικές» επιλογές για διάφορες πίστεις, πρακτικές και συστήματα, η εναλλακτική ιατρική άρχισε την ισχυρή και σταθερή της επάνοδο και μαζί της προέκυψε ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για τη βοτανολογία.

Η σοβαρή επιστημονική έρευνα στις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού του Αγίου Ιωάννη συνεχίσθηκε τουλάχιστον απ’ τα μέσα της δεκαετίας του ’60 όταν το μεγαλύτερο μέρος της εστιάσθηκε στις αντιβακτηριακές ιδιότητες του φυτού. Γενικά η έρευνα κατά των ιών έχει τεκμηριωθεί απ’ τη δεκαετία του 1970 και η έρευνα για τη χρήση του φυτού ως προς τη θεραπεία του AIDS και αρκετών μορφών καρκίνου άρχισε στα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Οι μελέτες για την παχυσαρκία είναι πιο πρόσφατες, με μια σπουδαία κλινική δοκιμασία που μόλις ολοκληρώθηκε το 1997 και μια άλλη που προτάθηκε το 1998. Αυτός είναι ένας παράξενος δρόμος που ακολούθησε ένα ταπεινό φυτό απ’ τη στιγμή που εμφανίσθηκε για την καταπολέμηση των δαιμόνων μέχρι την τωρινή του θέση για την καταπολέμηση των ιών.

Τρεις ωστόσο είναι οι ιατροί που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ευρύτερη διάδοση του Υπερικού, ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης, ο Γαληνός κατά τον 1^ο μ.Χ. αιώνα και ο Παράκελσος κατά τον Μεσαίωνα [11-16].

Τι είναι το υπερικό (Hypericum Perforatum)

Το υπερικό (Hypericum Perforatum) ή St. John’s Wort έγινε πολύ γρήγορα ένα από τα πιο δημοφιλή θεραπευτικά μέσα των τελευταίων χρόνων. Βρίσκεται εύκολα στα καταστήματα υγιεινής διατροφής: υπερικό σε κάψουλες, υγρά εκχυλίσματα, έλαια, αλοιφές και πολλά άλλα. Όμως το υπερικό δεν είναι ένα νέο φαρμακευτικό βοήθημα. Το βότανο έχει μεγάλη και ιδιαίτερη ιστορία ως αντικαταθλιπτικό, αντισηπτικό, αντιφλεγμονώδες, αποχρεμπτικό, τονωτικό του ανοσοποιητικού συστήματος, καταπραϋντικό, καθώς και για την ανακούφιση του πόνου.

Επί αιώνες οι ευρωπαίοι το χρησιμοποιούσαν για να καταπολεμήσουν ένα ευρύ φάσμα ασθενειών, όπως το άγχος, τα κρυολογήματα, τη κατάθλιψη, η γρίπη, οι αιμορροΐδες, οι συσπάσεις των μυών της μήτρας κατά την έμμηνο ρύση, οι μολύνσεις του δέρματος και οι πληγές. Στην πραγματικότητα, ορισμένες από τις παλαιότερες αναφορές χρήσης του βοτάνου για αιματώματα, εγκαύματα, πληγές και ερεθισμούς του δέρματος προέρχονται από τον έλληνα βοτανολόγο του 1ου αιώνα μ.Χ. Διοσκουρίδη, τον ρωμαίο μελετητή του 1ου αιώνα μ.Χ. Πλίνιο, και τον έλληνα γιατρό του 5ου αιώνα π.Χ., τον πατέρα της Ιατρικής, Ιπποκράτη[1-4].

Όπως και άλλα βότανα, το υπερικό είναι γνωστό με διάφορες ονομασίες. Ορισμένες από αυτές είναι: (α) Σπαθόχορτο Βάλσαμο, (β) Βαλσαμόχορτο Περίκη, (γ) Αγριοβότανο του Κλάμαθ, (δ) Μαστίγιο του διαβόλου, (ε) Λειχηνόχορτο Χάρη του Θεού, (ζ) Θαύμα του Θεού, (η) St. John’s wort (χόρτο του Αγίου Ιωάννη), (θ) Βότανο της μάγισσας.

Σήμερα οι ερευνητές εκτελούν χιλιάδες κλινικές δοκιμές ακριβείας στα βότανα που πωλούνται στα φαρμακεία και στα καταστήματα υγιεινής διατροφής. Τυποποιημένα σκευάσματα βοτάνων σημαίνει ότι ιδιαίτερα θεραπευτικά συστατικά είναι πάντα παρόντα σε συγκεκριμένη συγκέντρωση. Το όφελος της τυποποίησης είναι ότι πάντα εγγυάται μια δεδομένη ισχύ, αλλά, ανάλογα με τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε για την τυποποίηση, μπορεί να μην είναι παρόν στην τελική σύνθεση ολόκληρο το φάσμα των συστατικών που υπήρχαν αρχικά στο βότανο. Κι αν ακόμα είναι παρόντα όλα τα συστατικά, είναι απίθανο να υπάρχουν στις ίδιες ακριβώς αναλογίες [5-7].

Θα μπορούσε να τονίσει κάποιος ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη είναι το σημείο όπου η μαγεία και ο μύθος συναντούν την Ιατρική. Στο τέλος Ιουνίου, όταν φθάνει το θερινό ηλιοστάσιο και ο ήλιος βρίσκεται στο αποκορύφωμά του στο βόρειο μέρος του ουρανού, ένα αειθαλές φυτό, με ανοικτά κίτρινα άνθη, ανθίζει άφθονα σε όλους τους μεγάλους δρόμους, τους αγρούς, τα λιβάδια, τα δάση και τους κήπους. Τα πέταλά του και τα φύλλα του, που καλύπτονται με μικρές μαύρες ημιδιαφανείς κουκκίδες, δημιουργούν ένα βαθύ κόκκινο λάδι όταν κτυπηθεί ή τριφτεί. Όπως αναφέρεται σ’έναν μύθο, τις πρώτες ημέρες του Χριστιανισμού, αυτό το λάδι σε βαθύ κόκκινο χρώμα πίστευαν ότι συμβόλιζε το σκορπισμένο αίμα του πρώτου μάρτυρα του αιώνα, του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, του οποίου η ονομαστική εορτή εορτάζεται στις 24 Ιουνίου, κοντά στο θερινό ηλιοστάσιο. Και έτσι το φυτό έγινε γνωστό σαν φυτό του Αγίου Ιωάννη (St. John’s Wort).

Είτε είναι αγριόχορτο είτε όχι, απ’ την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το φυτό του Αγίου Ιωάννη έχει χρησιμοποιηθεί για διάφορες χρήσεις, απ’ την επούλωση τραυμάτων μέχρι την καταπολέμηση δαιμόνων, από την ανακούφιση του πόνου μέχρι τη θεραπεία της παραφροσύνης. Καθ’ όλη τη διαδρομή, αρχαίοι θεραπευτές, σαμάνοι και πρακτικοί έχουν εκτιμήσει τις πολλαπλές θεραπευτικές ιδιότητές του, αποκαλώντας το με διάφορους τρόπους, όπως Μάστιγα του Διαβόλου, Χάρις του Θεού, Βότανο της Μάγισσας, Tutsan και Θαύμα Θεού.

Το Hypericum Perforatum στην πορεία της ιστορίας του είχε επίσης περιγραφεί με διάφορα ονόματα, όπως «αίμα νεράιδας», «αιματηρός σταυρός του Χριστού», «αίμα του Κυρίου μας», «το θαυματουργό χόρτο του Κυρίου Θεού μας», «αίμα του Αγίου Ιωάννη», «το χόρτο των μαγισσών», «ανάθεμα του διαβόλου», «διαβολοδιώκτης». Ο περίφημος ρωμαίος ιατρός Πεδάνιος Διοσκουρίδης, ο οποίος υπηρετούσε ως στρατιωτικός ιατρός επί των Καισάρων Κλαυδίου και Νέρωνος τον 1ο αιώνα μ.Χ., ήταν ο πιο διάσημος φαρμακολόγος της αρχαιότητας. Αυτός περιγράφει το υπερικό ως εξής: «Είναι πολύ φουντωτός κοκκινωπός θάμνος και έχει ένα άνθος όπως μια Λευκόια, το οποίο αν το τρίψεις με τα δάχτυλα βγάζει ένα χυμό όμοιο με το αίμα, γι’ αυτό ονομάσθηκε Andro haimon (ανθρώπινο αίμα)» [10].

Πάντως μια από τις πρώτες αναφορές στο φυτό του Αγίου Ιωάννη προέρχεται από τον Πεδάνιο Διοσκουρίδη και συγγραφέα του πρώτου ιατρικού υλικού της Δύσης και συγκεκριμένα μια σύνοψη θεραπευτικών φυτών. Ο Διοσκουρίδης περιέγραψε το φυτό του Αγίου Ιωάννη ως ανώτερο επουλωτικό και διουρητικό και ως παυσίπονο ιδιαίτερα αποτελεσματικό για νευραλγικές καταστάσεις όπως η ισχιαλγία. Επίσης το συνιστούσε για την ελονοσία.

Οι σύγχρονοί του, Έλληνας και Ρωμαίος αντίστοιχα, Γαληνός και Πλίνιος, επανέλαβαν τις σπουδαίες αναφορές για το φυτό του Διοσκουρίδη, ενώ άλλοι ιατροί της εποχής παρατήρησαν ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν άριστο εμμηναγωγό (ένα βότανο που διεγείρει και ρυθμίζει την έμμηνο ρύση), καθώς επίσης και αντιπυρετικό. Μάλιστα ο Πλίνιος ο Ρωμαίος το βρήκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό για τα δήγματα φιδιών όταν το ανέμιξε με κρασί.

Στην πράξη οι περισσότερες από τις πρώτες καταχωρημένες αναφορές στο φυτό του Αγίου Ιωάννη προέρχονται από ανθρώπους ασχολούμενους με τα βότανα και ιατρούς της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όπου το φυτό ήταν γνωστό με την ελληνική ονομασία «υπερικό». Όπως τα περισσότερα φημισμένα βότανα, των οποίων οι επουλωτικές ιδιότητες έχουν εκτιμηθεί ανά τους αιώνες, οι ωφέλειες από το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν αναμφίβολα γνωστές, μεταδιδόμενες προφορικά από γενεές βοτανολόγων θεραπευτών πριν αρχίσει να καταγράφεται η ιστορία.

Η αποτελεσματικότητα του φυτού του Αγίου Ιωάννη στην αντιμετώπιση τραυμάτων και φλεγμονών, για παράδειγμα, σίγουρα θα ήταν γνωστή από καιρό. Οι περισσότεροι από τους πρώτους θεραπευτές ακολούθησαν την παλιά λαϊκή πεποίθηση ότι τα φυσικά χαρακτηριστικά ενός φαρμακευτικού φυτού σχετίζοντο με τις συνθήκες με τις οποίες θεράπευε πιο αποτελεσματικά. Το λάδι που εκχειλίζεται από τα άνθη και τα φυτά, και που ομοιάζει με αίμα, υπέδειξε στους αρχαίους ότι το φυτό θα ήταν αποτελεσματικό στην αντιμετώπιση τραυμάτων και φλεγμονωδών λοιμώξεων, όπως και ήταν.

Πάντως η αρχή ότι «τα όμοια θεραπεύουν όμοια» έχει από καιρό ειπωθεί απ’ τους πρακτικούς θεραπευτές και ορισμένους ιατρούς και επιστήμονες. Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής, έγραψε γι’ αυτό τον 5ο αιώνα π.Χ. υποστηρίζοντας θεωρητικά ότι υπήρχαν δύο τύποι φαρμακευτικής θεραπείας: η θεραπεία με αντίθετα και η θεραπεία με «όμοια». Διαμέσου των μετέπειτα αιώνων επεξεργάσθηκαν την αρχή των «ομοίων» εκτεταμένα και μερικές φορές ειδικά σε πολλά βότανα που χρησιμοποιούντο για τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών.

Μέχρι το Μεσαίωνα διατυπώθηκε αυτή η αρχή, όπως το αμφιλεγόμενο «Δόγμα των Υπογραφών», η πίστη ότι ο Θεός άφησε «υπογραφές» ή ίχνη στα φυτά που δημιούργησε για το πώς θα τα χρησιμοποιούσαν φαρμακευτικά. Έτσι ένα φυτό με φύλλα και κηλίδες πιστεύετο ότι ήταν χρήσιμο για την αντιμετώπιση ασθενειών του πνεύμονος, ενώ ένα φυτό με φύλλα σε σχήμα νεφρού, εθεωρείτο χρήσιμο για τη θεραπεία ουρολογικών παθήσεων.

Το φυτό φέρει το όνομα του Αγίου Ιωάννη επειδή ανθίζει την εποχή του θερινού ηλιοστασίου και συγκεκριμένα την ημέρα του Αγίου Ιωάννη στις 24 Ιουνίου. Η ημέρα του Αγίου Ιωάννη έχει μεγάλη σημασία για τους αγρότες, οι οποίοι κάνουν μεγάλες προετοιμασίες ιδίως το βράδυ. Το βράδυ του Αγίου Ιωάννη, σύμφωνα με τους θρύλους και τις παραδόσεις, τριγυρίζουν κυρίως οι μάγισσες. Γι’ αυτό τον λόγο στις πόρτες των σπιτιών και των στάβλων κρεμούσαν το σπαθόχορτο (υπερικό) μαζί με τον Σταυρό για ν’ απομακρύνονται οι μάγισσες, οι δαίμονες, τα κακά και οι αρρώστιες από τους ανθρώπους και τα ζώα. Το σπαθόχορτο έπαιζε επίσης μεγάλο ρόλο και στην κατασκευή των ελευθέρων σφαιρών – μια συνηθισμένη τελετουργία που έχει περιγραφεί στην όπερα «Ελεύθερος Σκοπευτής». Όταν κάποιος δια της μαγείας αυτής αφιερώνεται στον κακό κυνηγό, ο οποίος στον «Ελεύθερο Σκοπευτή» λέγεται Σαμουήλ, τότε με την πρώτη σφαίρα πετυχαίνει τον στόχο, παρ’ ότι καθείς αυτό το επιθυμεί, το κατόρθωμα αυτό όμως οφείλεται αποκλειστικά στο κακό. Αυτές τις ελεύθερες σφαίρες μπορούσε κάποιος να κατασκευάσει μόνο τη νύχτα του Αγίου Ιωάννη και γι’ αυτό έπρεπε να προσθέσει στη φωτιά το σπαθόχορτο. Υπήρξε και άλλη μαγεία για το κυνήγι, σύμφωνα με την οποία το εσωτερικό του κυνηγετικού όπλου έπρεπε να αλειφθεί με μια αλοιφή που παρασκευάζεται από τον στυμμένο κόκκινο χυμό.

Με την ενίσχυση από τους Καρολίνους, τα ήμερα σπαθόχορτα και τα παρασκευάσματά τους έγιναν πολύ καλή πηγή εισοδήματος για τα μοναστήρια με κήπους, της πρώιμης μεσαιωνικής εποχής, τα οποία ήταν τότε αρμόδια για την ιατρική περίθαλψη.

Στη Σιλεσία το σπαθόχορτο χρησιμοποιείτο επίσης και ως ερωτικό μαντείο. Η ροή του κόκκινου χυμού που εμφανίζεται όταν σπάει ο μίσχος του σπαθόχορτου κάποιες φορές σταματά και ο χυμός αποκτά γκρι χρώμα. Αυτό ερμηνευόταν είτε ως ευνοϊκό είτε ως δυσοίωνο μήνυμα και ερμηνευόταν ως εξής: «Είσαι καλός δώσε μου αίμα, είσαι κακός δώσε μου λάσπη».

Για την προφύλαξη από τις πυρκαγιές υπήρξε το εξής έθιμο, μετά τον χορό γύρω από τη φωτιά του Αγίου Ιωάννη από τα στέφανα με το σπαθόχορτο, ακολουθούσε η απόσβεση της εστίας της φωτιάς, το πέταγμα των στεφανιών από τις στέγες των σπιτιών. Επίσης και στις δίκες των μαγισσών έπαιζε μεγάλο ρόλο το σπαθόχορτο. Ένα ρόφημα παρασκευασμένο από το σπαθόχορτο κατέστρεφε τα καμώματα του διαβόλου και εξανάγκαζε τους βασανιζόμενους να πουν την αλήθεια. Στο Τιρόλο της Αυστρίας το έβαζαν στα υποδήματα ώστε να μην κουράζεται κανείς στο περπάτημα. Στη Βαυαρία έβαζαν το σπαθόχορτο με το δενδρέλαιο και το χρησιμοποιούσαν σε διαστρέμματα και εξαρθρήματα.

Ο Παράκελσος πρώτος ανακάλυψε τη σημασία της βραστής αποστείρωσης του σπαθόχορτου με το να τη συστήνει σε περιπτώσεις κακής διάθεσης και άγχους. Από τότε το σπαθόχορτο αποτελεί συστατικό στοιχείο του λεγόμενου «φυσικού φαρμάκου».

Όπως θα αναφερθεί και κατωτέρω, ο Παράκελσος, ο οποίος είναι ο πρώτος που χρησιμοποίησε το υπερικό για τις διαταραχές της διάθεσης και ο οποίος ήταν το έτος 1527 Δημοτικός Ιατρός στην πόλη της Βασιλείας, ασκούσε την ερευνητική ιατρική μ’ έναν πολύ ασυνήθιστο τρόπο. Συγκεκριμένα, έκαψε τη νύχτα του Αγίου Ιωάννη όλα τα βιβλία για να αναγκάσει τους ιατρούς να μελετήσουν τις ασθένειες στις κλίνες των ασθενών, ενώ μέχρι τότε μελετούσαν τις ασθένειες από τα διάφορα συγγράμματα στις βιβλιοθήκες.

Ο Παράκελσος ήταν επομένως συνθεμελιωτής της σύγχρονης ιατρικής, αλλά και της σύγχρονης φαρμακολογίας προς χάριν της οποίας συνέταξε δύο σπουδαιότατα συγγράμματα: ένα για τον ρόλο των φυτών και ένα άλλο για τον ρόλο των ορυκτών στην ιατρική. Στο πρώτο βιβλίο γίνεται εκτενής αναφορά στο σπαθόχορτο. Αξίζει επίσης να σημειωθεί εδώ ότι τον 16ο αιώνα ο ιδιόρρυθμος, αλλά ευφυής ελβετο-γερμανός ιατρός Παράκελσος, συχνά θεωρούμενος και σαν «πατέρας της Χημείας», έγινε ο πιο εύγλωττος υποστηρικτής της αρχής ότι «τα όμοια θεραπεύουν όμοια». Γι’ αυτό τον σκοπό προώθησε τη συστηματική μελέτη των βοτάνων από χημική άποψη με ειδική έμφαση στη χρήση μοναδικών βοτάνων σε ακριβείς δοσολογίες. Ο Παράκελσος πρότεινε την ιδέα ότι οι μικρές δόσεις απ’ το ίδιο «δηλητήριο» που προκαλούσαν μια ασθένεια θα μπορούσαν επίσης να θεραπεύσουν την ασθένεια. Αλλά, επειδή τον κατέκριναν γι’ αυτό που πίστευε, οι θεωρίες του παρέμειναν σε «χειμερία νάρκη» για 200 χρόνια.

Εντούτοις μέχρι τον 18ο αιώνα, κατά τον Ευρωπαϊκό Αιώνα του Διαφωτισμού, μια στιγμή που και η λογική σκέψη και η πολιτική και νοητική ελευθερία ενθαρρύνθηκαν, η αρχή «τα όμοια θεραπεύουν όμοια» ανέκτησε δημοτικότητα και έγινε η βάση της Ομοιοπαθητικής, μιας εναλλακτικής μεθόδου θεραπείας που βασίζεται στα φυσικά βότανα.

Η βοτανολογία κινήθηκε έξω απ’ την απλή πρακτική ιατρική και ασκείτο ευρέως σε όλες τις τάξεις στην Ευρώπη για τα επόμενα 100 χρόνια. Αλλά μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, η συνήθης ή «αλλοπαθητική» ιατρική, με σχεδόν αποκλειστική έμφαση στα συνθετικά φάρμακα και τη χειρουργική, πήρε διάκριση ως η προτεινόμενη θεραπευτική μέθοδος των ανωτέρων και μεσαίων τάξεων. Η βοτανολογία εθεωρείτο απορριπτέα από τα περισσότερα επιστημονικά ιατρικά ιδρύματα και η χρήση της έχασε την προτίμησή της απ’ όλους εκτός από τις εργατικές και αγροτικές κοινωνικές τάξεις. Αυτοί είχαν χρησιμοποιήσει με επιτυχία τα βότανα για αιώνες και δεν μπορούσαν να προσχωρήσουν με κανένα τρόπο στη «νέα ιατρική».

Κάποια απομυθοποίηση των παλαιών μεθόδων κρίθηκε απαραίτητη. Για παράδειγμα, τα περισσότερα φυτά με φύλλα με κηλίδες θεωρήθηκαν εξ ολοκλήρου μη αποτελεσματικά στη θεραπεία ασθενειών του πνεύμονος, σε αντίθεση με τα όσα πίστευαν οι ιατροί του Δόγματος των Υπογραφών, αντίληψη η οποία είχε επικρατήσει μέχρι το Μεσαίωνα. Επίσης, κατ’ αυτούς, τα φυτά με φύλλα με κηλίδες (όπως π.χ. το υπερικό) χρησίμευαν και για τη θεραπεία ασθενειών των ουροφόρων οδών. Επίσης, άλλα φυτά εθεωρούντο δηλητηριώδη όταν δεν ήταν απλά μη αποτελεσματικά. Παρ’ όλα αυτά, πολλά θεραπευτικά φυτά ήταν ισχυρά βοηθήματα. Έκαναν ακριβώς αυτό που υπετίθετο ότι θα κάνουν και το έκαναν πιο αποτελεσματικά και λιγότερο δαπανηρά απ’ τα καινούργια φάρμακα με ακόμη λιγότερες παρενέργειες.

Το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν ένα απ’ αυτά τα ισχυρά θεραπευτικά φυτά και απλά δεν έχασε έδαφος ακόμη κι όταν η συμβατική ιατρική είχε επικρατήσει. Επιπλέον το φυτό του Αγίου Ιωάννη διατήρησε την αίγλη του διαμέσου των αιώνων για να αποδειχθεί και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ως άριστη θεραπεία για τραύματα και λοιμώξεις στα περισσότερα πραγματικά εργαστήρια, στα πεδία των μαχών. Αυτό στάθηκε αιτία για περαιτέρω έρευνα σαν μέσο επούλωσης τραυμάτων, όπου οι παραδοσιακοί ιατροί ανακάλυψαν και τις άλλες και πολλαπλές θεραπευτικές του ιδιότητες.

Το επίσημο όνομα για το φυτό του Αγίου Ιωάννη είναι Υπερικό διάτρητο (διάτρητη πόα), αν και συνήθως αναφέρεται απλά με το όνομα του είδους του. Η λατινική ονομασία του είδους, Perforatum (διάτρητο), είναι μια αναφορά στις μικροσκοπικές μαύρες κηλίδες στα άνθη και φύλλα του φυτού. Με γυμνό μάτι αυτές οι κηλίδες μοιάζουν σαν τρύπες ή διατρήσεις, αλλά στην πραγματικότητα είναι μικρά κύτταρα εκροής του κόκκινου ελαίου του φυτού.

Ως προς την ονομασία του γένους του φυτού, οι σοφοί έχουν δώσει αρκετές εξηγήσεις για την αρχική ονομασία του φυτού Υπερικού και του Hypericum, της ονομασίας με την οποία το γνωρίζουμε σήμερα. Κάποιοι σοφοί πίστευαν ότι το Υπερικόν προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις υπό και ερείκη (ρείκο), που μεταφράζεται «κάτω από το ρείκο», ίσως μια αρχαία αναφορά στο που βρίσκεται το φυτό. Άλλοι άνθρωποι των γραμμάτων πιστεύουν ότι το γνωστό Υπερικό προέρχεται από το ελληνικό υπέρ και εικών, που σημαίνει «πάνω από μια εικόνα», μια αναφορά σ’ αυτό που πίστευε ο λαός ότι το φυτό κατείχε μια προστατευτική δύναμη πάνω στο κακό και που μπορούσε να διώξει μακριά τους δαίμονες. Συνεπώς το έβαζαν πάνω από τις εικόνες εξ ου και η ονομασία του.

Αυτή η πεποίθηση ήταν επίμονη από την αρχαιότητα μέχρι το Μεσαίωνα. Τον 6ο αιώνα, όπως αναφέρει μια επιγραφή, το φυτό απαθανατίστηκε απ’ τον αγαπημένο Κελτικό Άγιο Κολούμπα, που ήταν αφοσιωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή. Ο Άγιος Κολούμπα που ίδρυσε μοναστήρια σε όλη την Ιρλανδία και Σκωτία, όπως λέγεται μετέφερε ένα κλαδί του φυτού του Αγίου Ιωάννη μαζί του οπουδήποτε πήγαινε προς τιμή του αγίου που μαρτύρησε. Αλλά επίσης, κατά μια παράδοση, μετέφερε το φυτό του Αγίου Ιωάννη για πνευματική προστασία κατά τη διάρκεια των μακρινών και επικίνδυνων ταξιδιών του σαν Απόστολος στις Κελτικές φυλές.

Μέχρι το Μεσαίωνα, το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν μέρος πολλών τελετών του θερινού ηλιοστασίου. Την παραμονή της εορτής του Αγίου Ιωάννη για παράδειγμα, συνηθίζετο να κρεμούν στεφάνια φτιαγμένα απ’ τα φύλλα και άνθη του φυτού πάνω στις πόρτες των σπιτιών και των εκκλησιών, σαν προστασία απ’ τις μάγισσες και άλλα κακά πνεύματα. Οι άνθρωποι επίσης έβαζαν κλαδιά του φυτού κάτω απ’ το μαξιλάρι τους την παραμονή της εορτής του Αγίου Ιωάννη, πιστεύοντας ότι θα εμφανίζετο ο ίδιος ο Άγιος μπροστά τους σ’ ένα όνειρο, θα τους έδινε την ευλογία του και θα τους εμπόδιζε να πεθάνουν τον επόμενο χρόνο. Και τα αποξηραμένα φύλλα του φυτού εθεωρούντο προστατευτικά φυλαχτά και συχνά χρησιμοποιούντο σαν σελιδοδείκτες στη Βίβλο και στα βιβλία προσευχής.

Είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο προέκυψαν κάποιες απ’ τις αρχαίες δεισιδαιμονίες. Το φυτό ανθίζει ήπια και άφθονα κοντά στην ημερομηνία του θερινού ηλιοστασίου, ένα σημαντικό χρόνο φύτευσης που ιστορικά είναι πλούσιος σε ειδωλολατρικές, ιθαγενείς και πρώτες θρησκευτικές τελετουργίες. Εγένοντο θυσίες και προσφορές στους θεούς της αρχαιότητας, του Ήλιου και της Γης, για γόνιμη εποχή. Οι προσευχές απευθύνονταν στους Αγίους της Δύσης για άφθονη συγκομιδή το φθινόπωρο.

Επίσης είναι ο καιρός που σηματοδοτεί τον εορτασμό των γενεθλίων του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, ο οποίος μαρτύρησε μ’ έναν τραγικό τρόπο και αφού αποκεφαλίσθηκε, προσφέρθηκε η κεφαλή του στη Σαλώμη. Αυτό το τελευταίο μαζί με το γεγονός ότι τα έλαια του φυτού αφήνουν κηλίδες σαν αίμα στα δάχτυλα και στα χέρια εκείνων που το μαζεύουν, προκάλεσε κάποιο ενδιαφέρον για ορισμένα από τα μαγικά και δυσοίωνα υπονοούμενα που συνδυάζονται με το φυτό του Αγίου Ιωάννη. Εξάλλου αυτό που πιστεύετο στην αρχαιότητα, ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη προσέφερε προστασία απ’ τα κακά πνεύματα και την κακοτυχία, μπορεί να προήλθε εν μέρει από την πρώτη χρήση απ’ τους παραδοσιακούς θεραπευτές σαν φάρμακο για την αποκαλούμενη «μελαγχολία» ή το πνεύμα με προβλήματα. Σήμερα αποκαλούμε αυτές τις καταστάσεις κατάθλιψη ή άγχος.

Πράγματι το φυτό του Αγίου Ιωάννη έχει προσελκύσει μεγάλη προσοχή πρόσφατα για τις αντικαταθλιπτικές του ιδιότητες. Εντούτοις, στην αρχαιότητα, η αποτελεσματικότητα του φυτού στη θεραπεία της ψυχικής και συναισθηματικής νόσου ανακαλύφθηκε χωρίς αμφιβολία – αν και ίσως δεν είναι καλά αντιληπτό – σαν παρενέργεια μιας απ’ τις περισσότερες κοινές του χρήσεις. Οι θεραπευτές και βοτανολόγοι της αρχαιότητας που συνήθως θεράπευαν τα τραύματα του ανθρώπου και τις λοιμώξεις με το φυτό, πιθανώς πρόσεξαν ότι το φυτό είχε επίσης ένα ηρεμιστικό αποτέλεσμα, ιδιαίτερα με τη μορφή του σαν καθαρό λάδι, όταν εφαρμόζετο άμεσα και απορροφείτο στο δέρμα και με την υγρή του μορφή (που προήρχετο από τον ατμό που δημιουργείτο απ’ τα φύλλα και τα άνθη του – όπως αποκαλείται στην παραδοσιακή βοτανολογία «αφέψημα»), που ελαμβάνετο εσωτερικά. Αργότερα οι Σταυροφόροι έφεραν το φυτό για να προστατευθούν από μαγικές επιδράσεις και επίσης χρησιμοποιούσαν τα μουσκεμένα άνθη και φύλλα σαν αλοιφή για αντιμετώπιση των τραυμάτων των μαχών.

Φυσικά μέχρι το Μεσαίωνα όλες οι θεραπευτικές του χρήσεις ήταν κοινή πρακτική. Οι ιππότες του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ χρησιμοποιούσαν τακτικά καταπλάσματα, που γίνονταν από τη συμπίεση των λουλουδιών και των φύλλων του φυτού για την παύση της αιμορραγίας και τη θεραπεία των τραυμάτων στο πεδίο της μάχης τον 11ο, 12ο και 13ο αιώνα. Κατά την ίδια περίοδο, εκείνοι που έπασχαν από μανία ή πιστεύετο ότι είχαν κυριευθεί από δαίμονες συχνά ελάμβαναν αφεψήματα του φυτού ή εισέπνεαν την ελαφρώς πικρή και σαν όξος οσμή του.

Σύντομα ανακαλύφθηκαν και άλλες χρήσεις για το φυτό του Αγίου Ιωάννη από καθιερωμένους βοτανολόγους, αν και από καιρό γνώριζαν για την πρακτική ιατρική. Το φυτό είναι κάπως πικρό, η βαλσαμική οσμή του όμως και γεύση του, συνέστησε ότι το βότανο ήταν επίσης στυπτικό (τα βότανα παραδοσιακά χρησιμοποιούντο σαν διουρητικά και για τη θεραπεία λοιμώξεων της ουροφόρου οδού). Τον 16ο αιώνα, ο μεγάλος άγγλος βοτανολόγος John Gerard σημείωσε ότι το φυτό του Αγίου Ιωάννη «προκαλούσε τα ούρα και έτσι χρησιμοποιήθηκε ως θεραπευτικό για τους λίθους της ουροδόχου κύστης». Επίσης σημείωσε ότι είναι άριστο επουλωτικό τραυμάτων, εγκαυμάτων και κατά των δηγμάτων των εντόμων [11-12].

Το 1618 το φυτό του Αγίου Ιωάννη ήταν ένα απ’τα φαρμακευτικά φυτά που αναφέροντο στην πρώτη Φαρμακοποιία του Λονδίνου. Πάντως στην Αγγλία έγινε ιδιαίτερα γνωστό από τον Nicholas Culpeper (1616-1654), γνωστό βοτανολόγο [11-12].

Στην πρακτική ιατρική, ειδικά αυτή που ασκούσαν γυναίκες σαμάν και βοτανολόγοι, το φυτό του Αγίου Ιωάννη χρησιμοποιείτο επίσης για καιρό σαν «γυναικείο τονωτικό» και το συνιστούσαν τακτικά για πρόκληση και ρύθμιση της εμμηνορρυσίας, ανακούφιση των μυϊκών σπασμών και ενίσχυση του πνεύματος.

Επίσης εχρησιμοποιείτο για την αντιμετώπιση των νοσημάτων των νεφρών, ειδικά δε για τη νυκτερινή ενούρηση. Επίσης χρησιμοποιείτο για την ανακούφιση των νευραλγιών. Ο ιταλός Mattioli, σύγχρονος του Gerard, επιβεβαίωσε την αποτελεσματικότητα του φυτού ως εμμηναγωγού και επίσης σημείωσε ότι το φυτό ήταν άριστο θεραπευτικό για την ελονοσία. Επίσης έκανε μια πρώτη αναφορά στις αντιβακτηριακές ιδιότητες του φυτού που είναι στην εποχή μας θέμα μεγάλης έρευνας.

Οι αμερικανοί άποικοι, που μετανάστευσαν από την Αγγλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία, έφεραν το φυτό στις βορειοανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ και από εκεί εξαπλώθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, καθώς οι άποικοι κινήθηκαν στο νότο και δυτικά. Κατά την επαναστατική περίοδο της χώρας, το φυτό ήταν ευρέως γνωστό για τις επουλωτικές των τραυμάτων ιδιότητές του και, στην εποχή του Benjamin Frankline, πρόσεξαν ότι πληγές σε μέρη που είναι πλούσια σε νεύρα ανταποκρίνονταν καλά σ’ αυτό το φάρμακο. Εκατό χρόνια αργότερα, όταν άνθισε η αμερικανική βοτανολογία κατά την Εκλεκτική Περίοδο, γνωστοί βοτανολόγοι, όπως ο John King και ο Finley Ellingwood, σημείωσαν ότι η χρήση του φυτού του Αγίου Ιωάννη είχε τώρα επεκταθεί πέρα από τη θεραπεία των τραυμάτων ως διουρητικό, στυπτικό, ηρεμιστικό, καθώς και για τη θεραπεία της κατάθλιψης.

Στη Δύση εντούτοις, μόνο οι μη αγγλόφωνες ευρωπαϊκές χώρες και περισσότερο η Γερμανία προτιμούσαν ακόμη τη θεραπευτική χρήση των φυσικών βοτάνων έναντι των συνθετικών φαρμάκων, όπου αυτό ήταν εφικτό. Πράγματι στο τέλος της δεκαετίας του 1970 και καθ’ όλη τη δεκαετία του 1980, η Γερμανία ήταν αυτή που μας έδωσε το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής έρευνας για τις καλά τεκμηριωμένες αντικαταθλιπτικές ιδιότητες του φυτού του Αγίου Ιωάννη και προκάλεσε έναν επιστημονικό «ανεμοστρόβιλο» των μέσων ως προς την πορεία του. Οι Βρετανοί ερευνητές επιβεβαίωσαν σύντομα την εγκυρότητα της επιτυχημένης κι εκτεταμένης χρήσης του φυτού από τη Γερμανία για την κατάθλιψη. Οι αμερικανοί ερευνητές ακολούθησαν τις δικές τους μελέτες και βιάστηκαν να αποδείξουν ότι είχαν διερευνήσει την αποτελεσματικότητα του φυτού του Αγίου Ιωάννη για την αντιμετώπιση του AIDS, της ηπατίτιδας, της φυματίωσης, του καρκίνου, και πιο πρόσφατα της παχυσαρκίας. Αλλά θα ήταν σφάλμα να σκεφτούμε ότι το σοβαρό ενδιαφέρον αυτή τη στιγμή της ιατρικής για τη χρήση του φυτού του Αγίου Ιωάννη έχει μόλις τώρα εμφανισθεί στην αυγή, δηλαδή τον 21ο αιώνα. Πράγματι, όταν η δεκαετία του ’60 εισήγαγε μια γενεά που ζητούσε «εναλλακτικές» επιλογές για διάφορες πίστεις, πρακτικές και συστήματα, η εναλλακτική ιατρική άρχισε την ισχυρή και σταθερή της επάνοδο και μαζί της προέκυψε ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για τη βοτανολογία.

Η σοβαρή επιστημονική έρευνα στις θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού του Αγίου Ιωάννη συνεχίσθηκε τουλάχιστον απ’ τα μέσα της δεκαετίας του ’60 όταν το μεγαλύτερο μέρος της εστιάσθηκε στις αντιβακτηριακές ιδιότητες του φυτού. Γενικά η έρευνα κατά των ιών έχει τεκμηριωθεί απ’ τη δεκαετία του 1970 και η έρευνα για τη χρήση του φυτού ως προς τη θεραπεία του AIDS και αρκετών μορφών καρκίνου άρχισε στα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Οι μελέτες για την παχυσαρκία είναι πιο πρόσφατες, με μια σπουδαία κλινική δοκιμασία που μόλις ολοκληρώθηκε το 1997 και μια άλλη που προτάθηκε το 1998. Αυτός είναι ένας παράξενος δρόμος που ακολούθησε ένα ταπεινό φυτό απ’ τη στιγμή που εμφανίσθηκε για την καταπολέμηση των δαιμόνων μέχρι την τωρινή του θέση για την καταπολέμηση των ιών.

Τρεις ωστόσο είναι οι ιατροί που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ευρύτερη διάδοση του Υπερικού, ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης, ο Γαληνός κατά τον 1^ο μ.Χ. αιώνα και ο Παράκελσος κατά τον Μεσαίωνα [11-16].