[ Προλόγος ]

Μέσα από αυτές τις σελίδες θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας όλα όσα έμαθα, εγώ η ίδια, για τον ψυχι-κό πόνο, έπειτα από τόσα χρόνια που, όντας δέκτης του πόνου, προσπαθώ να κατανοήσω την ψυχική πορεία του υποκειμένου που υποφέρει.

Στην εποχή μας, όπου γνωρίζουμε και «διορθώ-νουμε» το βιολογικό σώμα όλο και καλύτερα, οι για-τροί διαπιστώνουν ότι ο πόνος του ασθενούς δια-φεύγει των θεραπευτικών τους δυνατοτήτων. Η όλο και τελειότερη βιολογική γνώση του σώματος δεν συνοδεύεται από τη γνώση του πόνου του υποκει-μένου, ο οποίος έχει διαφορετικές συντεταγμένες από αυτές της βιολογίας.

0 πόνος του ασθενούς, τα συμπτώματα του, σχετίζονται με το γεγονός ότι ο καθένας μιλά μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο συντεταγμένων, ση-μασιών και τοποθετήσεων, οι οποίες τον διαφορο-ποιούν από τους άλλους και καθιστούν ανέφικτη τη γενίκευση των συμπτωμάτων. Η μεγάλη πολυπλο-κότητα αυτής της έννοιας του συμπτώματος που εκφράζεται με λέξεις – που υποστηρίζονται από άλ-λες λέξεις – οι οποίες σχετίζονται με τις συντεταγμέ-νες κάθε ζωής: επιθυμία, δύναμη, απόλαυση, άγχος, ενόρμηση θανάτου, είναι αποτέλεσμα της ιδιαιτερό-τητας του δεδομένου συμπτώματος.

Ο πόνος αντανακλάται στο δέκτη του. Καθισμέ-νη στην πολυθρόνα μου, υπήρχαν στιγμές, πολλές στιγμές, όπου ο λόγος μου μού φαινόταν εντελώς ανώφελος. Το μόνο που έκανα ήταν να λειτουργώ σαν ηχώ της κραυγής του πόνου. Ήταν το μόνο που αισθανόμουν ότι μπορούσα να κάνω: να είμαι πα-ρούσα, να ακούω σιωπηλά, να αφήνω τον εαυτό μου να εμποτίζεται από τον πόνο ξεπερνώντας τη σημασία των λέξεων. Μόνο αυτό θα μπορούσε να μου εμπνεύσει τις κατάλληλες λέξεις για να εκφρά-σω τον πόνο και να τον καταπραΰνω.

Όλες οι θέσεις στις οποίες βασίστηκα για να θε-μελιώσω, να αναπτύξω ή να εξηγήσω την έννοια του πόνου έχουν ως κύρια αναφορά την ψυχαναλυ-τική εμπειρία, γεγονός που θα ήταν καλό ο αναγνώ-στης να έχει κατά νου καθ’ όλη τη διάρκεια της ανά-γνωσης αυτού του βιβλίου. Πιστεύω ότι στην Ελλά-δα υπάρχει η προσμονή ενός γραπτού ή προφορι-κού ψυχαναλυτικού λόγου που να εκφράζεται με όλη την ακρίβεια που απαιτεί η θεωρία και όλη τη σαφήνεια που μπορεί να διεγείρει την επιθυμία για γνώση. Σε αυτή λοιπόν την προσμονή προσπάθησα να απαντήσω καταθέτοντας ένα μικρό λιθαράκι.

Το παρόν βιβλίο απευθύνεται στους ψυχανα-λυτές που δεν έχουν πάψει να μαθαίνουν και που θεωρούν ότι η μόρφωση τους πρέπει διαρκώς να ανανεώνεται και να συμπληρώνεται. Πράγματι, όσο πιο μακρόχρονη είναι η εμπειρία ενός ψυχαναλυ-τή, τόσο πιο πολύ αναγνωρίζει ότι, ως ψυχαναλυ-τής, βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη. Εξάλλου, ο ίδιος ο Freud δεν έπαψε ποτέ να διδάσκει και να διδάσκεται την ψυχανάλυση, αναθεωρώντας, κατά συνέπεια, και τις απόψεις του.

Το βιβλίο όμως αυτό απευθύνεται και σε μη ψυ-χαναλυτές (ψυχολόγους, ψυχιάτρους, γιατρούς, νο-σηλευτές, παιδαγωγούς, φοιτητές κ.α.) οι οποίο θέ-λουν να γνωρίσουν τον ψυχαναλυτικό λόγο για τον πόνο, ώστε να απαντήσουν καλύτερα, στα πλαίσια της δικής τους δουλειάς, στον πόνο που ως δέκτες λαμβάνουν.

Ελπίζω οι σελίδες αυτές να επιτρέψουν στους μεν ένα διαφορετικό ακούειν του πόνου και να απο-τελέσουν για τους δε ένα άνοιγμα που θα τους ωθή-σει να συναντήσουν την επιθυμία μου να μεταδώσω την ψυχανάλυση μέσα από την τόσο ιδιαίτερη έννοια του ψυχικού πόνου.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία κεφάλαια. Στο πρώ-το, το οποίο ονομάζω «Προκαταρκτικό», επισημαί-νω και διευκρινίζω τρία προκαταρκτικά σημεία. Τα δύο πρώτα μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει πραγματικά διαφορά ανάμεσα στο σωματικό και τον ψυχικό πόνο. Στο τρίτο σημείο διαχωρίζω τρεις κατηγορίες πόνου: τον πόνο ως έσχατο συναί-σθημα, ως σύμπτωμα και ως αντικείμενο και σκοπό της ευχαρίστησης.

Το δεύτερο κεφάλαιο πραγματεύεται το σωματι-κό πόνο και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, κα-ταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η φύση του σωμα-τικού πόνου είναι ψυχική.

0 ψυχικός πόνος είναι το αντικείμενο του τρίτου κεφαλαίου. 0 ψυχικός πόνος θεωρείται αντίδραση όχι στην απώλεια του αντικειμένου, αλλά στην κα-τάρρευση μιας φαντασίωσης που μας συνέδεε με το αντικείμενο, μιας φαντασίωσης ωστόσο απαραί-τητης για τη δομή του υποκειμένου. Μπροστά στην εμπειρία του πόνου ο ψυχαναλυτής είναι ένας μεσο-λαβητής που υποδέχεται το μη αφομοιώσιμο πόνο του ασθενούς του και τον μετατρέπει σε συμβολι-κό πόνο.

Τέλος εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου σε όλους αυτούς που, μέσα από το λόγο τους, μου εμπιστεύ-θηκαν τη ζωή τους και μου επέτρεψαν να κάνω ακόμη ένα βήμα στην ψυχαναλυτική μου πορεία.

Το βιβλίο της Βασιλικής Κανελλοπούλου εγκαινιάζει τη σειρά Βιβλιοθήκη Ψυχανάλυσης των εκδόσεων Επέκεινα που δραστηριοποιείται στα Τρίκαλα, Καρανάσιου 4, ΤΚ 42100.