Πρόλογος του Θανάση Καράβατου

Δεν είμαι κριτικός της λογοτεχνίας ούτε ψυχαναλυτής. Διαβάζω όμως και ψυχανάλυση και λογοτεχνία. Κάτι περισσότερο, τις βλέπω  σαν πηγές που αρδεύουν την ψυχιατρική την οποία υπηρετώ κοντά 40 χρόνια τώρα. Φαίνεται απολύτως αυτονόητο και, ασφαλώς, κατά τρόπο περισσότερο αναγκαίο για την πρώτη. Όχι όμως λιγότερα αναμενόμενο και για τη δεύτερη. Αρκεί να ανατρέξουμε σε μια διπλή επιστημολογική κίνηση που άρχισε τον 16^ο αιώνα: Η λογοτεχνία στρέφει το ενδιαφέρον της στις «εσωτερικές» αποχρώσεις της ανθρώπινης εμπειρίας, υποβοηθώντας έτσι την εντός της φιλοσοφίας ανάδυση της ψυχολογίας. Κι ύστερα αυτή με τη σειρά της, αυτονομημένη πλέον, θα προσκομίσει στη λογοτεχνία ό,τι νεώτερο δημιουργεί διερευνώντας τον άγνωστο εσωτερικό χώρο του ατόμου. Έκτοτε, οι αμοιβαίες εκατέρωθεν ωσμώσεις λογοτεχνίας και των τριών «Ψ» [ψυχολογίας – ψυχιατρικής – ψυχανάλυσης] συνεχίζονται ανελλιπώς, όπως άλλωστε και με τις φυσικές επιστήμες που διερευνούν κι αυτές την εμπειρία χρησιμοποιώντας την αποδεικτική ισχύ του πειράματος.¹ Υπάρχει κι άλλη, πιο σύγχρονη, έμμεση έστω, επιβεβαίωση: η προ 20ετίας καταχωρημένη στο British Journal of Psychiatry προς τους ψυχιάτρους προτροπή να ξεπεράσουν τα όρια της επιστημονικής τους βιβλιογραφίας και να διαβάσουν ποίηση και πρόζα.² Όλο και κάποιοι θα έλαβαν το μήνυμα.

Ο Γιάννης Βαϊτσαράς είναι ψυχαναλυτής. Αν είναι και λογοτέχνης θα το πουν οι ειδικοί. Εγώ πάντως απόλαυσα τα μικρά του διηγήματα σαν λογοτεχνικές μεταπλάσεις του «υλικού» που συλλέγει καθημερινά πίσω από το ντιβάνι κι ύστερα το αποθησαυρίζει σταλάζοντάς το  λίγο λίγο σε λέξεις. Λέξεις που αφηγούνται ιστορίες ή παραθέτουν απλές ή σύνθετες σκέψεις ανθρώπων που έχουν κάποιο απλό ή σύνθετο πρόβλημα ή απλώς προβληματίζονται, απλοϊκά ή συνθετικά… λέξεις που χτίζουν το «σκηνικό» και το «τελετουργικό» μιας ψυχαναλυτικής συνεδρίας… λέξεις που καταγράφουν τις ασκούμενες εκεί εκατέρωθεν «μεταβιβάσεις»… λέξεις «αγωγοί των δονήσεων» μιας συναισθηματικής μνήμης…, λέξεις που αποκαλύπτουν μια προβολή ή κάποια ταύτιση … λέξεις που «ξεφορτώνουν», που «ξεκουμπώνουν», κυριολεκτικά στο όνειρο για να το κάνουν μεταφορικά κατόπιν στον ξύπνιο σε κάποια ασύνειδη επιθυμία…  λέξεις που επιτρέπουν το λυτρωτικό «παιχνίδι μαζί τους», που γοητεύουν, «θεοποιούν» εν τέλει τον αναλυτή. Ο Γιάννης Βαϊτσαράς έχει συνήθως έναν μπούσουλα, ένα απόφθεγμα του Φρόυντ κι απάνω εκεί κατασκευάζει εκ των υστέρων τα μικρά του σενάρια, τα 21 Ψ-διηγήματά του – πήγα να πω ψήγματα της δουλειάς ενός ψυχαναλυτή που γράφει διηγήματα.