Το Πρόγραμμα Εναλλακτικής Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων «ΑΡΓΩ» ανήκει οργανικά στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, αποτελώντας τμήμα του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Λειτουργεί από την 1^η Μαΐου 1998, απευθυνόμενο σε εξαρτημένα άτομα και τα σημαντικά γι’ αυτούς πρόσωπα, παρέχοντας επιλογές απεξάρτησης, «ελεύθερες από ουσίες» και «με ανοικτή θεραπεία». Έχει αδελφοποιηθεί με τα Προγράμματα Herzogsägmühle και Haus Röhling της Βαυαρίας και Grüner Kreis της Αυστρίας και είναι ενταγμένο στην Ευρωπαϊκή Βάση Καλών Πρακτικών EDDRA, ενώ αποτελεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Θεραπευτικών Κοινοτήτων (E.F.T.C.) και του Δικτύου ECEtt.

Στο Πρόγραμμα Εναλλακτικής Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων «ΑΡΓΩ» δεν αναγνωρίζουμε την εξάρτηση ως ασθένεια, αλλά ως ένα κοινωνικό φαινόμενο/πρόβλημα. Βασικό γνώρισμά της είναι η υποταγή της βούλησης και του συναισθήματος στον εξαρτησιογόνο παράγοντα που υποκαθιστά με καταναγκαστικό τρόπο την έλλειψη προσωπικών ικανοτήτων για την πραγμάτωση των σχέσεων. Η εξάρτηση είναι απώλεια της ελευθερίας του προσώπου, που δεν χαρακτηρίζει έναν άνθρωπο ατομικά, αλλά συνολικά ως προς τις σχέσεις του με τον «εαυτό» του και τους «άλλους», σε έναν κοινωνικό χώρο. Εφόσον η εξάρτηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ασθένεια, με την κλασική έννοια του όρου, δεν είναι δυνατόν η απεξάρτηση να αντιμετωπίζεται ως θεραπεία.

Απεξάρτηση είναι οι αλλαγές στις σχέσεις και στις ικανότητες του προσώπου σε μια κατεύθυνση αρμονικής ανάπτυξης προσωπικών ικανοτήτων και κοινωνικών δυνατοτήτων που οδηγεί στην αποκατάσταση της χαμένης ελευθερίας του. Η απεξάρτηση συνιστά την πλήρη ανάσυρση του ατόμου από την ανελευθερία της βούλησης και του συναισθήματος, στην απόλυτη απελευθέρωση της συναισθηματικής έκφρασης και της κριτικής του ικανότητας. Η μετάβαση από την εξάρτηση στην απεξάρτηση διαγράφει ένα οδοιπορικό διαρκώς μεταβαλλόμενου πλαισίου σχέσεων με τον εαυτό του, την οικογένεια και τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο – πριν και κατά τη χρήση, κατά και μετά την απεξάρτηση.

Α΄ ΜΕΡΟΣ: ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

1.  Αυτοκαθορισμός

Η Ανοικτή Κοινότητα «ΑΡΓΩ» είναι αυτοκαθοριζόμενη, δηλαδή με αυτοτέλεια, ως αμοιβαία ελευθερία των μελών και του προσωπικού της Κοινότητας να ενταχθούν σε αυτήν ή να αποχωρήσουν και αυτονομία, ως δυνατότητα της Κοινότητας να διαμορφώνει η ίδια, χωρίς εξωτερικές επεμβάσεις, τον κανόνα λειτουργίας της. Μολονότι το Πρόγραμμα εντάσσεται σε ένα πλαίσιο ιεραρχικής διοίκησης, υιοθέτησε ένα ομαδοκεντρικό σύστημα εσωτερικής λειτουργίας, το οποίο εξασφαλίζει την οριζόντια ανάπτυξη της ομάδας και την ισοτιμία των μελών του. Η απεξάρτηση αναπτύσσεται ως ομαδοκεντρική διαδικασία κατά την οποία οι εργαζόμενοι ορίζουν τις κατευθύνσεις, τους στόχους και τις δράσεις τους, αποφασίζοντας –ει δυνατόν ομόφωνα ή έστω πλειοψηφικά–, αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να εφαρμόζουν όσα αποφασίζονται. Ταυτόχρονα εξασφαλίζεται η ενίσχυση του συλλογικού στόχου μέσω και της εξωτερικής εποπτείας. Οι ομάδες συγκροτούν τον απεξαρτητικό τους σχεδιασμό και οι «θεραπευτές» προσαρμόζουν την επιστημονική τους εξειδίκευση ή τη βιωματική τους γνώση σε αυτόν με τη διαδικασία της εξωτερικής εποπτείας. Μία τέτοια οργανωτική διάρθρωση προστατεύει την επιστημονική αυτοτέλεια. Καμιά ειδικότητα δεν υπερέχει κάποιας άλλης, κανένας τίτλος δεν δίνει το δικαίωμα στον κάτοχό του να παρεμβαίνει στον τρόπο που ο καθένας ασκεί το έργο του ή να επιβάλει τις απόψεις του. Όλοι υπηρετούν τις αρχές του προγράμματος και τις συλλογικές αποφάσεις.

2. Θεμελιώδεις αρχές

Στο πλαίσιο του αυτοκαθορισμού της, η Κοινότητα συγκροτείται με βάση τρεις θεμελιώδεις αρχές: (α) την ελευθερία του προσώπου, δηλαδή την ελεύθερη και χωρίς καταναγκασμό συνάντηση με τον άλλο, που δεν αποτελεί ένα ατομικό χαρακτηριστικό, αλλά αναγκαία συνθήκη, (β) τη συλλογικότητα, η οποία προσφέρει τους κοινωνικούς όρους άσκησης της ελευθερίας του προσώπου και (γ) τη δημιουργικότητα, που υπάρχει σε όλους τους τομείς της ζωής, με έμφαση στην προσωπική ζωή και την εργασία. Με αυτή την έννοια, η ελευθερία του προσώπου είναι ο σκοπός, η συλλογικότητα είναι η προϋπόθεση και η δημιουργικότητα είναι το μέσο επίτευξης της απεξάρτησης.

3. Το πνεύμα λειτουργίας

Το πνεύμα λειτουργίας ορίζουν: (α) οι ισότιμες σχέσεις (ελευθερία του προσώπου), (β) η συνεργασία (συλλογικότητα), (γ) η αυτενέργεια (δημιουργικότητα), (δ) η ανάληψη ευθύνης με την οποία συγκροτούνται, στο πνεύμα των παραπάνω, μια σειρά από κανόνες [που θα αναπτυχθούν παρακάτω], μέσω των οποίων επιδιώκεται η αποτροπή εμφάνισης φαινομένων όπως ο «εγωισμός» και ο «ολοκληρωτισμός». Ο εγωισμός πλήττει τη συλλογικότητα, τοποθετώντας το Εγώ πάνω από το Εμείς. Είναι ένα ακραίο αρνητικό όριο επιβολής της ελευθερίας του προσώπου στη συλλογικότητα, ενώ ο ολοκληρωτισμός καταργεί την ελευθερία του προσώπου, μετατρέποντας το πρόσωπο σε ένα άτομο υποταγμένο στο σύνολο. Είναι το αντίστροφο αρνητικό όριο, αυτό της επιβολής της συλλογικότητας στην ελευθερία του προσώπου.

4. Οι βασικοί στόχοι

4.1  Διάκριση των χρήσεων

Στην «ΑΡΓΩ», οι εξαρτητικές ουσίες και δραστηριότητες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: (α) ουσίες με μη κοινωνικά αποδεκτή χρήση (μη νόμιμες ουσίες), για τις οποίες θα χρησιμοποιείται ο όρος «κύριες ουσίες», (β) ουσίες και δραστηριότητες με κοινά αποδεκτή χρήση, που τείνει να μετατραπεί σε εξαρτητική συμπεριφορά (αλκοόλ, τυχερά παιχνίδια, διαδίκτυο).

4.2. Οι στόχοι

Σύμφωνα με τη διάκριση των χρήσεων, οι βασικοί στόχοι της Κοινότητας είναι: (α) Η αντιμετώπιση της χρήσης των κύριων ουσιών με την απαγόρευσή τους και (β) Η πρόληψη μετατροπής της χρήσης κοινωνικά αποδεκτών ουσιών και δραστηριοτήτων σε μορφές εξαρτήσεων, οι οποίες ουσιαστικά θα αντικαθιστούν ή/και θα συνοδεύουν την εξάρτηση από τις κύριες ουσίες. Για την επίτευξη του στόχου αυτού ελέγχεται η χρήση ουσιών και δραστηριοτήτων με κοινωνικά αποδεκτή χρήση, ώστε αν μετατραπούν σε εξαρτητικές συμπεριφορές να απαγορευθούν.

Β΄ ΜΕΡΟΣ: ΣΤΑΘΜΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

1. Ένταξη στο Πρόγραμμα

1.1. Όροι ένταξης. Η ένταξη στο Πρόγραμμα ακολουθεί την εξής πορεία:

• Το αίτημα της πρώτης επαφής (κατατίθεται από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο είτε μέσω τηλεφώνου είτε με επίσκεψη στον χώρο). Η ανταπόκριση στο αίτημα είναι άμεση (την ίδια ημέρα ή το αργότερο σε 48 ώρες).
• Η πρώτη επαφή (ατομική συνέντευξη), όπου πραγματοποιούνται: (α) η λήψη ιστορικού χρήσης και κοινωνικού ιστορικού, (β) η διερεύνηση κινήτρων, (γ) η ενίσχυση κινήτρων για τη σταδιακή διακοπή της χρήσης ξεκινώντας από την κύρια ουσία εξάρτησης, (δ) η ενημέρωση για το Πρόγραμμα.
• Ακολουθεί το στάδιο Σωματικής Αποτοξίνωσης διάρκειας 7 ημερών (όταν δεν επιτυγχάνεται με την ενίσχυση κινήτρων και επομένως το μέλος αδυνατεί να διακόψει τη χρήση από μόνο του).
• Τα μέλη δεν ακολουθούν λίστα αναμονής, εφόσον, μετά την αρχική διαγνωστική φάση (ή το στάδιο Σωματικής Αποτοξίνωσης), εντάσσονται σε «θεραπευτικές» ομάδες (διαφορετικής συχνότητας και διάρκειας, ανάλογα με το στάδιο προετοιμασίας για την ένταξή τους στην Ανοικτή Κοινότητα).

1.2  Κατευθύνσεις: Οι προϋποθέσεις της λειτουργίας του Σταθμού Συμβουλευτικής Στήριξης και Ενημέρωσης είναι: (α) η συνειδητή και ελεύθερη επιλογή ένταξης στο πρόγραμμά του, (β) η συλλογική προετοιμασία εισόδου στην Κοινότητα με τη συνεργασία των εξαρτημένων, των σημαντικών τους προσώπων και των μελών του προσωπικού, (γ) η συνεργασία με τους συμβουλευτικούς σταθμούς άλλων προγραμμάτων για την εκατέρωθεν παραπομπή μελών, (δ) η ενημέρωση και συμβουλευτική των γονέων και των σημαντικών άλλων, είτε τα παιδιά τους είναι ενταγμένα στο Πρόγραμμα είτε όχι, (ε) η διερεύνηση της πιθανότητας μιας διπλής διάγνωσης και της παραπομπής στην αντίστοιχη Ομάδα του Προγράμματος ή σε άλλες αντίστοιχες υπηρεσίες.

2. Συμμετοχή στο Σταθμό

2.1 Βασικοί στόχοι των ομάδων

Μόλις επιτευχθεί ο στόχος της αποχής από την κύρια ουσία εξάρτησης, το μέλος εντάσσεται σε ομάδες που αποτελούν το κύριο μέσο της απεξαρτητικής προσπάθειας, χωρίς να αποκλείονται και οι ατομικές συναντήσεις, όταν και αν θεωρηθεί απαραίτητο. Η συμμετοχή επιτελείται σε δύο φάσεις με τους ακόλουθους στόχους:

-Πρώτη φάση: (α) διακοπή χρήσης [σταδιακή διακοπή της χρήσης όλων των ουσιών, διαχείριση του κινδύνου υποτροπής, σταθεροποίηση της αποχής από τη χρήση, ενίσχυση – επανεξέταση κινήτρων για απεξάρτηση], (β) αντιμετώπιση σχέσεων [εδραίωση σχέσης εμπιστοσύνης με το Πρόγραμμα, σταδιακή διακοπή των σχέσεων χρήσης, διαχείριση σχέσεων και δυσκολιών της καθημερινότητας].

-Δεύτερη φάση: (α) διακοπή χρήσης [σταθεροποίηση της ολικής αποχής από τη χρήση, αναγνώριση – τήρηση ορίων], (β) αντιμετώπιση σχέσεων [διακοπή σχέσεων χρήσης, διερεύνηση και υποστήριξη των σχέσεων με τους σημαντικούς άλλους], (γ) προετοιμασία ένταξης και μετάβαση στην Κοινότητα.

Για το πέρασμα του μέλους από την πρώτη στη δεύτερη φάση, εκτός από τη διακοπή της χρήσης, εξετάζονται η συνέπειά του, η συμμετοχικότητά του και η διάθεση συνεργασίας εντός και εκτός των ομάδων.

2.2. Λειτουργία του Σταθμού

2.2.1. Συμβίωση στο Σταθμό: (α) οι συμβολισμοί θρησκευτικού, πολιτικού ή αθλητικού περιεχομένου και η προκλητική εμφάνιση δεν επιτρέπονται, (β) τα μέλη έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν πρόσθετη στήριξη μέσω ατομικών συναντήσεων, (γ)  απόρρητο θεωρείται οτιδήποτε το μέλος δεν θέλει να κοινοποιηθεί – συνεπώς, δεν θα πρέπει να μεταφέρεται ή να συζητείται αυτό εκτός Σταθμού –, αλλά οποιοδήποτε θέμα ή πληροφορία αφορά ένα μέλος είναι αναγκαίο να γνωστοποιείται στην Ομάδα Προσωπικού, (δ) γίνεται διαχείριση του καπνίσματος, σε μια προσπάθεια προετοιμασίας των μελών για την Κοινότητα, όπου το κάπνισμα δεν επιτρέπεται στη διάρκεια των ομάδων ή στα μεταξύ τους διαλείμματα, (ε) ο χώρος του Σταθμού είναι «ανοιχτός» για τις ανάγκες των μελών καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, (στ) η συνάθροιση έξω και γύρω από τους χώρους του Σταθμού πρέπει να αποφεύγεται.

2.2.2. Συνεργασία στις ομάδες: (α) α μέλη έχουν την υποχρέωση να είναι συνεπή στις ατομικές και ομαδικές συναντήσεις, (β) τα μέλη μπορούν εθελοντικά να συμμετέχουν σε αθλητικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στον χώρο της Κοινότητας, σε συγκεκριμένη ημέρα και ώρα, (γ) τα μέλη μπορούν να παρακολουθούν εξωτερικές δραστηριότητες που οργανώνονται από τα μέλη της Κοινότητας

2.2.3. Γενικά θέματα λειτουργίας: (α) τα μέλη και το προσωπικό του Σταθμού συμβάλουν με το ίδιο ποσό σε ένα κοινό ταμείο κάθε μήνα, (β) τα κινητά τηλέφωνα παραμένουν κλειστά κατά τις ώρες των ομαδικών ή ατομικών συναντήσεων.

3. Προϋποθέσεις συμμετοχής

3.1. Εξάρτηση

Στον Σταθμό Συμβουλευτικής Στήριξης και Ενημέρωσης – ως προς την εξάρτηση – ισχύουν οι παρακάτω προϋποθέσεις συμμετοχής, άμεσα συνδεδεμένες με την ουσία ή δραστηριότητα χρήσης του μέλους (κοινωνικά αποδεκτής ή όχι):

3.1.1. Χρήση Ουσιών

Στον Σταθμό απαγορεύεται η χρήση ουσιών ανάλογα με τη φάση στην οποία βρίσκεται το μέλος: Στην 1^η φάση απαγορεύεται η χρήση της κύριας ουσίας εξάρτησης του κάθε μέλους, ενώ αυτό κινητοποιείται ταυτόχρονα προς τη σταδιακή διακοπή των υπολοίπων κύριων ουσιών. Σε περίπτωση χρήσης κύριας ουσίας, το μέλος απομακρύνεται από την ομάδα για μια εβδομάδα. Εξακολουθεί όμως να προσέρχεται στον σταθμό για ατομική υποστήριξη. Σε περίπτωση χρήσης οποιασδήποτε άλλης ουσίας, το μέλος δέχεται μια παρατήρηση, και το θέμα συζητείται στην ομάδα. Σε περίπτωση επανάληψης ισχύει ότι και στη χρήση της κύριας ουσίας εξάρτησης. Στη 2^η Φάση απαγορεύεται η χρήση όλων των κύριων ουσιών. Σε περίπτωση χρήσης οποιασδήποτε άλλης «κύριας ουσίας», το μέλος απομακρύνεται από την ομάδα για μια εβδομάδα και επιστρέφει πάλι στην 1^η Φάση. Ο έλεγχος της χρήσης των ουσιών γίνεται με εργαστηριακές εξετάσεις. Οποιαδήποτε προσπάθεια μέλους να δώσει πλαστό δείγμα προς εξέταση ή/και να αλλοιώσει τις εργαστηριακές εξετάσεις οδηγεί στην απομάκρυνσή του από το Πρόγραμμα για έναν μήνα.

3.1.2 Χρήση ουσιών εντός του χώρου του Σταθμού

Η χρήση ουσιών εντός του χώρου συνεπάγεται την απομάκρυνση του μέλους από το Πρόγραμμα για έναν μήνα.

3.1.3 Χρήση κοινωνικά αποδεκτών ουσιών και δραστηριοτήτων

Διερευνάται η χρήση κοινωνικά αποδεκτών ουσιών (αλκοόλ) και δραστηριοτήτων (τυχερά παιχνίδια, διαδίκτυο), ώστε να αναδειχθεί εάν πρόκειται για παράλληλες εξαρτητικές συμπεριφορές, που χρήζουν ανάλογης αντιμετώπισης.

3.2. Βία

Σημαντικό εμπόδιο στην απεξαρτητική προσπάθεια αποτελεί η βία όταν εκδηλώνεται με επιθετικότητα ως: (α) προσβολή (προσωπική – ηθική μείωση), (β) απειλή (εκφοβισμός), (γ) άσκηση σωματικής βίας. Σε περίπτωση που διαπιστώνεται ότι η άσκηση βίας υπερβαίνει ένα αποδεκτό – σύμφωνα με την κρίση του προσωπικού – όριο, ακολουθεί επιβολή κυρώσεων έπειτα από συζήτηση της Ομάδας Προσωπικού.

3.3. Διακίνηση ουσιών

Η διακίνηση ουσιών σημαίνει την απομάκρυνση του μέλους από το Πρόγραμμα για έναν μήνα.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις εάν το παράπτωμα είναι επαναλαμβανόμενο υπάρχει κλιμάκωση στην επιβολή κυρώσεων που μπορεί να φτάσει μέχρι και στην εξάμηνη απομάκρυνση.

Γ΄ ΜΕΡΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

1. Κατευθύνσεις

1.1  Η Ανοικτή Κοινότητα

Η Κοινότητα χαρακτηρίζεται ως «Ανοικτή», καθώς το κέντρο των περισσοτέρων τομέων της ζωής του απεξαρτώμενου (προσωπική ζωή και κοινωνική ζωή) βρίσκεται έξω από αυτήν. Η Κοινότητα είναι ανοικτή ως προς την προσωπική ζωή και την κοινωνική ζωή και δυνητικά ανοικτή ως προς την εργασία. Η Κοινότητα δεν δεσμεύεται να αποδέχεται την κάθε επιλογή εργασίας, εφόσον κριθεί ότι αυτή μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την απεξαρτητική προσπάθεια του μέλους της.

1.2 Η οργάνωση των ομάδων

Η ομαδοκεντρική λειτουργία αποτελεί τη βασική μέθοδο οργάνωσης και λειτουργίας της κοινότητας. Οι διάφορες ομάδες κατηγοριοποιούνται με βάση τους στόχους που επιδιώκουν, ως εξής:

– Απεξάρτηση:

Θεματικές ομάδες: (α) έκφρασης και επικοινωνίας – λεκτικής ή εξωλεκτικής, (β) βίωσης των σχέσεων και αντιμετώπισης των βιωμάτων, (γ) αλλαγής της συμπεριφοράς και των σχέσεων, (δ) δημιουργικότητας.

Ατομικές συναντήσεις με τα πρόσωπα αναφοράς

Ομάδα Αλληλοβοήθειας και Ενθάρρυνσης μελών

Ομάδες προσωπικού: (α) συζήτησης περιστατικών (Cartex), (β) συντονιστών, (γ) εποπτείας.

– “Οργάνωση” Κοινότητας:

Οργανωτική Ομάδα Μελών: (α) οργανωτική ομάδα προσωπικού, (β) τακτική κοινή ομάδα μελών προσωπικού.

– Επίλυση Προβλημάτων: (α) τακτική ομάδα συζήτησης προβλημάτων, (β) έκτακτη ομάδα Συζήτησης Προβλημάτων, (γ) ομάδα αντιμετώπισης της παραβατικότητας.

2. Συμμετοχή στην Κοινότητα

2.1 Ένταξη στην Κοινότητα

Η υποδοχή και η ενημέρωση ενός νέου μέλους πραγματοποιείται από τρία παλαιότερα μέλη και τον Επιστημονικά Υπεύθυνο ή τον αντικαταστάτη του. Για κάθε μέλος επιλέγεται από την ομάδα εργαζομένων ένα πρόσωπο αναφοράς από το προσωπικό. Οι συναντήσεις με το πρόσωπο αναφοράς γίνονται ανά δεκαπενθήμερο σε μέρα και ώρα που αποφασίζονται έπειτα από συνεννόηση. Τα πρόσωπα αναφοράς δεν ασκούν ατομική θεραπεία, αλλά συζητούν με τα μέλη τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, εντός ή εκτός της Κοινότητας, ώστε αυτά να «συζητηθούν» στις αντίστοιχες ομάδες. Τα πρόσωπα αναφοράς είναι δυνατόν να αλλάξουν. Για κάθε νέο μέλος προβλέπεται ένα μεταβατικό στάδιο ομαλής ένταξής του στη λειτουργία της Κοινότητας, διάρκειας ενός μήνα. Το μέλος, κατά το χρονικό διάστημα αυτό, δεν παραπέμπεται σε Ομάδες Συζήτησης Προβλημάτων και δεν έχει δικαίωμα συμμετοχής στις διάφορες ψηφοφορίες.

2.2  Συμμετοχή στην Κοινότητα

Στο πνεύμα λειτουργίας της Κοινότητας (βλ. παραπάνω) υπάρχουν μια σειρά από κανόνες συμβίωσης και συνεργασίας. Η επαναλαμβανόμενη παραβίαση των κανόνων αυτών μπορεί να οδηγήσει σε διαδικασίες συζήτησης, κρίσης και επιβολής κυρώσεων (βλ. πιο κάτω)

2.2.1. Συμβίωση στην Κοινότητα

• Η φροντίδα του κοινωνικού και φυσικού χώρου είναι ευθύνη όλων, μελών και προσωπικού. Αυτή η κοινή ευθύνη οδηγεί στην αναγνώριση των αρχών της αλληλοεκτίμησης και αλληλοσεβασμού, αλλά και στη συλλογική ανάληψη ευθυνών «πέρα και πάνω» από την απεξαρτητική προσπάθεια.
• Οι συμβολισμοί θρησκευτικού, πολιτικού ή αθλητικού περιεχομένου και η προκλητική εμφάνιση δεν έχουν θέση στην Κοινότητα.
• Από την έναρξη μέχρι τη λήξη του Προγράμματος, και σε όλους τους χώρους της Κοινότητας, δεν επιτρέπεται το κάπνισμα. Η αποφυγή του καπνίσματος δεν εντάσσεται σε μία αντικαπνιστική λογική. Αποτελεί έναν αντικειμενικό και μετρήσιμο τρόπο, ώστε τα μέλη να αξιολογήσουν τις σχέσεις τους με τις εθιστικές ουσίες και επομένως να αξιολογήσουν την απεξαρτητική τους πορεία και τις ικανότητες που απέκτησαν σχετικά με τον έλεγχο των έξεών τους. Το προσωπικό συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία αποτελώντας πρότυπο μίμησης και δείγμα συμπεριφοράς.
• Η τήρηση του απορρήτου (όπως και στον Σταθμό Συμβουλευτικής Στήριξης, αλλά και στην Κοινωνική Επανένταξη) είναι συλλογική υποχρέωση. Οποιοδήποτε θέμα ή πληροφορία όμως αναγκαία γνωστοποιείται στην Ομάδα Προσωπικού.
• Η καθημερινή προσέλευση (Δευτέρα μέχρι και Παρασκευή) είναι υποχρεωτική, σε ώρα που καθορίζει η Κοινότητα. Σε περίπτωση πιθανής αργοπορίας, το μέλος οφείλει να ενημερώσει τηλεφωνικά.
• Κανείς δεν μπορεί να φύγει από το Πρόγραμμα χωρίς αιτιολογημένη άδεια.
• Άδειες δίνονται στα μέλη μετά τον 6^ο και τον 9^ο μήνα, αφού πρώτα εγκριθούν από την Ομάδα Μελών και κατόπιν από την Ομάδα Προσωπικού. Στόχος τους είναι η δοκιμασία του μέλους στην καθημερινότητά του – χωρίς την προστατευτική στήριξη της Κοινότητας.

2.2.2. Συνεργασία στις ομάδες

• Η συμμετοχή στις ομάδες είναι υποχρεωτική. Τα μέλη και οι συντονιστές οφείλουν να δρουν με τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται η ομαλή και απρόσκοπτη λειτουργία των ομάδων, των δράσεων και των εκδηλώσεων της κοινότητας.
• Κανείς δεν μπορεί να φύγει από οποιαδήποτε ομάδα πριν αυτή λήξει – παρά μόνο με τη συναίνεση του συντονιστή και αν υπάρχει ανάγκη.
• Κατά τη διάρκεια της παρουσίας του στην Κοινότητα το μέλος αξιολογείται από το πρόσωπο αναφοράς, τον εκπρόσωπο των μελών και όλη την ομάδα προσωπικού (στη βάση ενός κοινά αποδεκτού απεξαρτητικού σχεδιασμού) και αυτοαξιολογείται.

2.2.3. Γενικά θέματα λειτουργίας

• Τα μέλη και το προσωπικό της Κοινότητας συμβάλουν με το ίδιο για όλους ποσό

στο ένα κοινό ταμείο.

• Τα κινητά τηλέφωνα των μελών παραμένουν κλειστά από την ώρα προσέλευσης στην Κοινότητα μέχρι την αποχώρηση.
• Τα μέλη πρέπει να έχουν αθλητική περιβολή στις ομάδες που απαιτείται.

3. Προϋποθέσεις συμμετοχής

3.1. Εξάρτηση

Οι προϋποθέσεις συμμετοχής στην Ανοικτή Κοινότητα, και σε αναλογία με όσα αναφέρθηκαν για τον Σταθμό Συμβουλευτικής Υποστήριξης, είναι οι παρακάτω:

3.1.1 Απαγόρευση της χρήσης των κύριων ουσιών

Ο έλεγχος της χρήσης των κύριων ουσιών γίνεται με δύο τρόπους: (α) διερεύνηση – συζήτηση της πιθανής χρήσης (στο πλαίσιο των ομάδων), (β) πιστοποίηση με εργαστηριακές εξετάσεις, η οποία έχει ως συνέπεια την απομάκρυνση από την Ανοικτή Κοινότητα και την παραπομπή στον Σταθμό Συμβουλευτικής, Στήριξης και Ενημέρωσης. Σε περίπτωση χρήσης κύριας ουσίας συγκαλείται η Έκτακτη Ομάδα Συζήτησης Προβλημάτων με μοναδικό θέμα την απομάκρυνση του μέλους από την Κοινότητα.

3.1.2. Έλεγχος της χρήσης αλκοόλ

Η χρήση αλκοόλ και η παρουσία μέλους υπό την επήρεια αλκοόλ απαγορεύεται: (α) στον χώρο της Κοινότητας, (β) σε κοινωνικές δραστηριότητες – εκδηλώσεις της Κοινότητας, (γ) σε περιπτώσεις εκτός της Κοινότητας, όταν διαπιστώνεται ότι γίνεται κατάχρηση και η χρήση τείνει να μετατραπεί ή έχει μετατραπεί σε εξάρτηση. Ο έλεγχος επιτυγχάνεται με: (α) διερεύνηση – συζήτηση της πιθανής χρήσης και (β) πιστοποίηση της χρήσης. Ο έλεγχος ολοκληρώνεται με τη διαδικασία κρίσης και την πιθανή επιβολή κυρώσεων.

3.1.3. Η κατ’ εξαίρεση αντιμετώπιση της χρήσης αλκοόλ ως κύρια ουσία

Αν για ένα μέλος κριθεί (είτε ως εκτίμηση από τον Σταθμό Συμβουλευτικής, Στήριξης και Ενημέρωσης είτε από τις θεματικές ομάδες) ότι: (α) δεν είναι εξαρτημένο μόνο από κύριες ουσίες, αλλά και από το αλκοόλ ή (β) η χρήση αλκοόλ σε οποιοδήποτε κοινωνικό χώρο ενέχει τον άμεσο κίνδυνο μετάβασής του στην εξάρτηση από αυτό, τότε το αλκοόλ, κατ’ εξαίρεση, αντιμετωπίζεται ως κύρια ουσία.

3.1.4. Έλεγχος κοινωνικά αποδεκτών δραστηριοτήτων οι οποίες τείνουν να αποκτήσουν εξαρτητικό χαρακτήρα. Πραγματοποιείται μέσα από διερεύνηση και συζήτηση στις ομάδες, οι οποίες αποφασίζουν για την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης συμπεριφοράς.

3.2. Βία. Η βία αντιμετωπίζεται και στην Κοινότητα ως σημαντικό εμπόδιο στην απεξαρτητική προσπάθεια.

3.2.1. Μορφές της βίας. Η βία μπορεί να εκφρασθεί ως: (α) επιθετικότητα, που εκδηλώνεται με προσβολή (προσωπική – ηθική μείωση), απειλή (εκφοβισμός), άσκηση σωματικής βίας, (β) επιβολή κάθε μορφής εξουσίας στο σύνολο της Κοινότητας, η οποία αντιτίθεται στις αρχές της, πλήττοντας τη συλλογικότητα και την ελευθερία του προσώπου, (γ) άσκηση κάθε εξουσίας στους χώρους προσωπικής ζωής, εργασίας, αθλητισμού και σε κάθε άλλο εκτός της Κοινότητας χώρο, η οποία αντιβαίνει στη συμμετοχή στην Κοινότητα.

3.2.2. Διαδικασία αντιμετώπισης της βίας

Οι παραπάνω μορφές βίας αντιμετωπίζονται με διερεύνηση – συζήτηση του προβλήματος στις ομάδες και, σε περίπτωση που διαπιστώνεται ότι η άσκηση της βίας υπερβαίνει ένα αποδεκτό σύμφωνα με την κρίση των ομάδων όριο, ακολουθεί διαδικασία κρίσης – επιβολής κυρώσεων.

3.3. Διακίνηση Ουσιών

Σε περίπτωση εμπλοκής κάποιου μέλους σε διακίνηση ουσιών, συγκαλείται η Έκτακτη Ομάδα Συζήτησης Προβλημάτων με μοναδικό θέμα συζήτησης την απομάκρυνση του μέλους από το Πρόγραμμα. Σε περίπτωση αιτήματος για επιστροφή στο Πρόγραμμα αποφασίζει η Ομάδα Προσωπικού.

Επίλυση προβλημάτων και αντιμετώπιση της παραβατικότητας

Στην Κοινότητα διακρίνονται δύο επίπεδα λειτουργίας για την επίλυση των προβλημάτων και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας.

1^ο επίπεδο: το πρόβλημα
Περιλαμβάνει τις ομάδες: (α) απεξάρτησης, (β) «οργάνωσης» κοινότητας και (γ) επίλυσης προβλημάτων. Εάν το ζήτημα που αναδείχθηκε ως πρόβλημα στο 1^ο επίπεδο δεν έχει επιλυθεί σε μια από τις παραπάνω ομάδες, τότε έστω και ένα μέλος της Κοινότητας ή του προσωπικού μπορεί να συγκαλέσει την Έκτακτη Ομάδα Συζήτησης Προβλημάτων με μοναδικό θέμα τη διερεύνηση της παραβατικότητας στο 2^ο επίπεδο. Εάν το αίτημα καταψηφιστεί, το μέλος που το έθεσε διατηρεί το δικαίωμα να το επαναφέρει για συζήτηση στην Τακτική Ομάδα Συζήτησης Προβλημάτων ή/και στις άλλες ομάδες του 1^ου επιπέδου.

2^ο επίπεδο: Η παραβατικότητα
Εάν, μέσω της ψηφοφορίας, το αίτημα εγκριθεί από την πλειοψηφία της Έκτακτης Ομάδας Συζήτησης Προβλημάτων, τότε η ομάδα αυτή μετατρέπεται άμεσα σε Ομάδα Αντιμετώπισης της Παραβατικότητας, η οποία αντιμετωπίζει την παραβατικότητα σε δύο βηματισμούς:

(α) συζήτηση προβλήματος – διερεύνηση της παραβατικότητας. Βασικός στόχος εδώ είναι η διερεύνηση και η συζήτηση του προβλήματος που δεν επιλύθηκε στο 1^ο επίπεδο. Η ομάδα αυτή θα κρίνει εάν το πρόβλημα που συζητείται θέτει θέμα παραβατικής συμπεριφοράς ή όχι. Εάν η ομάδα κατά πλειοψηφία κρίνει ότι η προβληματική συμπεριφορά είναι παραβατική προχωρά στον 2^ο βηματισμό. Διαφορετικά το πρόβλημα επιστρέφει στο 1^ο Επίπεδο, ως ζήτημα προσωπικής δυσλειτουργίας του μέλους.

(β) αντιμετώπιση της παραβατικότητας. Μόνο σε αυτό τον βηματισμό επιβεβαιώνεται μία παράβαση και επιβάλλονται κυρώσεις με πλειοψηφία της Ομάδας Αντιμετώπισης της Παραβατικότητας. Οι πειθαρχικές κυρώσεις, οι οποίες μπορούν να επιβληθούν, είναι: (α) παρατήρηση και επιστροφή του θέματος για επεξεργασία στο πρόσωπο αναφοράς και στις θεματικές ομάδες του 1^ου επιπέδου, (β) επιστροφή στον Σταθμό Συμβουλευτικής Στήριξης και Ενημέρωσης, (γ) απομάκρυνση από το Πρόγραμμα.

Δ΄ ΜΕΡΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΕΝΤΑΞΗ

1. Κατευθύνσεις και στόχοι

1.1  Κατευθύνσεις
Οι κατευθύνσεις της Μονάδας Κοινωνικής Επανένταξης είναι δύο και συμμετρικές με αυτές προς τις οποίες κινείται ο Σταθμός Συμβουλευτικής και Στήριξης: (α) η έξοδος του μέλους από το Π.Ε.ΘΕ.Α. «ΑΡΓΩ» ως πρόσωπο, δηλαδή η αναγνώριση της ιδιαιτερότητάς του και η διατήρηση της ελευθερίας του, (β) η ενίσχυση της ένταξης του μέλους και σε άλλες μορφές συλλογικότητας, ενταγμένες στον κοινωνικό ιστό, πέραν της συλλογικότητας που του προσφέρει η Ομάδα Κοινωνικής Επανένταξης.

1.2 Στόχος
Το μέλος, μετά την Κοινότητα, κινητοποιείται στο να γνωρίσει και να ενταχθεί σε νέες συλλογικές δραστηριότητες (προσωπική ζωή και εργασία) που το ενδιαφέρουν και να μην αναγάγει σε μία και μοναδική μορφή συλλογικότητας τη συμμετοχή του στην Ομάδα Κοινωνικής Επανένταξης. Επίσης καλείται να αναγνωρίσει και να αξιολογήσει τον εαυτό του, εκτός του προστατευτικού πλαισίου της Κοινότητας, εφαρμόζοντας τις θεμελιώδεις αρχές της ελευθερίας του προσώπου, της συλλογικότητας και της δημιουργικότητας, στο πνεύμα ισότιμων σχέσεων, συνεργασίας, αυτενέργειας και ανάληψης ευθυνών.

2. Συμμετοχή στην Κοινωνική Επανένταξη

2.1  Είσοδος στην Επανένταξη – Έξοδος από το Πρόγραμμα
Η πορεία του μέλους στην Κοινωνική Επανένταξη ακολουθεί 4 βηματισμούς: (α) την ένταξη στη Μονάδα Κοινωνικής Επανένταξης, (β) την αποτίμηση της προσπάθειας που κατέβαλε στην Κοινότητα, η οποία θα μπορεί να οδηγήσει στην επιλογή δύο διαφορετικών χρόνων συμμετοχής στην Επανένταξη: ελάχιστος χρόνος συμμετοχής στην Κοινωνική Επανένταξη μήνες[?] – μέγιστος χρόνος 15 μήνες, έπειτα από αίτημα του μέλους, (γ) την αποτίμηση της συμμετοχής του μέλους στο Πρόγραμμα συνολικά και στην Επανένταξη ιδιαίτερα, ώστε να κριθεί η απεξαρτητική διαδρομή του και οι προσδοκίες του για το μέλλον, (δ) την έξοδο από το Πρόγραμμα.

2.2.1 Συμβίωση στην Κοινωνική Επανένταξη

Όσον αφορά τη φροντίδα του χώρου, τους οποιουσδήποτε συμβολισμούς φρονημάτων, το κάπνισμα, την προκλητική εμφάνιση και την τήρηση του απορρήτου, ισχύουν όσα αναφέρθηκαν για τον Σταθμό Συμβουλευτικής και την Ανοικτή Κοινότητα. Η Ομάδα Ψυχοκοινωνικής Στήριξης (στο εξής θα αναφέρεται ως Ομάδα) της Κοινωνικής Επανένταξης πραγματοποιείται 2 φορές την εβδομάδα και διαρκεί 1 ώρα και 30 λεπτά. Η προσέλευση των μελών είναι υποχρεωτική εκτός των δικαιολογημένων απουσιών. Σε περίπτωση 2 συνεχόμενων αδικαιολόγητων ή δικαιολογημένων απουσιών, το μέλος υποχρεούται να έχει μια φυσική παρουσία στο Πρόγραμμα την επόμενη μέρα. Κανείς δεν μπορεί να φύγει από την Ομάδα Επανένταξης χωρίς άδεια, η οποία μπορεί να δοθεί ύστερα από αίτημα του μέλους, συζήτηση στην Ομάδα και έγκριση από την Ομάδα Συζήτησης Περιστατικών.

2.2.2 Συνεργασία στην Ομάδα Κοινωνικής Επανένταξης
Η συμμετοχή στην Ομάδα Κοινωνικής Επανένταξης είναι υποχρεωτική. Τα μέλη και οι συντονιστές οφείλουν να δρουν με τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται η ομαλή και απρόσκοπτη λειτουργία, οι δράσεις και οι εκδηλώσεις της. Δεν μπορεί κανείς να φύγει από τις συναντήσεις της ομάδας πριν αυτή λήξει, παρά μόνο με τη συναίνεση του συντονιστή και αν υπάρχει ανάγκη. Η συνέχιση της επαφής με το πρόσωπο αναφοράς αποτελεί δυνατότητα επιλογής του μέλους. Αντίθετα από τις προγραμματισμένες και με συγκεκριμένο περιεχόμενο επαφές των προσώπων αναφοράς στην Κοινότητα, στη διάρκεια της επανένταξής του, οι επαφές θα αιτούνται από το ίδιο το μέλος.

2.2.3. Γενικά θέματα λειτουργίας
Η συμμετοχή στο κοινό ταμείο μελών και προσωπικού, όπως και η απενεργοποίηση των τηλεφώνων των μελών, από την ώρα προέλευσης μέχρι και την αποχώρηση, συνιστούν βασικά καθήκοντα.

3. Προϋποθέσεις Συμμετοχής

3.1 Εξάρτηση
Η διάκριση των ουσιών και ο εξαρτητικός (ή όχι) χαρακτήρας της χρήσης τους ορίζουν τις προϋποθέσεις συμμετοχής στην Ομάδα Κοινωνικής Επανένταξης:

3.1.1  Απαγόρευση της χρήσης των κύριων ουσιών
Ο έλεγχος της χρήσης των κύριων ουσιών επιτυγχάνεται όπως και στην Ανοικτή Κοινότητα. Το ίδιο συμβαίνει σχετικά με την διαδικασία της συζήτησης, της απομάκρυνσης και της παραπομπής.

3.1.2.Εκτροπή – Υποτροπή
Στη φάση της Κοινωνικής Επανένταξης κρίνεται αναγκαία η διαφοροποίηση μεταξύ της εκτροπής και της υποτροπής ενός μέλους. Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ των δύο συνίσταται στα παρακάτω:

• Εκτροπή θεωρείται η περιστασιακή χρήση κύριων ουσιών, αλκοόλ ή εξαρτητικών δραστηριοτήτων που δεν οδηγούν στην εκ νέου εγκαθίδρυση μιας εξαρτητικής σχέσης. Το άτομο συνειδητοποιεί την ανάγκη του για βοήθεια και συνήθως τη ζητάει.
• Υποτροπή αντίθετα θεωρείται η εκ νέου εγκαθίδρυση μιας εξαρτητικής σχέσης. Ο εξαρτημένος προσπαθεί να αποκρύψει το πρόβλημα και αποφεύγει να ζητήσει άμεσα βοήθεια.

Αντιμετώπιση της εκτροπής
Για την αντιμετώπιση μιας εκτροπής ενός μέλους κατά τη φάση της Κοινωνικής Επανένταξης προβλέπονται: (α) αίτημα του μέλους για ένταξη στην Ομάδα Πρόληψης της Υποτροπής, (β) συζήτηση του αιτήματος στην Ομάδα Επανένταξης (μελών και προσωπικού), (γ) συζήτηση του αιτήματος στην Ομάδα Συζήτησης Περιστατικών (cartex), (δ) ορισμός Προσώπου Αναφοράς από την Ομάδα Πρόληψης Υποτροπής, (ε) ατομικές ή ομαδικές συναντήσεις αντιμετώπισης της εκτροπής (ελάχιστος αριθμός συναντήσεων 6), (στ) παράλληλες εργαστηριακές εξετάσεις, (ζ) αξιολόγηση της πορείας του μέλους από το Πρόσωπο Αναφοράς και την Ομάδα Πρόληψης της Υποτροπής, (η) εισήγηση στην Ομάδα Συζήτησης Περιστατικών από την Ομάδα Πρόληψης της Υποτροπής σχετικά με την περαιτέρω αντιμετώπιση του μέλους, (θ) λήψη απόφασης από την Ομάδα Συζήτησης Περιστατικών είτε για την επαναεισαγωγή του στην αρχή της Κοινωνικής Επανένταξης είτε για την παραπομπή του στον Σταθμό Συμβουλευτικής Στήριξης και Ενημέρωσης.

3.1.3. Έλεγχος της χρήσης αλκοόλ και κοινωνικά αποδεκτών δραστηριοτήτων, οι οποίες τείνουν να αποκτήσουν εξαρτητικό χαρακτήρα

Τόσο για τη χρήση αλκοόλ, τον έλεγχο με τον οποίο αυτή αποδεικνύεται, όσο και για τις πιθανές κυρώσεις που μπορεί να επιβληθούν, ισχύουν όσα και για την Ανοικτή Κοινότητα. Το ίδιο συμβαίνει και με τις κοινωνικά αποδεκτές δραστηριότητες, οι οποίες τείνουν να αποκτήσουν εξαρτητικό χαρακτήρα, όπως και με τα θέματα βίας ή διακίνησης ουσιών.

4. Επίλυση προβλημάτων και αντιμετώπιση της παραβατικότητας

Στην Κοινωνική Επανένταξη, όπως και στην Κοινότητα, διακρίνονται τα ίδια επίπεδα και οι ίδιες αρχές ή τρόποι για την επίλυση των προβλημάτων και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας. Η μοναδική διαφορά εστιάζεται στο 1^ο επίπεδο, όπου η επίλυση του προβλήματος επιχειρείται: (α) στην Ομάδα Κοινωνικής Επανένταξης, (β) στην Ομάδα Συζήτησης Περιστατικών (Cartex), (γ) στις ατομικές συναντήσεις με τα πρόσωπα αναφοράς (αποτελεί δυνατότητα επιλογής του μέλους), (δ1) στην Έκτακτη Ομάδα Συζήτησης Προβλημάτων, (δ2) στην Ομάδα Αντιμετώπισης της Παραβατικότητας.

Ε΄ ΜΕΡΟΣ: ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΠΑΡΟΧΕΣ

1. Μονάδα Σχολικής Εκπαίδευσης – Εργαστήρια Προεπαγγελματικής Κατάρτισης

Η σχολική εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση των εξαρτημένων αποτελούν μια σύνθετη διεργασία απόκτησης γνώσεων και ικανοτήτων, αναγκαίων για την επαγγελματική τους αποκατάσταση και την αντιμετώπιση κάθε πιθανής απειλής κοινωνικού αποκλεισμού. Οι καθηγητές της Μονάδας Σχολικής Εκπαίδευσης καλύπτουν όλα τα μαθήματα ανά βαθμίδα εκπαίδευσης (Γυμνασίου, Γενικού ή Επαγγελματικού Λυκείου) και είναι μόνιμο προσωπικό της. Έπειτα από κατατακτήριες εξετάσεις, έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν Απολυτήριο Γυμνασίου ή Λυκείου, το οποίο δεν φέρει καμία ένδειξη που να δημοσιοποιεί την απεξαρτητική προσπάθεια του μέλους, είναι ισάξιο του Απολυτηρίου των Εκπαιδευτικών Μονάδων του Υπουργείου Παιδείας και δίνει το δικαίωμα στους μαθητές να συνεχίσουν στην Ανώτερη Εκπαιδευτική Βαθμίδα. Μπορούν να ενταχθούν στη Μονάδα όσα μέλη έχουν μία συνεπή απεξαρτητική πορεία, εφόσον έχουν διακόψει πριν από 3 τουλάχιστον έτη την παρακολούθηση μίας σχολικής βαθμίδας (όπως ορίζει ο νόμος).

Η επιλογή της παρεχόμενης επαγγελματικής γνώσης δεν είναι τυχαία, αλλά απόλυτα συναρτώμενη με τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Σε συνεργασία με διάφορους φορείς (π.χ. Ο.Α.Ε.Δ.) τα μέλη του Προγράμματος προωθούνται στην απόκτηση εργασιακής εξειδίκευσης με υψηλό βαθμό απορρόφησης. Το Πρόγραμμα παρέχει εκπαίδευση στην επεξεργασία ξύλου και στον σχεδιασμό και την κατασκευή ξύλινων παιχνιδιών και μουσικών οργάνων, στη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών, ξένης γλώσσας και γεωργικής καλλιέργειας. Επίσης λειτουργεί γραφείο «Προώθησης στην Αγορά Εργασίας», το οποίο ωθεί τα μέλη στην αναζήτηση επαγγέλματος, ενισχύοντας τη δική τους ενεργοποίηση προς αυτή την κατεύθυνση. Ταυτόχρονα αυτά προετοιμάζονται κατάλληλα ώστε να αντιμετωπίσουν με επιτυχία τις πιέσεις στην αναζήτηση της επαγγελματικής τους αποκατάστασης.

Στην διαδικασία Σχολικής Εκπαίδευσης και Προεπαγγελματικής Κατάρτισης, έχουν το δικαίωμα ένταξης τα μέλη του Σταθμού Συμβουλευτικής Στήριξης και Ενημέρωσης (2^η Φάση), της Ανοικτής Κοινότητας και της Μονάδας Κοινωνικής Επανένταξης.

2. Τομέας Στήριξης της Οικογένειας

Αναγνωρίζοντας τον σημαντικότατο ρόλο της οικογένειας, αλλά και θεωρώντας ότι η επιστροφή του πρώην εξαρτημένου σ’ αυτήν είναι στόχος επιθυμητός και όχι υποχρεωτικός, το Πρόγραμμα συνεργάζεται με τα σημαντικά πρόσωπα των μελών του σε τρία επίπεδα:

• Συμβουλευτική και υποστηρικτική κάλυψη της οικογένειας. Απευθύνεται σε σημαντικά πρόσωπα όσων εξαρτημένων δεν έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα της Ανοιχτής Κοινότητας ή σε άλλη απεξαρτητική διαδικασία. Ακόμη απευθύνεται σε μέλη του Προγράμματος που δημιούργησαν δική τους οικογένεια, ιδιαίτερα με ανήλικα τέκνα. Οι συναντήσεις είναι ατομικές ή ομαδικές και διαπραγματεύονται θέματα σχέσεων και ρόλων στο πλαίσιο της οικογένειας.
• Λειτουργία Ομάδων «Σημαντικών Άλλων» των μελών της Ανοιχτής Κοινότητας και της Μονάδας Επανένταξης (στόχος τους είναι η ενίσχυση του υποστηρικτικού ρόλου τους στην προσπάθεια των απεξαρτώμενων ατόμων). Η συζήτηση θεμάτων όπως «όρια», «συγκρούσεις», «συναισθήματα», «συζυγικές σχέσεις», «διαχείριση της καθημερινότητας», «η σύνδεση της εξάρτησης με τις οικογενειακές σχέσεις», απασχολούν τα μέλη της Ομάδας, σε ένα πλαίσιο «αλληλοβοήθειας» και «αλληλοϋποστήριξης», με τη διακριτική παρουσία των συντονιστών τους.
• Συναντήσεις «οικογενειακής θεραπείας (βασιζόμενες στις αρχές τις Συστημικής προσέγγισης) οδηγούν την οικογένεια σε μια επαναδιαπραγμάτευση σχέσεων των μελών της, επαναπροσδιορίζοντας και τον ρόλο του πρώην εξαρτημένου σε αυτήν. Ειδικά εκπαιδευμένη ομάδα και σε ιδιαίτερα διαμορφωμένο χώρο ανταποκρίνεται στα αιτήματα των μελών και των σημαντικών τους προσώπων, παρέχοντας ταυτόχρονα θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση στη Συστημική προσέγγιση. Δικαίωμα συμμετοχής στην «οικογενειακή θεραπεία», έχουν όλα τα μέλη του Προγράμματος (από την 1^η Φάση του Σταθμού Συμβουλευτικής Στήριξης και μέχρι την ολοκλήρωση της Κοινωνικής Επανένταξης).

3. Ιατρική φροντίδα

Όλα τα μέλη του Προγράμματος μπορούν να πραγματοποιήσουν τις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις και να παραπεμφθούν σε Νοσοκομεία ή σε εθελοντές Ιατρούς του Προγράμματος.

4. Νομική κάλυψη

Αντίστοιχα όλα τα μέλη του Προγράμματος μπορούν να λαμβάνουν νομικές συμβουλές από εθελοντές Νομικούς του Προγράμματος. Επίσης τους χορηγείται πιστοποιητικό παρακολούθησης για κάθε νόμιμη χρήση, για όσο χρόνο συμμετείχαν στο Πρόγραμμα

5. Ξενώνας Φιλοξενίας

Μέλος της Ανοικτής Κοινότητας ή της Μονάδας Κοινωνικής Επανένταξης μπορεί να θέσει αίτημα χρήσης του ξενώνα φιλοξενίας του Προγράμματος. Εάν υπάρξει σύμφωνη γνώμη της Ομάδας Μελών, αυτό παραπέμπεται στην Ομάδα Προσωπικού, η οποία αποφασίζει αν θα του παραχωρηθεί και για πόσο διάστημα.

6. Συμβουλευτικές Υπηρεσίες

Κάθε μέλος, κατά τη διάρκεια παραμονής του στην Κοινότητα ή/και στην Κοινωνική Επανένταξη, μπορεί να χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες συμβουλευτικής και στήριξης στους τομείς Πρόνοιας, Εκπαίδευσης και Εργασίας και τις υπηρεσίες του Τομέα Προώθησης στην Αγορά Εργασίας.

7. Ομάδα Διπλής Διάγνωσης

Αφορά άτομα με συνύπαρξη προβλημάτων ψυχικής υγείας και χρήσης εξαρτητικών ουσιών. Ως τέτοια προβλήματα ψυχικής υγείας εκλαμβάνονται όσα εμπεριέχουν σαν συστατικό το ψυχωτικό στοιχείο. Μετά την αρχική διαπίστωση ενός προβλήματος διπλής διάγνωσης στον Σταθμό Συμβουλευτικής Στήριξης, το μέλος παραπέμπεται στη συγκεκριμένη ομάδα αντιμετώπισής του. (Γίνονται επίσης αποδεκτά άτομα νοσηλευόμενα στο Ψ.Ν.Θ. ή σε άλλες ψυχιατρικές δομές.) Η στήριξη των μελών είναι τόσο ομαδική («ανοικτές ομάδες») όσο και ατομική. Σε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο από τους συντονιστές της ομάδας, προτείνεται και η πραγματοποίηση συναντήσεων «οικογενειακής θεραπείας». Η ίδια η φύση του προβλήματος επιβάλλει μια ελαστικότητα, όσον αφορά τη συνέπεια συμμετοχής στις «θεραπευτικές» συναντήσεις. Για τον ίδιο λόγο δεν προβλέπεται αποβολή μέλους από την Ομάδα Διπλής Διάγνωσης, εκτός της περίπτωσης διακίνησης ουσιών. Σε περίπτωση που κρίνεται αναγκαίο από τους συντονιστές της ομάδας, προτείνεται και η πραγματοποίηση συναντήσεων «Οικογενειακής Θεραπείας». Εάν στην πορεία διαπιστωθεί ότι η εξέλιξη της κατάστασής του επιτρέπει τη διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής, του προτείνεται να ενταχθεί και να παρακολουθήσει το πρόγραμμα της Ανοικτής Κοινότητας.

8. Ομάδα Πρωτογενούς Πρόληψης και Ενημέρωσης κατά των Εξαρτήσεων

Σε συνεργασία με τις Διευθύνσεις Α΄ Βάθμιας ή Β΄ Βάθμιας Εκπαίδευσης και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, υλοποιούνται δράσεις, οι οποίες αφορούν γονείς, μαθητές, δασκάλους, καθηγητές, αθλητές, γυμναστές – προπονητές. Οι μαθητές δεν αποτελούν άμεση, αλλά έμμεση ομάδα – στόχο. Η συνεργασία με τις άμεσες ομάδες – στόχους, αφορά θεωρητική, πρακτική και βιωματική προετοιμασία των μελών τους, ώστε στη συνέχεια να αναλάβουν δράσεις εντός του ιστού κοινωνικής ή επαγγελματικής τους ένταξης. Σκοπός της Ομάδας είναι η οργάνωση ομάδων «ομοτίμων». Δηλαδή ομάδων γονέων, παιδιών κ.λπ., οι οποίες θα απευθύνονται σε αντίστοιχες ομάδες, οργανώνοντας δράσεις και προωθώντας αρχές που προέκυψαν από τη συνεργασία με την Ομάδα. Οι αρχές αυτές αφορούν τις ανθρώπινες σχέσεις, τις εναλλακτικές μορφές επικοινωνίας, την έκφραση μέσω του σώματος, τον πολιτισμό, τις αξίες του υγιούς αθλητισμού, τον σεβασμό του περιβάλλοντος, αποβλέποντας στον τελικό σεβασμό του εαυτού και του άλλου, στοιχείο που αποτελεί το ισχυρό ανάχωμα ενάντια στην ανάπτυξη κάθε αντικοινωνικής, παραβατικής και εξαρτητικής συμπεριφοράς.

9. Παροχή Εκπαίδευσης

Το πρόγραμμα παρέχει θεωρητική, πρακτική και βιωματική εκπαίδευση σε ειδικευόμενους ψυχίατρους, προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, εκπαιδευτικούς, νοσηλευτές και νομικούς. Επίσης σε συνεργασία με φορείς ή ιδρύματα του εξωτερικού, παρέχει ανάλογη εκπαίδευση σε εργαζόμενούς τους, στο πλαίσιο κοινών εκπαιδευτικών, πολιτιστικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων.