Εισαγωγή

Αρχίζοντας από το τεύχος 28, η Σύναψις έχει ανοίξει στους αναγνώστες της τον ειδικό για την ψυχοπαθολογία Φάκελο, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο των εργασιών του Κλάδου της Ψυχοπαθολογίας της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρίας, ο οποίος θα περιλαμβάνει είκοσι-πέντε μεταφρασμένα κλασικά κείμενα ψυχοπαθολογίας που θα τα συνοδεύει σχετική εισαγωγή. Τα κείμενα θα κατανέμονται σε έξι θεματικούς άξονες: (α) σχιζοφρένεια, (β) ψυχοπαθολογία και φαινομενολογία, (γ) παραλήρημα, (δ) ψυχοπαθολογία και ψυχανάλυση, (ε) η έννοια της αντίδρασης στην ψυχοπαθολογία και (στ) ψυχοπαθολογία και ίδρυμα. Για ποιο λόγο όμως γίνεται η έκδοση αυτών των κλασικών κειμένων ψυχοπαθολογίας στα ελληνικά; Η διαπίστωση πως η ελληνική βιβλιογραφία δεν διαθέτει ως τώρα ένα τέτοιο συστηματικό εκδοτικό εγχείρημα ανάλογων ξενόγλωσσων εκδόσεων δεν φαντάζει ως επαρκής λόγος ούτε βέβαια το προσωπικό ενδιαφέρον των συγγραφέων των εισαγωγικών κειμένων που θα δημοσιεύσουμε. Γιατί λοιπόν τα κείμενα αυτά αξίζει να διαβαστούν; Η σκοπιμότητα του πονήματος γίνεται ίσως πιο σαφής, αν αναφερθούμε, καταρχάς, στα κίνητρα που διαμόρφωσαν τη συγγραφική ομάδα.

Το 2007 συγκροτήθηκε, στο πλαίσιο της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρίας, ο κλάδος ψυχοπαθολογίας υπό την προεδρία του καθηγητή Νίκου Τζαβάρα και τη συμμετοχή κυρίως ψυχιάτρων, στους οποίους προστέθηκαν αργότερα και άλλα μέλη από άλλους γνωστικούς τομείς. Η πλειονότητα των μελών είχαν την ψυχανάλυση ή την υπαρξιακή ανάλυση ως κύρια αναφορά τους. Κύριο μέλημά τους όμως ήταν η αναφορά της ψυχοπαθολογίας σε μια αντίληψη που να συμπεριλαμβάνει την υποκειμενικότητα τόσο του ασθενούς όσο και του κλινικού· μακριά δηλαδή από την επικρατούσα σύγχρονη τάση αντικειμενοποίησης τόσο του αρρώστου, αλλά και την –εν πολλοίς– επίπλαστη «αντικειμενοποίηση» της ψυχικής ασθένειας. Ο κλάδος της ψυχοπαθολογίας δημιουργήθηκε με την προοπτική να προάγει αυτού του τύπου την αντίληψη για την ψυχοπαθολογία. Μεταξύ άλλων, η προαγωγή αυτή μπορεί να γίνει διαμέσου της εκ νέου ανάγνωσης και μελέτης των κλασικών κειμένων ψυχοπαθολογίας για τους λόγους που υποστηρίξαμε σε προηγούμενο τεύχος του περιοδικού.

Σε αυτό το τεύχος υποβάλουμε για μελέτη δύο ακόμη κλασικούς συγγραφείς. Ο πρώτος είναι ο Paul Guiraud και το κείμενό του για την ηβηφρένεια, που δημοσιεύουμε εδώ ως πρώτο του άξονα για τη σχιζοφρένεια, είναι απόσπασμα από τη «Γενική Ψυχιατρική» του. Στην Εισαγωγή που συνοδεύει το κείμενο θα δούμε ότι η έρευνα του επηρεασμένου από τον μπερξονικό βιταλισμό και τον γερμανικό νατουραλισμό Guiraud ανήκει στην οργανιστική (μηχανιστική θα διευκρινίζαμε) θεώρηση, η οποία επιχειρούσε να εντοπίσει το ανατομικό υπόβαθρο κάποιων από τις ψυχικές ασθένειες, όπως η σχιζοφρένεια στις γενετικά προσδιορισμένες πρώιμες αλλοιώσεις του σπλαχνικού εγκεφάλου –των υποφλοιωδών κέντρων– και στη διαταραχή των ενστίκτων και της κιναισθητικής σύνθεσης που προξενείται από αυτή την κατάσταση.

Η λεγόμενη από τον Guiraud αθυμορμία, που προκύπτει ως γενικευμένη διαταραχή των συναισθημάτων και των κινήτρων, επιχειρούσε να συνοψίσει το ασυνείδητο σε κάτι άμεσα ανατομικά εντοπίσιμο, προαναγγέλλοντας αντίστοιχες προσπάθειες εντοπισμού της εποχής μας, όπως αυτήν της λεγόμενης «νευροψυχανάλυσης». Η προσπάθεια του «μονισμού με διπλή όψη» του Guiraud, όπως και της –σύγχρονής μας– θεωρίας του «δυναμικού εντοπισμού» της «νευροψυχανάλυσης»1 του Mark Solms ανήκουν, θα λέγαμε, στο ίδιο γενικό ρεύμα άμεσης «μετάθεσης » της κλινικής στο ανατομοφυσιολογικό επίπεδο. Πρόκειται και στις δύο περιπτώσεις για φιλόδοξες προσπάθειες ολιστικής προσέγγισης των ψυχικών φαινομένων, των οποίων οι επιστημολογικές βάσεις2 είναι εσφαλμένες. Ένα αντίστοιχο «αναγωγισμό» βρίσκουμε στην προσπάθεια (την οποία και σημειώνει εύστοχα στην Εισαγωγή του ο Γεράσιμος Στεφανάτος) κάποιων σύγχρονών μας συγγραφέων3 να θεωρήσουν τον όρο αθυμορμία ως ισοδύναμο σε καταστάσεις έλλειψης κινήτρου που απαντώνται σε κάποια νευρολογικά σύνδρομα και στη σχιζοφρένεια, καταργώντας έτσι τα όρια μεταξύ νευρολογίας και ψυχιατρικής. Έχουμε σημειώσει παρά ταύτα,4 ότι η αθυμορμία, αλλά και άλλες καταστάσεις στην ψύχωση οι οποίες αφορούν επίσης στο θυμικό –όπως η παραληρηματική διάθεση–, θα μπορούσαν να εννοηθούν ως ψυχοσωματικές ασθένειες του εγκεφάλου.

Για τη θεωρία του οργανοδυναμισμού του Henri Ey που ακολουθεί, θα περιοριστώ εδώ, καθώς θα επανέλθω στην παρουσίασή του, να σημειώσω μόνο ότι, αν και συνιστά μια πρωτότυπη πρόταση στην ψυχιατρική, ελάχιστα διαφέρει, όπως έλεγε και στην κριτική του ο Lacan, από τις μηχανιστικές θεωρίες (όπως αυτή του Guiraud και του De Clérembault), ενώ δεν διευκολύνει και τη δυνατότητα διάκρισης μεταξύ νευρολογίας και ψυχιατρικής. Συμπεριλάβαμε τον οργανοδυναμισμό στη δεύτερη θεματική ενότητα «ψυχιατρική και φαινομενολογία» λόγω των πολλαπλών συσχετίσεων της θεωρίας αυτής με το θέμα της συνείδησης και τις φιλοσοφικές αναφορές του Εy στην έννοια αυτή. Στο επόμενο τεύχος θα επανέλθουμε στη φαινομενολογία με κείμενα του Eugène Minkowski και του Ludovic Binswanger. Να τονίσουμε πάντως ότι ο Guiraud, επηρεασμένος από την έννοια της ζωτικής ορμής του Bergson, είναι από τους πρώτους γάλλους ψυχιάτρους που επηρεάστηκαν από τη φιλοσοφία. Ο Minkowski όμως, όπως θα δούμε, δανειοδοτήθηκε από την ίδια έννοια του Bergson –αυτή της ζωτικής ορμής– με αρκετά διαφορετικό και σαφώς περισσότερο φιλοσοφικά και κλινικά προσανατολισμένο τρόπο από αυτόν του Guiraud.