Εισαγωγή

Αρχίζοντας από το τεύχος 28, η Σύναψις έχει ανοίξει στους αναγνώστες της τον ειδικό για την ψυχοπαθολογία Φάκελο, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο των εργασιών του Κλάδου της Ψυχοπαθολογίας της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρίας. Σε αυτό το τεύχος, υποβάλουμε για μελέτη δύο ακόμη κλασικούς συγγραφείς από την παράδοση της φαινομενολογικής ψυχιατρικής ή της ψυχιατρικής φαινομενολογίας, στην οποία ανήκει και ο Jaspers, στον οποίο είναι αφιερωμένο το ανά χείρας τεύχος για τα εκατό χρόνια από την έκδοση της «Γενικής ψυχοπαθολογίας». Ο Tatossian¹ όμως θεωρεί ότι  η έννοια της κατανόησης του Jaspers παραμένει της τάξης της ψυχολογικής κατανόησης,² κριτική που θα μπορούσαμε, λέει, να κάνουμε στην ευρωπαϊκή ψυχοπαθολογία εν γένει, στον βαθμό που είναι αγκυροβολημένη στο έργο του Jaspers. Ούτως ώστε, για τον ίδιο γάλλο συγγραφέα, θα οφείλαμε να τοποθετήσουμε τις απαρχές της ψυχιατρικής φαινομενολογίας, όχι στη «Γενική ψυχοπαθολογία», αλλά στη δεκαετία του 1920, με την άνθηση των πρώτων εργασιών του Minkowski, του Gebsattel, του Straus και του Binswanger στην αξιομνημόνευτη συνεδρία της 25^ης Νοεμβρίου 1922 της ελβετικής ψυχιατρικής εταιρίας, η οποία ήταν αφιερωμένη στη μελαγχολία, και η ουσία της οποίας εντοπίστηκε σε μία διαταραχή του βιωμένου χρόνου, επιβραδυμένου, ακίνητου και στάσιμου, που παύει να είναι ή δεν είναι ακόμη ο ψυχολογικός χρόνος. Τα δε ψυχιατρικά συμπτώματα δεν θα ήταν παρά η ασταθής έκφραση αυτής της πρωταρχικής διαταραχής.

Ο συγγραφέας, που παρουσιάζεται με εισαγωγή της Μαρίας Κορρέ, είναι ο Ludwig Binswanger, του οποίου το κείμενο «Φαινομενολογία και ψυχοπαθολογία» μεταφράζεται από την ίδια και τον Δημήτρη Υφαντή. Ο Binswanger, στον οποίο και ανήκει η πατρότητα της λεγόμενης υπαρξιακής ανάλυσης, επηρεάστηκε σε πρώτο χρόνο από τον Husserl, αλλά ήδη από το 1929, δηλαδή πολύ λίγο χρόνο μετά την έκδοση του «Είναι και ο χρόνος», η κύρια αναφορά του θα είναι στην υπαρξιακή ανάλυση του Heidegger, συνεχίζοντας όμως τον διάλογό του (και την αλληλογραφία του) με τον Freud. Στα κείμενά του «Μανία και μελαγχολία»  του 1960 και «Παραλήρημα» του 1965, επανέρχεται στην υπερβατική φαινομενολογία του Husserl, του οποίου η φιλοσοφική τοποθέτηση είχε κι αυτή μετασχηματιστεί στο ενδιάμεσο.

Η φαινομενολογική ψυχιατρική ή ψυχιατρική φαινομενολογία είναι αρκετά ετερογενής τόσο όσον αφορά τις επιδράσεις που συνεισέφεραν στη δημιουργία της, όσο και στην απορρέουσα εξ αυτής πρακτική (διάφοροι γερμανοί και γάλλοι φιλόσοφοι, κυρίως φαινομενολόγοι και υπαρξιστές, η ψυχιατρική, η ψυχανάλυση, η θεωρία της μορφής). Σίγουρα όμως δεν είμαστε οι καταλληλότεροι για να αναπτύξουμε το θέμα αυτό. Διάφοροι ψυχαναλυτές επίσης επηρεάστηκαν από την ψυχιατρική και φιλοσοφική αυτή παράδοση, αναφέρουμε –παραλείποντας σίγουρα αρκετούς– τον Alphonse de Walhaens, τον Jacques Schotte και τον Pierre Fédida.