Επιθεώρηση Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών & Επιστημών του Ανθρώπου

Μαρία Κορρέ
Ψυχολόγος,
Μέλος της Εταιρείας Υπαρξιακής Ανάλυσης

σύναψις 31 [2013 – τόμος 09]

Ludwig Binswanger (1881-1966). Εισαγωγή

Ο Ludwig Binswanger γεννήθηκε στις 13 Απριλίου του 1881στο Kreuzlingen της Ελβετίας, όπου και πέθανε στις 5 Φεβρουαρίου του 1966. Ο παππούς του ίδρυσε το σανατόριο Bellevue το 1857, το οποίο διεύθυνε μετά και ο πατέρας του. Στην κλινική αυτή νοσηλεύτηκαν διάσημες και οικονομικά ισχυρές προσωπικότητες της εποχής εκείνης. Ολοκληρώνοντας τις σπουδές του στην ιατρική, ο Ludwig Binswanger συνεχίζει την εκπαίδευσή του με καθηγητή τον E. Bleuer στη Ζυρίχη. Μέσω του C. G. Jung, υπό την επίβλεψη του οποίου έγραψε τη διατριβή του, γνώρισε την ψυχανάλυση του Freud και έγινε ένας από τους υποστηρικτές της. Με τον ξαφνικό θάνατο του πατέρα του, ανέλαβε την ιατρική διεύθυνση του Bellevue το 1910, την οποία κράτησε ως το 1956.

Ο Binswanger υιοθέτησε την ψυχανάλυση ως μία θεραπευτική μέθοδο στην κλινική και επισκέφθηκε πολλές φορές τον Freud στη Βιέννη, όπως επίσης και ο Freud επισκέφθηκε τον Binswanger στο Kreuzlingen. Οι δύο άνδρες διατήρησαν δια βίου φιλία, την οποία μαρτυρεί η μεταξύ τους αλληλογραφία. Ο Binswanger επηρεάστηκε ιδιαίτερα και από άλλους διανοούμενους της εποχής του, όπως ο Husserl, ο Scheler, o Heidegger, ο Löwith, ο Buber κ.ά. Το Bellevue, εκτός από σανατόριο, λειτούργησε και ως τόπος συνάντησης για τους ευρωπαίους διανοούμενους.

Ο Binswanger θεωρείται ο πατέρας της Daseinsanalyse. Ο όρος Dasein, τον οποίο δανείστηκε από τον Heidegger, σημαίνει στα γερμανικά κατά λέξη Da (εδώ\εκεί) και Sein (είναι). Ο Heidegger χρησιμοποίησε αυτόν τον όρο στο έργο του «Είναι και Χρόνος» για να δηλώσει τον άνθρωπο ως θεμελιωδώς ευρισκόμενο σ’ ένα «εδώ» το οποίο ο ίδιος διανοίγει. Το Da αναφέρεται ακριβώς στο υπαρξιακό άνοιγμα του Dasein στον κοινό κόσμο με τους άλλους. Με τον όρο Dasein, ο Heidegger παρακάμπτει παραδοσιακούς φιλοσοφικούς όρους όπως «εγώ», «συνείδηση» και «υποκείμενο». Ο Binswanger χρησιμοποιεί τον όρο για να δηλώσει την ουσιώδη φύση του ανθρώπου.

Η έρευνα του Binswanger σχετικά με τους ψυχιατρικά ασθενείς συνδυάζει τη σκέψη του Freud και του Heidegger με έναν ιδιαίτερα πρωτότυπο τρόπο. Από τον Freud δανείζεται την κατανόηση πως τα συμπτώματα έχουν κρυμμένα μηνύματα, ενώ από τον Heidegger μαθαίνει πως το βασικό έδαφος πάνω στο οποίο κανείς σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται δεν είναι οι ασυνείδητες επιθυμίες της παιδικής ηλικίας, αλλά το «σχέδιο ζωής/κόσμου» (world-project) που νοηματοδοτεί τα πράγματα. Ο όρος «κόσμος» δεν σημαίνει εδώ το σύνολο των πραγμάτων γύρω μας ή τον εξωτερικό κόσμο, αλλά μία ολότητα που περιλαμβάνει το νόημα μέσα στο οποίο συμβαίνουν το ανθρώπινο βίωμα, η σκέψη και η συμπεριφορά. Σύμφωνα με τον Binswanger, κάθε άτομο κινείται στον δικό του αλάθητο και μοναδικό κόσμο. Όλα όσα του συμβαίνουν, οι εμπειρίες του, η συμπεριφορά του, έχουν νόημα στο «σχέδιο ζωής/κόσμου» του. Αυτό συμβαίνει επίσης και με τους ψυχιατρικά ασθενείς. Η εισαγωγή του όρου «σχέδιο ζωής/κόσμου» μας οδηγεί σε έναν νέο ερμηνευτικό τρόπο για να προσεγγίσουμε τα συμπτώματα, τα οποία γίνονται κατανοητά όταν ειδωθούν κάτω από το πρίσμα του «σχέδιο ζωής/κόσμου» που τα καθορίζει. Με αυτήν την οπτική ένα, εκ πρώτης όψεως, χωρίς νόημα σύμπτωμα, κρύβει πάντα ένα μήνυμα. Όπως είναι φανερό, με αυτή τη προσέγγιση, αλλάζει εντελώς η κατανόηση των συμπτωμάτων.

Καθώς κύρια μέριμνά του ήταν να αποκτήσει η ψυχιατρική τη δική της υπόσταση ως επιστήμη και να διαχωριστεί από τις υπόλοιπες, ο Binswanger πίστευε πως αυτό θα ήταν εφικτό μόνο εάν η ψυχιατρική κατάφερνε να περιλάβει ολόκληρο το άτομο και όχι μόνο επιμέρους στοιχεία, όπως ο εγκέφαλος, ο νους κ.ά.

Κλείνοντας, αξίζει να αναφερθεί ότι η σκέψη του Binswanger έχει επηρεάσει τόσο την ψυχιατρική όσο και άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως για παράδειγμα την ανθρωπολογία. Έχει επίσης επηρεάσει τη δουλειά πολλών που εργάζονται στο πεδίο της ψυχοπαθολογίας, όπως του H. Tellenbach, του W. Blankenburg, και του A. Kraus. Στις επόμενες δεκαετίες, ωστόσο, σημειώθηκε μια μείωση του ενδιαφέροντος για το έργο του καθώς οι τάσεις τόσο της κοινωνικής ψυχιατρικής όσο και της νευροφυσιολογίας και φαρμακολογίας κέρδιζαν έδαφος. Σήμερα, όμως, επανέρχεται με έναν τρόπο στο προσκήνιο, καθώς η θεώρησή του προσφέρει μια εναλλακτική σε μια ψυχιατρική πρακτική που, εστιάζοντας κυρίως στην επιστημονική διάγνωση και αγωγή και λαμβάνοντας υπ’ όψιν μόνο παθήσεις του εγκεφάλου, κινδυνεύει να χάσει το άτομο ως ολότητα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Daseinsanalysis: three controversial approaches to mental suffering, in: Legasy and Beyond, ed. By Laura Barnes and Greg, Madison: Routledge (in print).

Phenomenology in Psychology and Psychiatry: a historical introduction. By Herbert Spielberg, Evanston: Northwestern University Press, 1972.

Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας δεν ειναι διαθέσιμο για αντιγραφή.