Περίληψη

Εισαγωγή: Κατά το έτος 2012 παρατηρήθηκε αύξηση του ποσοστού αποπειρών αυτοκτονίας, γεγονός που συνδέεται και με την οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα μας από το 2010.

Σκοπός: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η ανίχνευση του κοινωνικοδημογραφικού προφίλ των αποπειρών αυτοκτονίας του Γ.Ν. «Κωνσταντοπούλειο» Νέας Ιωνίας, τόσο ανδρών όσο και γυναικών.

Υλικό-Μέθοδος: Μελετήθηκαν οι απόπειρες αυτοκτονίας από την αποδελτίωση των προσκλήσεων Διασυνδετικής Ψυχιατρικής του Γ.Ν. «Κωνσταντοπούλειο» Νέας Ιωνίας του έτους 2012.

Αποτελέσματα: Κατά το έτος 2012 νοσηλεύθηκαν στις διάφορες Κλινικές και κυρίως στις Παθολογικές οι 137 απόπειρες αυτοκτονίας [113 γυναίκες (82%) και 24 άνδρες (18%)]. Από αυτούς, οι 121 ήταν άγαμοι, διαζευγμένοι ή σε διάσταση (88%), ενώ οι 16 ήταν έγγαμοι (12%). Από τους 137, οι 118 ήταν άνεργοι (86%), ενώ οι 18 είχαν τακτική εργασία (14%). Οι αιτίες που αφορούσαν τις απόπειρες ήταν κυρίως χωρισμοί από σύντροφο ή σύζυγο, απόλυση από εργασία, οικονομική καταστροφή, ανίατη νόσος ή ψυχιατρική διάγνωση. Από τις ψυχιατρικές διαγνώσεις οι σπουδαιότερες ήταν: συναισθηματική διαταραχή 76%, ψυχώσεις 10%, διαταραχές προσωπικότητας 8% και χωρίς ψυχοπαθολογία 7%. Από τις 137 απόπειρες αυτοκτονίας, οι 15 χρειάσθηκε να νοσηλευθούν στην Ψυχιατρική Κλινική (11%). Από τις 137 απόπειρες αυτοκτονίας, οι 12 ήταν βίαιες (προσπάθεια απαγχονισμού, διατομή αγγείων, διατομή τραχήλου) σε ποσοστό 8,7%, ενώ το υπόλοιπο 91,3% ήταν με λήψη φαρμακευτικών δισκίων. Το 45% είχαν προηγούμενο ιστορικό αποπειρών αυτοκτονίας.

Συμπεράσματα: Το 2012 παρατηρήθηκε αύξηση των αποπειρών αυτοκτονίας συγκριτικά με προηγούμενα έτη, καθώς επίσης αύξηση του αριθμού των ανέργων. Αυτές οι παράμετροι πρέπει να διερευνηθούν ώστε να υπάρξει πρωτογενής πρόληψη με κατάλληλη παραπομπή στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας.

Εισαγωγή

Τα επείγοντα περιστατικά που αντιμετωπίζει ο Ψυχίατρος στη Διασυνδετική Ψυχιατρική ενός Γενικού Νοσοκομείου είναι οι απόπειρες αυτοκτονίας και τα οξέα οργανικά ψυχοσύνδρομα περισσότερο από τα λοιπά περιστατικά. Από το 2010 μέχρι σήμερα, που η οικονομική κρίση μαστίζει τις φτωχότερες κοινωνικές και οικονομικές ομάδες των συνανθρώπων μας, υπάρχει μια αύξουσα συχνότητα των αποπειρών αυτοκτονίας που πολλές φορές είναι επιτυχείς ως προς την έκβαση σκοπού, που είναι η αυτοκαταστροφική πρόθεση και ο ενεργός αυτοκτονικός ιδεασμός στο πλαίσιο κυρίως της απελπισίας που νιώθουν οι άνθρωποι όταν βλέπουν τα όνειρά τους να καταρρέουν και να βιώνουν την οικονομική καταστροφή. Αυτά τα γεγονότα πυροδοτούν την έναρξη ψυχοπαθολογίας που οδηγεί τους ανθρώπους σε απόπειρες αυτοκτονίας άλλοτε βίαια και άλλοτε μη βίαιου τύπου. Οι βίαιες απόπειρες αυτοκτονίας αφορούν την πτώση από ύψος, τη φλεβοτομία, την απόπειρα αυτοκτονίας με την πρόκληση εκούσιου τροχαίου ατυχήματος, τα τραύματα θωρακικής και κοιλιακής χώρας με τέμνον όργανο κ.ά. Οι μη βίαιες απόπειρες αυτοκτονίας έχουν σχέση με τη λήψη φαρμάκων ή άλλων ουσιών.

Ο Διασυνδετικός Ψυχίατρος καλείται να εκτιμήσει κυρίως αν παραμένει ο αυτοκτονικός ιδεασμός και στην περίπτωση αυτή προτείνει νοσηλεία σε Ψυχιατρική Κλινική. Σε περίπτωση που ο ασθενής αρνείται να νοσηλευθεί και παραμένει αυτοκτονικός ο Ψυχίατρος σε συνεργασία με άλλον συνάδελφό του κινεί τη διαδικασία της αναγκαστικής νοσηλείας με Εισαγγελική παραγγελία.

Οι απόπειρες αυτοκτονίας δυνητικά τις περισσότερες φορές μπορεί να έχουν χειριστικό χαρακτήρα με σκοπό να χειρισθούν διάφορα πρόσωπα του οικογενειακού και του κοινωνικού περιβάλλοντος των ασθενών, κάποιες φορές μπορεί να είναι αποτέλεσμα καταθλιπτικής διαταραχής ατόμων που έχουν ευχές ή σκέψεις θανάτου, που μετατρέπονται, αν δεν βοηθηθούν έγκαιρα από Ψυχίατρο, σε ενεργό αυτοκαταστροφικό ιδεασμό, και κάποιες φορές σε σχιζοφρενικούς ασθενείς είναι αποτέλεσμα παραληρητικών ιδεών ή ψευδαισθήσεων. Το ποσοστό των καταθλιπτικών ασθενών που αυτοκτονούν είναι 14%, ενώ στους ψυχωσικούς ασθενείς 10%. Οι τελευταίοι συνήθως χρησιμοποιούν βίαιου τύπου απόπειρες αυτοκτονίας.

Ο ακριβής υπολογισμός των αποπειρών αυτοκτονίας παρουσιάζει εξαιρετική δυσκολία για διάφορους λόγους. Έτσι πολλές περιπτώσεις δεν είναι εύκολο να αναγνωριστούν ως απόπειρες αυτοκτονίας, ενώ άλλες περιπτώσεις δεν καταγράφονται ως απόπειρες αυτοκτονίας για κοινωνικούς λόγους. Εντούτοις, έχει εκτιμηθεί ότι σε κάθε αυτοκτονία αντιστοιχούν περίπου 20 απόπειρες αυτοκτονίας. Επομένως, γνωρίζοντας τη συχνότητα των αυτοκτονιών για κάθε χώρα, μπορούμε – κατά προσέγγιση – να υπολογίσουμε και τον πιθανό αριθμό των αποπειρών αυτοκτονίας.¹

Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρατήρηση ότι τα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά των ατόμων που αυτοκτονούν διαφέρουν σημαντικά από τα χαρακτηριστικά των αποπειραθέντων να αυτοκτονήσουν. Συγκεκριμένα, αυτοί που αυτοκτονούν είναι συνήθως άντρες μέσης ή ώριμης ηλικίας με μείζονα ψυχοπαθολογία και χρησιμοποιούν κυρίως βίαιους τρόπους. Αντίθετα, αυτοί που αποπειρώνται αυτοκτονία είναι συνήθως γυναίκες νεαρής ή μέσης ηλικίας με ελάσσονα ψυχοπαθολογία που χρησιμοποιούν κυρίως μη βίαιους τρόπους.²

Εξάλλου, είναι γνωστό πως ένα σημαντικό μέρος των ατόμων που αυτοκτονούν (20-30%) έχει πραγματοποιήσει απόπειρα αυτοκτονίας στο παρελθόν, ενώ ένα 2% των αποπειραθέντων πραγματοποίησε επιτυχή αυτοκτονία ένα χρόνο μετά την απόπειρα. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται περίπου κατά 1% για τα επόμενα χρόνια, φθάνοντας σε ποσοστό 10-15% δέκα χρόνια αργότερα.³

Υλικό – Μέθοδος

Μελετήθηκαν οι απόπειρες αυτοκτονίας από την αποδελτίωση των προσκλήσεων Διασυνδετικής Ψυχιατρικής του Γ.Ν. «Κωνσταντοπούλειο» Νέας Ιωνίας του έτους 2012. Σε όλους τους ασθενείς δόθηκε η Κλίμακα Αυτοκτονικότητας του Beck.

Αποτελέσματα

Κατά το έτος 2012 νοσηλεύθηκαν στις διάφορες Κλινικές και κυρίως τις Παθολογικές οι απόπειρες αυτοκτονίας. Αυτές ήταν 137, και συγκεκριμένα 113 γυναίκες (ποσοστό 82%) και 24 άνδρες (ποσοστό 18%). Από αυτούς, οι 121 ήταν άγαμοι, διαζευγμένοι ή σε διάσταση (ποσοστό 88%), ενώ οι 16 ήταν έγγαμοι (ποσοστό 12%). Από τους 137, οι 118 ήταν άνεργοι (ποσοστό 86%), ενώ οι 18 είχαν τακτική εργασία (ποσοστό 14%). Οι αιτίες που αφορούσαν τις απόπειρες ήταν κυρίως χωρισμοί από σύντροφο ή σύζυγο, απόλυση από την εργασία, οικονομική καταστροφή, ενδοοικογενειακές συγκρούσεις ή υποτροπή ψυχικής νόσου. Από τις ψυχιατρικές διαγνώσεις αυτές ήταν οι ακόλουθες: συναισθηματική διαταραχή (76%), σχιζοφρενικές ψυχώσεις (10%), διαταραχές προσωπικότητας (8%), χρήση τοξικών ουσιών (4%) και χωρίς ψυχοπαθολογία (4%). Από τις 137 απόπειρες αυτοκτονίας, οι 12 ήταν βίαιου τύπου (προσπάθεια απαγχονισμού, διατομή φλεβών, διατομή τραχήλου, πτώση από ύψος) σε ποσοστό 8,7%, ενώ οι υπόλοιπες 125 απόπειρες (ποσοστό 91,3%) ήταν μη βίαιου τύπου με λήψη φαρμακευτικών δισκίων. Σημειωτέον ότι το 45% των ασθενών είχαν προηγούμενο ιστορικό αποπειρών αυτοκτονίας.

Τα φάρμακα που προτιμήθηκαν στις απόπειρες αυτοκτονίας ήσαν παυσίπονα, αντικαταθλιπτικά, βενζοδιαζεπίνες, αντιβιοτικά και αντιψυχωσικά. Από τις 137 απόπειρες αυτοκτονίας, οι 15 χρειάσθηκε να νοσηλευθούν στην Ψυχιατρική Κλινική (ποσοστό 11%).

Συζήτηση

Παρατηρείται υπεροχή των γυναικών σε σχέση με τους άνδρες, γεγονός που συμβαδίζει απόλυτα με τα διεθνή βιβλιογραφικά δεδομένα.^4-6 Υπάρχει επίσης συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνικής ομάδας των άγαμων και διαζευγμένων συγκριτικά με τους έγγαμους.⁷ Οι μη βίαιου τύπου απόπειρες ήταν σαφώς περισσότερες από τις απόπειρες αυτοκτονίας βίαιου τύπου.⁸ Τα παυσίπονα ήταν τα πλέον προτιμώμενα φάρμακα στις απόπειρες αυτοκτονίας μετά από φαρμακευτική δηλητηρίαση. Ακολουθούν οι βενζοδιαζεπίνες.⁹ Επίσης ένα μεγάλο ποσοστό (45%) είχαν προηγούμενο ιστορικό αποπειρών αυτοκτονίας. Εδώ υπάρχει σημαντικού βαθμού απόκλιση από τα διεθνή standards, που το ποσοστό προηγουμένων αποπειρών ήταν περίπου 20-30%.¹⁰

Όσον αφορά τις αιτίες των αποπειρών προηγείται η διάλυση σχέσης ή γάμου και ακολουθεί η κακή οικονομική κατάσταση, δεδομένης της οικονομικής κρίσης που μαστίζει τη χώρα.¹¹

Τέλος, σχετικά με τις διαγνώσεις των αποπειρών αυτοκτονίας πλειοψηφεί η διάγνωση της συναισθηματικής διαταραχής (ποσοστό 76%), ενώ η συνηθέστερη διάγνωση στις βίαιου τύπου απόπειρες είναι η σχιζοφρενική ψύχωση.¹²

Επίσης, υπερέχουν οι άνεργοι συγκριτικά με εκείνους που έχουν εργασία, αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης.

Συμπεράσματα

Το 2012 παρατηρήθηκε αύξηση των αποπειρών αυτοκτονίας σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, καθώς επίσης και αύξηση του αριθμού των ανέργων που αποπειρώνται να αυτοκτονήσουν. Καθίσταται προφανής η ανάγκη πρόληψης των αυτοκτονιών, κυρίως σε επίπεδο πρωτοβάθμιας φροντίδας, κυρίως των ευπαθών κοινωνικών ομάδων και των θυμάτων της οικονομικής κρίσης. Αυτό μπορεί να συμβεί με την ανάπτυξη και λειτουργία πρωτογενούς πρόληψης από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας και την ανάλογη ευαισθητοποίηση των Λειτουργών Ψυχικής Υγείας.¹³