Επιθεώρηση Ψυχιατρικής, Νευροεπιστημών & Επιστημών του Ανθρώπου

Oυρανία Μολυβιάτη
Ψυχίατρος, εκπαιδευθείσα στο Ελληνικό Ινστιτούτο Κλασικής Ψυχανάλυσης
 

σύναψις 35 [2014 – τόμος 10]

Εισαγωγή στο έργο του Otto F. Kernberg

O Otto Kernberg, γόνος εβραϊκής οικογένειας, γεννήθηκε στη Βιέννη το 1928. Το 1939, για να ξεφύγουν από την καταδίωξη των ναζί, μετανάστευσαν με τους γονείς του στην Χιλή. Εκεί μεγάλωσε και σπούδασε Βιολογία και Ιατρική, έκανε την ειδικότητα της ψυχιατρικής και τη βασική του εκπαίδευση στην ψυχανάλυση. Το 1959 πήγε με υποτροφία του ιδρύματος Rockfeller στο νοσοκομείο John Hopkins της Pennsylvania για έρευνα στην ψυχοθεραπεία με τον Jerome Frank. Το 1961 έγινε υπήκοος των Η.Π.Α όταν πήγε στο Kansas στο νοσοκομείο Menninger Memorial, στο οποίο αργότερα έγινε διευθυντής, όπου επίσης έγινε επόπτης και εκπαιδευτής αναλυτής στο ινστιτούτο Topeka. Το 1973 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, όπου έγινε διευθυντής στο Ψυχιατρικό Ινστιτούτο. Το 1974 έλαβε τον τίτλο του καθηγητού της Κλινικής Ψυχιατρικής στο πανεπιστήμιο Columbia, ενώ το 1976 έγινε καθηγητής της Ψυχιατρικής στο πανεπιστήμιο Cornell και διευθυντής του Ινστιτούτου για τις διαταραχές προσωπικότητας του ιατρικού κέντρου Cornell του νοσοκομείου της Νέας Υόρκης. Το 1972 τιμήθηκε με το βραβείο Heinz Hartmann του Ψυχαναλυτικού Ινστιτούτου της Νέας Υόρκης, το 1975 με το βραβείο Edward A. Strecker του νοσοκομείου της Pennsylvania και το 1981 με το βραβείο George E. Daniels Merit της Ενώσεως για την Ψυχαναλυτική Ιατρική. Υπήρξε πρόεδρος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ενώσεως από το 1997 έως το 2001.

Kernberg ασχολήθηκε εκτενώς με τη μεθοριακή διαταραχή προσωπικότητας, μία κατάσταση όπου υπάρχει λιγότερο συγκροτημένο εγώ από τη νεύρωση και πιο ανώριμες άμυνες με προεξάρχουσα τη σχάση, άμυνες που συναντάμε βασικά στις ψυχώσεις όπως η πρωτόγονη εξιδανίκευση, η προβλητική ταύτιση, η άρνηση, η παντοδυναμία, η απαξίωση. Όμως στη μεθοριακότητα διατηρείται ο έλεγχος της πραγματικότητας σε αντίθεση με την ψύχωση. Περιέγραψε το σύνδρομο της «διάχυσης ταυτότητας» που εμφανίζουν οι μεθοριακοί και το οποίο συνίσταται στο ότι αντιφατικές πλευρές του εαυτού τους και των άλλων δεν συνδέονται ικανοποιητικά μέσα τους αλλά διατηρούνται ξεχωριστά. Αυτό γίνεται διότι στις οριακές προσωπικότητες κυριαρχεί μια πρωτογενής επιθετικότητα που ενεργοποιείται. Η αποσύνδεση των καλών από τις κακές αναπαραστάσεις εαυτού και αντικειμένου συμβαίνει ούτως ώστε να μην «μολυνθούν» οι καλές αναπαραστάσεις από το υπερβολικό μίσος και κακία που υπάρχει. Ο Kernberg εισήγαγε και ανέπτυξε τη δομική διαγνωστική μέθοδο με την οποία κατά τη διάρκεια της διαγνωστικής συνέντευξης μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ ψυχωσικής, νευρωσικής και μεθοριακής παθολογίας ανάλογα με τον βαθμό ολοκλήρωσης της ταυτότητος που υπάρχει, τους αμυντικούς μηχανισμούς που χρησιμοποιεί βασικά ο ασθενής και τον έλεγχο της πραγματικότητας. Κατόπιν σχεδιάζεται η ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση, προσαρμοσμένη στο προφίλ του ασθενούς, η οποία μπορεί να είναι ψυχανάλυση ή μια ψυχαναλυτικά τροποποιημένη ψυχοθεραπεία. Για τις σοβαρές διαταραχές προσωπικότητας έχει εισάγει την «ψυχοθεραπεία εστιασμένη στη μεταβίβαση», με την οποία επιχειρείται αποσαφήνιση, αντιμετώπιση και ερμηνεία στο εδώ και τώρα της μεταβίβασης. Με αυτόν τον τρόπο ο ασθενής βοηθείται να συνδέσει τα διαχωρισμένα τμήματα του εαυτού του και έτσι να αποκτήσει συνειδητότητα μιας ολοκληρωμένης ταυτότητας και να αποκτήσει ισχυρότερο εγώ με ωριμότερους μηχανισμούς άμυνας, έλεγχο των παρορμήσεών του, ικανοποιητική ρύθμιση της συναισθηματικής του κατάστασης και αυξημένη ικανότητα για μετουσίωση.

Όπως ο ίδιος ο Kernberg αναφέρει, το γεγονός ότι ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τις μεθοριακές διαταραχές προσωπικότητας υπήρξε ένας συνδυασμός ενδιαφέροντος και τύχης. Όταν στα τέλη της δεκαετίας του’50 πήγε για πρώτη φορά στην κλινική Menninger για έρευνα στην ψυχοθεραπεία βρήκε έτοιμους τους φακέλους από 42 ασθενείς, από τους οποίους οι μισοί είχαν αντιμετωπιστεί με ψυχανάλυση και οι άλλοι μισοί με ψυχοθεραπεία σε ψυχαναλυτική βάση. Οι μισοί ασθενείς από τη μία ομάδα και οι άλλοι μισοί από την άλλη είχαν τη διάγνωση της μεθοριακής διαταραχής προσωπικότητας, ενός όρου που είχε εισάγει και επεξεργαστεί ο Robert Knight με τους συνεργάτες του σε αυτήν την ίδια κλινική. Με την ενδελεχή μελέτη αυτών των φακέλων επέτυχε ο Kernberg να επισημάνει κάποια χαρακτηριστικά που ισχύουν κανονικά στους μεθοριακούς, καθώς και κάποια στοιχεία που μπορούν να διευκολύνουν τη διάγνωση. «Ήταν σαν να ανακάλυψα ένα χρυσωρυχείο», είπε χαρακτηριστικά.

Επίσης ασχολήθηκε πολύ με τη ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας και τη διαφορική διάγνωσή της από τη μεθοριακή διαταραχή. Επεσήμανε ότι στη ναρκισσιστική προσωπικότητα υπάρχει μεγαλύτερη συγκρότηση, συγκεκριμένα η συγκρότηση ενός παθολογικού μεγαλειώδους εαυτού μέσω του οποίου το άτομο καταφέρνει να λειτουργεί ικανοποιητικά σε ένα επιφανειακό επίπεδο. Όταν ήταν εκπαιδευόμενος στο ψυχαναλυτικό ινστιτούτο στο Σαντιάγκο της Χιλής είχε σε ψυχανάλυση με εποπτεία κάποιον ασθενή με τη διάγνωση της ψυχαναγκαστικής προσωπικότητας. Ο ασθενής αυτός δεν άλλαξε καθόλου παρά τα πολλά χρόνια θεραπείας και η ανάμνησή του τον προβλημάτιζε πολύ. Μελετώντας τους φακέλους των ασθενών στην κλινική Menninger βρήκε στοιχεία που του θύμιζαν τον ασθενή του. «Πρόκειται για ναρκισσιστικούς ασθενείς» του είπε ο Hermann Van der Waals, που είχε γράψει μια αξιοσημείωτη εργασία για τις ναρκισσιστικές προσωπικότητες. Τότε ο Kernberg ανέλαβε έναν ασθενή με τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά και βασιζόμενος στις γνώσεις που είχε αποκτήσει μπόρεσε να τον θεραπεύσει.

Το 1975 εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο «Οριακές καταστάσεις και παθολογικός ναρκισσισμός» που είναι κλασσικό. Το θέμα του ναρκισσισμού είναι ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο το οποίο απασχόλησε τη σκέψη του Kernberg και για το οποίο ανέπτυξε τη δική του θεωρία. Κατά τον Kernberg, υπάρχουν τρία είδη ναρκισσισμού, ο φυσιολογικός ναρκισσισμός του ενήλικα, ο φυσιολογικός νηπιακός ναρκισσισμός και ο παθολογικός ναρκισσισμός. Διαφοροποιήθηκε από την κλασική θεωρία του Freud, καθώς ο Kernberg, ως αγγελιοφόρος των αντικειμενοτρόπων σχέσεων όπως έχει ονομαστεί, δεν δέχεται το στάδιο του αυτοερωτισμού και το στάδιο του πρωτογενούς ναρκισσισμού, δεν δέχεται ότι η ψυχή στην αρχή αποτελεί ένα κλειστό σύστημα. Βασιζόμενος στις εργασίες αναλυτών παιδιών θεωρεί ότι οι σχέσεις με τον εαυτό και τα αντικείμενα εμφανίζονται πολύ πρώιμα και σύγχρονα και ότι η ναρκισσιστική λίμπιντο και η λίμπιντο των αντικειμένων διαφοροποιούνται η μία από την άλλη βαθμιαία από την κοινή τους μήτρα των αδιαφοροποίητων αναπαραστάσεων εαυτού και αντικειμένου. Επίσης διαφώνησε με τον Kohut, ο οποίος στη δική του θεωρία για τον ναρκισσισμό υποστήριξε ότι ο ναρκισσισμός του εαυτού και ο ναρκισσισμός των αντικειμένων ξεκινούν ταυτόχρονα και ακολουθούν διαφορετικές πορείες. Κατά τον Kohut, στη θεραπεία μιας ναρκισσιστικής προσωπικότητας ο αναλυτής πρέπει να επιτύχει μια εμπαθητική κατάσταση με τον ασθενή και να αποδεχτεί την εξιδανίκευση προκειμένου να βοηθήσει τον ασθενή να αυξήσει τον ναρκισσισμό του, ο οποίος είναι φυσιολογικός, όμως είχε κατασταλεί λόγω προβλημάτων στην ανάπτυξη. Ο Kernberg, όμως υποστηρίζει ότι υπάρχει κίνδυνος σαγήνης με την αποδοχή της εξιδανίκευσης και ότι αν δεν ερμηνευθεί ο φθόνος και η επιθετικότητα στο εδώ και τώρα της μεταβίβασης αυτή η θεραπεία δεν οδηγεί πουθενά. Ο Kohut πάλι απαντά ότι ερμηνεία της επιθετικότητας οδηγεί σε ναρκισσιστικό τραύμα, ναρκισσιστική οργή και αναστολή της θεραπείας. Ο Mitchell έχει επιχειρήσει μια σύνθεση και προσαρμογή των δύο θεωριών.

Ο Otto Kernberg έχει γράψει και έχει συνεργαστεί στη συγγραφή 24 συνολικά βιβλίων, τα περισσότερα σχετικά με τις σοβαρές διαταραχές προσωπικότητας και την εφαρμογή της θεωρίας των αντικειμενοτρόπων σχέσεων. Μεταξύ άλλων έγραψε τον πρόλογο στα σημαντικά βιβλία της Chasseguet-Smirgel “Creativity and Perversion” το 1984 και του Adam Limentani “Between Freud and Klein: The Psychoanalytic Quest for Knowledge and Truth” το 1999, ενώ μαζί με τον André Green έγραψαν το “L’avenir d’une Désillusion” το 2000. Ένα επίσης σημαντικό βιβλίο του είναι το “Love Relations” το 1995, το οποίο, όπως αναφέρει στον πρόλογο, παρακινήθηκε να γράψει από έναν εκλεκτό του συνάδελφο, ο οποίος τον ρώτησε γιατί δεν γράφει κάτι για την αγάπη καθώς τον απασχολούσαν πολύ και ανέλυε ιδιαίτερα και βασικά τα θέματα της επιθετικότητας στην ψυχοπαθολογία των σοβαρών διαταραχών προσωπικότητας. Επίσης είχε μεγάλο ενδιαφέρον για την ψυχοδυναμική των μεγάλων ομάδων και των οργανισμών. Το 1998 εκδόθηκε το βιβλίο του “Ideology, Conflict and Leadership in Groups and Organizations”. Ένα κεφάλαιο αυτού του βιβλίου του αποτελεί το περίφημο κείμενό του «Τριάντα τρόποι να καταστραφεί η δημιουργικότητα των υποψηφίων ψυχαναλυτών», το οποίο συνέγραψε το 1996, λίγο προτού ανακηρυχτεί πρόεδρος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ενώσεως και με το οποίο έδωσε και κάποιο πολιτικό μήνυμα.

Το μεταφρασμένο κείμενο, το οποίο ακολουθεί, παρουσίασε ο Kernberg στο 34ο Διεθνές Ψυχαναλυτικό Συνέδριο, το οποίο έγινε στο Αμβούργο, τον Ιούλιο του 1985. Σε αυτό αναφέρεται με πολύ διδακτικό τρόπο στην ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία μιας ψυχωσικής ασθενούς, η οποία πληρούσε τα κριτήρια για τη θεραπεία αυτή.

Βιβλιογραφία

1. psychotherapy.net An Interview with Otto Kernberg, MD, by Chanda Rankin, October 2000.

2. Wikipedia. Otto F. Kernberg.

3. Pierre Dessuant. Ο ναρκισσισμός. Μτφρ Δήμητρα Παυλάκου, Χατζηνικολής 1992.

4. Όττο Κέρνμπεργκ. Οριακές καταστάσεις και παθολογικός ναρκισσισμός. Μτφρ. Κ. Ζερβός, Δρ. Τσαρμακλή, Καστανιώτη 2007.

5. Ουρανία Μολυβιάτη. Freud, Kernberg, Kohut. Διαφοροποιήσεις περί τον Ναρκισσισμό. 2ο Ελληνικό Συμπόσιο Κλασικής Ψυχανάλυσης, Νοέμβριος 2008.

Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας δεν ειναι διαθέσιμο για αντιγραφή.