Εισαγωγή

Είναι πάγιο αίτημα της κοινότητας των τρανς ανθρώπων να απαλειφθούν οι όροι που σχετίζονται με αυτούς από τα συστήματα ταξινόμησης ψυχιατρικών ασθενειών, όπως το DSM-5 ή το ψυχιατρικό κομμάτι τού ICD-10 (και σε λίγο καιρό, του ICD-11). Οι τρανς άνθρωποι ζητούν τη νομική αναγνώριση του φυλετικού αυτοπροσδιορισμού τους χωρίς να πρέπει να περνούν υποχρεωτικά από τη βάσανο της ψυχιατρικοποίησης.

Περί των ορίων της ψυχιατρικής

Η ψυχιατρική κοινότητα είναι διχασμένη ως προς την απάντηση που πρέπει να δοθεί σε αυτό το αίτημα, και εδώ γεννάται ένα σημαντικό ερώτημα, όσον αφορά τον ρόλο της ψυχιατρικής. Είναι η ψυχιατρική μια ιατρική ειδικότητα, μια επιστήμη, η οποία έχει κανόνες και μέθοδο ή υπόκειται σε πιέσεις από τον ένα ή τον άλλο όμιλο ακτιβιστών; Θα προσπαθήσω, στη συνέχεια, να αναπτύξω το σκεπτικό μου. Το 2005 είχα παρευρεθεί στις εργασίες τού ετήσιου συνεδρίου τής Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας στην Ατλάντα. Εκεί, είχα ακούσει τον λόγο ενός επιφανούς ψυχιάτρου, που εξελέγη κιόλας εκείνη τη χρονιά υπεύθυνος για την ψυχιατρική εκπαίδευση τής Παγκόσμιας Ψυχιατρικής Εταιρείας, του Άλλαν Τάσμαν (Allan Tasman). Αυτό που είπε ο συγκεκριμένος συνάδελφος με το που ανέβηκε στο βήμα έκανε τις τρίχες μου να σηκωθούν όρθιες από τη φρίκη. Είπε, λοιπόν, ο Άλλαν Τάσμαν ότι: «We psychiatrists are the arbiters of normalcy», δηλαδή, «Εμείς οι ψυχίατροι είμαστε οι επιδιαιτητές τής κανονικότητας». Η σκέψη που οδήγησε τον Τάσμαν να πει αυτό που είπε είναι καθαρά φασιστική.

Η ψυχιατρική είναι ιατρική. Η ιατρική είναι επιστήμη, υπακούει σε κανόνες, έχει μια μέθοδο, αλλά είναι και τέχνη, όπως τέχνη είναι κάθε δραστηριότητα που αφορά τον άνθρωπο. Άρα, μπορούμε να πούμε πως η ιατρική, και κυρίως η ψυχιατρική, είναι μια ανθρωποκεντρική επιστήμη στο έπακρο. Είναι βαθιά η πεποίθηση του συγγραφέα πως η ψυχιατρική, όπως κάθε επιστήμη, οφείλει να είναι σεμνή και να έχει συναίσθηση των ορίων της. Η ψυχιατρική ερευνά το αντικείμενό της, το μελετά, το περιγράφει, και παράλληλα προσπαθεί να το κατανοήσει. Αντικείμενο τής ψυχιατρικής δεν είναι η ψυχή με τη θεολογική ή τη φιλοσοφική έννοια, αλλά οι ψυχικές λειτουργίες ή, αλλιώς, οι ανώτερες νοητικές λειτουργίες, όπως το συναίσθημα, η σκέψη, η βούληση, η μνήμη, η κρίση, η προσοχή, ο προσανατολισμός, οι εκτελεστικές ικανότητες, ο λόγος, και η παθολογία όλων αυτών. Δεν είναι ο ρόλος τής ψυχιατρικής να ηθικολογεί και να ελέγχει τους ανθρώπους, να κατηγοριοποιεί και να ιεραρχεί τους ανθρώπους με βάση τη συμπεριφορά τους ή την ταυτότητά τους.

Περί της κατάχρησης της ψυχιατρικής

Η προκρούστεια λογική τού Τάσμαν είναι αντιδεοντολογική και αντιψυχιατρική ακριβώς επειδή ξεπερνά τα όρια τής επιστήμης μας και διαχέεται παντού, διεκδικεί έναν κυρίαρχο ρόλο αυθεντίας και εξουσίας που θα καταδυναστεύει και θα καθορίζει κάθε έκφανση τής ανθρώπινης δραστηριότητας. Θα ήταν καλό να θύμιζε κάποιος στον Τάσμαν πως κατά καιρούς υπήρξαν ψυχιατρικές διαγνώσεις «της μόδας» που δημιουργήθηκαν από κακούς ψυχιάτρους που, σαν κι αυτόν, ήθελαν να είναι «επιδιαιτητές» τού τι είναι φυσιολογικό και τι όχι. Στις ΗΠΑ, πριν την κατάργηση τής δουλείας, οι ψυχίατροι μιλούσαν για την «αιθιοπική δυσαισθησία», μια ψευδο-ψυχιατρική νόσο που αφορούσε μόνο μαύρους αμερικανούς σκλάβους και χαρακτηριζόταν από απάθεια, νωθρότητα, αδιαφορία και μειωμένη συμμόρφωση στα κελεύσματα των επιστατών. Ενίοτε, οι σκλάβοι αυτοί καταλαμβάνονταν από μια άλλη ψευδο-ψυχιατρική νόσο, τη «δραπετομανία», και το έσκαγαν από τις φυτείες όπου τους φρόντιζαν τόσο πολύ προς ένα αβέβαιο μέλλον. Είμαι σίγουρος πως ο Άλλαν Τάσμαν κατανοεί τη βαθύτατη γελοιότητα αυτών των ψευδο-διαγνώσεων, αλλά δεν κατανοεί πως αν ζούσε τότε, με το σκεπτικό του, θα τις προσυπέγραφε.

Στη Σοβιετική Ένωση υπήρχε η διάγνωση τής «λανθάνουσας σχιζοφρένειας», μια μορφή σχιζοφρένειας από την οποία έπασχαν οι αντιφρονούντες. Με δεδομένο, για τη σοβιετική ψυχιατρική, ότι το τελειότερο κοινωνικό σύστημα τού κόσμου ήταν το σοβιετικό, οποιοσδήποτε αμφισβητούσε αυτήν την τελειότητα δεν θα μπορούσε παρά να είναι ψυχικά ασθενής. Εξυπακούεται πως οι ψευδο-νόσοι αυτές έχουν καταργηθεί, και η ψυχιατρική σκέψη ντρέπεται για αυτές και προσπαθεί να τις ξεχάσει. Αντίστοιχη κατάχρηση γίνεται, όμως, και σήμερα, σε υπαρκτές διαγνώσεις, όπως π.χ. η «αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας» σε μειονοτικές ομάδες ή η «διαταραχή ελαττωμένης προσοχής» σε παιδιά που είναι λίγο πιο ζωηρά από τα άλλα.

Η ψυχιατρική, όπως κάθε επιστήμη, οφείλει να είναι σεμνή. Ας μην ξεχνάμε ότι το Άουσβιτς στήθηκε με βάση επιστημονικά κριτήρια σύμφωνα με τα οποία ο ένας ανθρώπινος πληθυσμός θεωρείται ανώτερος ή κατώτερος από τον άλλο με βάση μετρήσεις κρανίου, μύτης, μετώπου, ζυγωματικών και άκρων. Η Θεωρία τής Εξέλιξης τού Κάρολου Δαρβίνου χρησιμοποιήθηκε από επιστήμονες που δεν σεβάστηκαν τα όρια τής επιστήμης τους και είπαν πως, όπως τα θηλαστικά είναι ανώτερα από τα πουλιά, έτσι και ο Α λαός είναι ανώτερος από τον Β λαό.

Η δικτατορία των ταξινομικών συστημάτων

Η ψυχιατρική οφείλει να σεβαστεί τα όριά της, που είναι, όπως είπαμε, η παθολογία των ψυχικών –ή αλλιώς– των ανώτερων νοητικών λειτουργιών. Η λογική των ταξινομικών συστημάτων έχει προξενήσει ένα μεγάλο κακό στην ψυχιατρική σκέψη. Της έχει στερήσει τη δυνατότητα ανάλυσης ενός θέματος και σύνθεσης νέας γνώσης. Όλα μπαίνουν στα καντάρια τού DSM. Αν κάποιος έχει ψυχωτική συμπτωματολογία για 5 μήνες και 29 μέρες δεν είναι σχιζοφρενής, ενώ αν έχει για 6 μήνες και 1 μέρα, είναι. Διάφορες συμπεριφορές παθολογικοποιούνται: άλλη διαταραχή είναι η εξάρτηση από τον τζόγο, άλλη από το αλκοόλ και άλλη από το ίντερνετ, λες και δεν είναι όλες αυτές οι εκφάνσεις της συμπεριφοράς μιας εξαρτητικής προσωπικότητας συμπτώματα και όχι νόσοι. Η νευρογενής ανορεξία αντιμετωπίζεται σαν ανεξάρτητη νόσος και όχι σαν σύμπτωμα συγκεκριμένου ψυχοπαθολογικού υπόβαθρου – και μετά αναρωτιόμαστε γιατί κάποια περιστατικά γίνονται εντελώς καλά, ενώ κάποια αποβιώνουν. Φυσικά, στην αγγλοσαξωνική νοοτροπία, που θέλει κάθε τι να ταξινομείται σε όμορφα συρταράκια, το καθένα με την ταμπελίτσα του, δεν θα μπορούσε να λείπει η ψυχιατρικοποίηση του υπερβολικού σωματικού βάρους. Δεν αναφέρομαι στο ψυχιατρικό υπόβαθρο ενός ανθρώπου που έχει –ανάμεσα σε άλλα– και την παχυσαρκία σαν σύμπτωμα, αλλά στη «μη καθορισμένη διαταραχή λήψης τροφής» και στο «σύνδρομο νυχτερινής υπερφαγίας». Υπάρχουν ακόμη και φωνές που καλούν ώστε η θρησκευτικότητα να συμπεριληφθεί στα διαγνωστικά συστήματα σαν μια διαταραχή τής σκέψης! Η ψυχιατρική που έχει ξεφύγει από τα όριά της γίνεται εργαλείο στα χέρια οποιουδήποτε συνειδητοποιεί τη δύναμη που μπορεί να έχει πάνω στην κοινωνία ο χαρακτηρισμός μιας ανθρώπινης συμπεριφοράς ως ψυχοπαθολογικής.

Τρανς άνθρωποι και ψυχιατρικοί

Οι τρανς άνθρωποι έχουν υποφέρει και εξακολουθούν να υποφέρουν από διακρίσεις και πολλά ρατσιστικά στερεότυπα. Υπάρχει μια σειρά από θέματα και έννοιες που πρέπει να εξεταστούν καθώς διερευνούμε το κατά πόσο το αίτημα των τρανς ανθρώπων να μη θεωρούνται de facto ψυχιατρικοί ασθενείς ευσταθεί.

1. Η έννοια της έμφυλης ταυτότητας

Τα παλιότερα ταξινομικά συστήματα περιέγραφαν ως παθολογικά οποιαδήποτε σημεία σχετιζόμενα με τη σεξουαλική συμπεριφορά ή έμφυλη ταυτότητα του ανθρώπου που δεν ενέπιπταν στο κλασικό μοτίβο του άνδρα και της γυναίκας που συνευρίσκονται σεξουαλικά με σκοπό την τεκνοποίηση. Και αυτό γινόταν σε έναν απολύτως δυτικοκεντρικό κόσμο, ο οποίος αδιαφορούσε και αγνοούσε παντελώς πρακτικές που συναντούνται σε διάφορες άλλες περιοχές τού πλανήτη.

Για παράδειγμα, στους Χάουσα τής Νιγηρίας, μια άτεκνη γυναίκα (παντρεμένη ή χήρα) μπορεί να δώσει προίκα σε μια άλλη γυναίκα, η οποία θα πάει να μείνει μαζί της. Η γυναίκα αυτή μπορεί να τεκνοποιήσει με έναν ή περισσότερους ερωτικούς συντρόφους και τα παιδιά της θα θεωρηθούν παιδιά του συζύγου (ζώντος ή νεκρού) τής γυναίκας που έδωσε την προίκα. Είναι σύνηθες οι δύο γυναίκες να μένουν μαζί και να μεγαλώνουν μαζί τα παιδιά τους, συχνά με πλήρη διαχωρισμό έμφυλων ρόλων με μία γυναίκα-πατέρα και μία γυναίκα-μητέρα, συχνά ενώ υπάρχει ερωτική σχέση ανάμεσα στις δύο γυναίκες, και όλα αυτά, σε μια μουσουλμανική, αφρικανική, παραδοσιακή κοινωνία, η οποία θεωρείται «πρωτόγονη» από τους ευρωκεντριστές, παρά το γεγονός ότι έλυσε ένα θέμα (αυτό του γάμου των ομοφυλόφιλων γυναικών εν προκειμένω), που στη Δύση προκαλεί τρομερές κοινωνικές αναταράξεις.

Δεν είναι ανάγκη να πάμε μακριά για να δούμε φαινόμενα διαφορετικής αντιμετώπισης τής έμφυλης ετερότητας. Στη γειτονική μας Αλβανία, στις βόρειες περιοχές τής χώρας, υπάρχουν οι «ορκισμένες παρθένες», γυναίκες στις οποίες αποδίδεται ο έμφυλος ρόλος τού άνδρα. Οι γυναίκες αυτές προέρχονται από οικογένειες που δεν έχουν άρρενες απογόνους και αναλαμβάνουν τον ρόλο που αντιστοιχεί στον άνδρα για την κοινωνία στην οποία ζουν: ντύνονται ανδρικά, κουρεύουν τα μαλλιά τους, παίρνουν όρκο παρθενίας, ασχολούνται με ανδρικές δουλειές και τους εκχωρείται μέχρι και το προνόμιο να συχνάζουν στο καφενείο τού χωριού, κάστρο των ανδρών.

Είναι αυτά τα κοινωνικά φαινόμενα παθολογικά; Σίγουρα ξενίζουν τους περισσότερους από εμάς, με την έννοια ότι δεν είναι καταστάσεις που τις έχουμε συνηθίσει. Δεν είναι κακό να μας ξενίζει η διαφορετικότητα. Κακό είναι να μην αντιμετωπίζουμε τον συνάνθρωπό μας με κατανόηση και ενσυναίσθηση, να μην τον ακούμε, να μην προσπαθούμε να καταλάβουμε αυτόν και την ανάγκη του να είναι όπως είναι. Δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι ταμπουρώνονται πίσω από ένα σύστημα ιδεών ή πεποιθήσεων και το υποστηρίζουν με φανατισμό που ισοπεδώνει όλους τους άλλους. Είναι πολύ λυπηρό που ούτε στο DSM-5 ούτε στο ICD-10, όπου περιλαμβάνονται ένα σωρό εκφάνσεις τής ανθρώπινης συμπεριφοράς, δεν περιλαμβάνεται η φανατική διαταραχή προσωπικότητας!

2. Η έννοια της διαστροφής

Ο ίδιος ο Φρόιντ θεωρούσε οποιαδήποτε μορφή σεξουαλικής συμπεριφοράς πέρα από αυτήν ενός άνδρα και μιας γυναίκας που συνευρίσκονται σεξουαλικά με σκοπό την τεκνοποίηση ως «διαστροφή», όχι τόσο με την ηθικολογική έννοια τής λέξης, όσο με την έννοια της μη εκπλήρωσης τού σκοπού του ενστίκτου της αναπαραγωγής. Η έννοια τής διαστροφής σαφώς και υπάρχει: διαστροφή είναι να λαμβάνει κανείς ευχαρίστηση από τον πόνο τού άλλου και να προκαλεί επίτηδες πόνο στον άλλο προκειμένου να λαμβάνει ευχαρίστηση – με μια λέξη, ο σαδισμός. Η έννοια της διαστροφής περιλαμβάνει οποιαδήποτε σχέση εκμετάλλευσης, όχι μόνο σεξουαλικής. Η έννοια της διαστροφής σαφώς και δεν αφορά μια σεξουαλική συμπεριφορά μόνο και μόνο επειδή αυτή ξεφεύγει από τη σεξουαλική πράξη με σκοπό την αναπαραγωγή.

3. Η έννοια του φυσιολογικού

Αυτή καθ’αυτή η έννοια του «φυσιολογικού» είναι πολύ δύσκολο να καθοριστεί στην ψυχιατρική. Η διαπολιτισμική ψυχιατρική, η συνάντηση δηλαδή της ψυχιατρικής με την ανθρωπολογία, μας δείχνει πως αυτό που θεωρούμε «φυσιολογικό» στην κοινωνία μας διαφέρει από αυτό που θεωρείται φυσιολογικό σε μια άλλη κοινωνία, αλλά ακόμη και από αυτό που θεωρούνταν φυσιολογικό στη δική μας κοινωνία πριν από 100 χρόνια. Έτσι, είναι εντελώς «φυσιολογικό» για μια γυναίκα να φοράει παντελόνι σήμερα, ενώ σίγουρα θα προκαλούσε μέγα σκάνδαλο πριν από 70 χρόνια. Όχι, όμως, πριν από 150 χρόνια, όταν οι περισσότερες Ελληνίδες φορούσαν τις λαϊκές ενδυμασίες που κατά κανόνα αποτελούνταν από παντελόνι, πάνω από το οποίο φοριόταν η φούστα!

Η έννοια τού «φυσιολογικού» και της «φύσης» είναι πολύ αμφιλεγόμενη. Σε μια μετα-θρησκευτική κοινωνία όπως αυτή της Δύσης, ο όρος «φύση» αντικατέστησε τον Θεό σαν απόλυτο ρυθμιστή τής κανονικότητας. Και όμως, είναι τόσα πολλά τα πράγματα που κάνουμε που δεν είναι φυσικά, με την έννοια ότι διαφέρουν από αυτό για το οποίο η φύση μάς σχεδίασε. Μένουμε σε σπίτια, ντυνόμαστε με ρούχα, πετάμε με αεροπλάνα, μαγειρεύουμε σύνθετα φαγητά, γράφουμε μυθιστορήματα και παίρνουμε αντιβιοτικά όταν ένας παθογόνος μικροοργανισμός προσπαθεί να μας εξοντώσει. Τίποτε από όλα αυτά τα πράγματα που τόσο έντονα καθορίζουν την ταυτότητά μας ως ανθρώπων δεν είναι «φυσικό».

Όπως είπε ο μεγάλος ανθρωπολόγος Κλοντ Λεβί-Στρος (Claude Levi-Strauss), οι κοινωνίες είναι φτιαγμένες για να αλλάζουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι μια κοινωνία είναι σωστή ή λάθος, προηγμένη ή καθυστερημένη, καλύτερη ή χειρότερη, αλλά ότι οι κοινωνίες έχουν μέσα τους τους μηχανισμούς που τους επιτρέπουν να αλλάζουν ανάλογα με τις ανάγκες και τις πραγματικότητες που προκύπτουν μέσα από τις διεργασίες που συνεχώς λαμβάνουν χώρα στους κόλπους τους. Η ανθρωπολογία, και κατ’ επέκταση η διαπολιτισμική ψυχιατρική, καλεί τους ανθρώπους να μετριάσουμε την αλαζονεία μας και να σεβόμαστε τη διαφορετικότητα. Επειδή εγώ δεν θα έκανα ποτέ μπάντζι τζάμπινγκ, αυτό δεν σημαίνει ούτε ότι το μπάντζι τζάμπινγκ είναι «κακό», ούτε ότι πρέπει να απαγορευτεί, ούτε ότι όποιος το απολαμβάνει έχει ψυχοπαθολογία. Η ανθρωπολογία, και κατ’επέκταση η διαπολιτισμική ψυχιατρική απευθύνει έκκληση στις κοινωνίες να μη θεωρούν πως ο δικός τους τρόπος είναι ο μόνος σωστός, ο μόνος δυνατός, και να αμφισβητήσουν τη φαντασίωση πως το μοντέλο τους είναι σταθερό και αναλλοίωτο μέσα στον χρόνο. Είναι τουλάχιστον αστείο να μιλάμε για τον «παραδοσιακό» ρόλο τού άνδρα-εργαζόμενου και της γυναίκας-νοικοκυράς σε μια χώρα όπου με τόσους πολέμους και τόσες κακουχίες, άνδρες και γυναίκες μάχονταν για τα προς το ζην με χίλιους δύο τρόπους.

4. Η έννοια του σώματος

«Πώς είναι δυνατόν», λένε μερικοί, «να αγνοεί κανείς αυτό που έχει ανάμεσα στα πόδια του;». Ο γράφων πιστεύει πως είναι πολύ σημαντικό να μην προβάλλονται οι διπολικές αντιλήψεις περί φύλου στη ζώσα εμπειρία των τρανς ανθρώπων. Ο τρανς άνθρωπος δεν αγνοεί αυτό που έχει ανάμεσα στα πόδια του, απλώς δεν έχει μαζί του τη σχέση που περιμένει να έχει ένας μη-τρανς, ένας «cis»-άνθρωπος. Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται, η ολότητά του είναι βαθιά και πολυεπίπεδη. Ο σημαντικός και παρεξηγημένος ψυχίατρος Καρλ Γιουνγκ (Carl Jung) μιλούσε για τα ασυνείδητα στοιχεία τού animus και anima. Κάθε άνθρωπος έχει ψυχολογικά στοιχεία τού αντίθετου φύλου μέσα στο υποσυνείδητό του. Συνεπώς, κάθε άνθρωπος μπορεί να συναισθανθεί το άλλο φύλο, ακόμη κι αν το βιολογικό και το κοινωνικό του φύλο ταυτίζονται πλήρως. Οι λακανικοί ψυχαναλυτές μας διαβεβαιώνουν πως άλλο πράγμα είναι το πέος, το ανατομικό μόριο, και άλλο πράγμα είναι ο φαλλός, οι συμβολικές ιδιότητες τού αρσενικού. Άλλο είναι η θηλυκότητα και άλλο το θηλυκό, οι συμβολικές ιδιότητες τού θηλυκού. Το να έχει κάποιος το ένα δεν σημαίνει ότι έχει απαραίτητα και το άλλο, και αντίστροφα. Οι κλινικοί ψυχολόγοι ανακαλύπτουν πως οι ταυτίσεις φύλου στα προβλητικά τεστ δεν είναι μονολιθικές, αλλά απλώνονται σε μια γκάμα εκφάνσεων. Βλέπουμε πως η έννοια του βιολογικού και του κοινωνικού φύλου δεν είναι κατασκευάσματα κάποιας κοινωνικολογίζουσας και φιλοσοφίζουσας τάσης τής ψυχιατρικής, αλλά μια πραγματικότητα που αποτυπώνεται και στις προβλητικές δοκιμασίες όπως το Ρόρσαχ και το ΤΑΤ. Και φυσικά, πρέπει να σημειωθεί πως οι δοκιμασίες αυτές δεν υποδηλώνουν αναγκαστικά κάποια ψυχοπαθολογία, αλλά κυρίως τη δομή του χαρακτήρα ενός ανθρώπου. Είναι απολύτως δυνατόν ένας άνθρωπος που έχει κάνει άλλου είδους ταυτίσεις από ό,τι ο μέσος άνθρωπος, να μην έχει ψυχοπαθολογία, και το αντίθετο.

Ας αναλογιστούμε τη σημασία, την ιερότητα τού σώματος. Το σώμα μας είναι η άγκυρά μας στο εδώ και τώρα, η δήλωσή ύπαρξής μας, «αυτό που μένει» και αυτό που φαίνεται από ό,τι είμαστε, νομίζουμε ότι είμαστε και θέλουμε να πιστεύουμε πως οι άλλοι νομίζουν ότι είμαστε. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό το σώμα μας να το καθορίζουμε εμείς, μια βασική αρχή του σύγχρονου δικαίου στην Ευρώπη – habeas corpus. Με το σώμα μας δηλώνουμε αυτό που είμαστε. Αλλιώς είναι το σώμα μιας καλόγριας και αλλιώς ενός χεβιμεταλά. Υπάρχουν διάφορες τροποποιήσεις τού πώς ορίζουμε το σώμα μας που παλιότερα σόκαραν, ενώ σήμερα είναι περισσότερο αποδεκτές, ακριβώς επειδή, όπως είπαμε νωρίτερα, οι κοινωνίες είναι φτιαγμένες να αλλάζουν: ολόσωμα τατουάζ, πίρσινγκ, μποντιμπίλντινγκ, τρόποι ντυσίματος ή χτενίσματος, μακιγιάζ… Για κάποιους πολιτισμούς είναι πρωταρχικής σημασίας κάποιες μετατροπές στο σώμα τους, π.χ. η περιτομή στους Εβραίους, στους Μουσουλμάνους, στους Αιθίοπες Χριστιανούς, στους Γιορουμπά τής Νιγηρίας, στους τελευταίους χωρίς θρησκευτική χροιά. Είναι πρόσφατη η εμπειρία τής διάσημης ηθοποιού Αντζελίνα Τζολί, η οποία υπεβλήθη σε επεμβάσεις προκειμένου να απομακρύνει από το σώμα της ανατομικά υγιή όργανα προκειμένου να βεβαιωθεί ότι δεν θα νοσήσει στο μέλλον, επεμβάσεις που κάνουν χιλιάδες γυναίκες σε όλον τον κόσμο, που δεν είναι τόσο γνωστές όσο η ηθοποιός.

Συμπεράσματα

Μόνο μια στενή και στεγνή ψυχιατρική ματιά μπορεί να πει ότι η τρανς ταυτότητα είναι ψυχική νόσος. Μόνο ο ψυχίατρος που θα αγνοήσει επιδεικτικά τη μέθοδο τής ψυχιατρικής και θα μπει στη θέση του απόλυτου επιδιαιτητή τού τι είναι «σωστό» και τι είναι «λάθος» μπορεί να πει ότι οι τρανς είναι ψυχιατρικοί ασθενείς (και το μπάντζι τζάμπινγκ αφύσικο, ανήθικο, διαστροφικό και κακό!). Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην δεχτούμε ως ψυχίατροι, επιστημονικά μιλώντας, την ιδιότητα των τρανς ανθρώπων σαν μια παραλλαγή της ανθρώπινης φύσης. Εξυπακούεται πως ένας τρανς άνθρωπος μπορεί να έχει ψυχοπαθολογία. Είναι πιθανό, μάλιστα, οι τρανς άνθρωποι να πάσχουν από ψυχιατρικά νοσήματα σε μεγαλύτερη συχνότητα από ό,τι οι μη-τρανς, όπως είναι ο κανόνας σε κάθε κοινωνική ομάδα που υφίσταται κοινωνικό αποκλεισμό και ρατσισμό. Όχι όμως από τη φύση τους ως τρανς, όχι επειδή είναι τρανς. Σχηματικά μιλώντας, ένας ψηλός άνθρωπος έχει περισσότερες πιθανότητες από έναν κοντό άνθρωπο να χτυπήσει το κεφάλι του στο πάνω κούφωμα της πόρτας – αλλά δεν είναι παθολογικό να είναι κανείς ψηλός. Ο συγγραφέας πιστεύει πως είναι σημαντικό οι τρανς συνάνθρωποί μας να βρουν την κοινωνική αποδοχή που τόσο επιθυμούν και να μπορέσουν να ζήσουν τη ζωή τους με αξιοπρέπεια, αυτοσεβασμό και ελευθερία, ακριβώς όπως αξίζει σε όλους μας.