Το κείμενο που ακολουθεί, ένα ημιτελές φανταστικό όνειρο, πιθανότατα το συνέταξε ο Cajal πριν από τη μετάβασή του στο Πανεπιστήμιο της Βαλένθια το 1883, στο πρώτο ακαδημαϊκό του πόστο ως Καθηγητής της Περιγραφικής και Γενικής Ανατομικής. Συμπεριελήφθη στον τόμο με τα ανέκδοτα χειρόγραφά του που επιμελήθηκαν οι García Durán Muñoz και Francisco Alonso Burón το 1978.

Ίσα που τελείωνα να διαβάζω τη ζωηρή περιγραφή του ξακουστού Claude Bernard σχετικά με την ανάσταση των Tροχοζώων (Rotifera) και των Bραδυπόρων (Tardigrada), τα οποία, νεκρά από την αποξήρανση, ξαναζωντανεύουν μόλις ενυδατωθούν από κάποια διαρροή νερού, πράγμα που τα επιτρέπει να υγροποιηθούν, να επιμηκύνουν τη ζωή τους με έναν θαυμάσιο τρόπο, αναδιοργανούμενα σε διαφορετικά μέρη.

Σκέφθηκα το σενάριο ότι η ανθρώπινη Επιστήμη δεν θα έφθανε στο σημείο να πετύχει, σε όντα αρκετά πιο προηγμένα, αυτήν τη λανθάνουσα ζωή, η οποία μας μαρτυρά μια μορφή αθανασίας, καθότι η διάρκεια της ύπαρξης θα ήταν περιορισμένη, αν ο άνθρωπος έφθανε στο σημείο να ζει μία μέρα σε κάθε αιώνα, θα ικανοποιούσε την ανησυχία της μάθησης και της προόδου και η ζωή θα κυλούσε δίχως ίχνος ανίας. Το πρόβλημα δεν μου φαίνεται τελείως αδύνατο· το μικρόβιο υποκύπτει στην ξηρασία· πολλοί ξηροί ιστοί ανακτούν τις φυσικές και τις δομικές τους ιδιότητες μόλις ξαναβρεθούν σε υγρές συνθήκες και δεν αποφεύγω να σκεφθώ ότι, ενδεχομένως, κλέβοντας όλη την υγρασία ενός οργανισμού, να μπορούσε να ανανήψει, όπως ο σπόρος, μόλις βρισκόταν κάτω από ευνοϊκές συνθήκες. Η ιδέα των «εκλεκτών» ανθρώπων, χρηστών πολιτικών, ιατρών, δικηγόρων και ούτω καθεξής, είναι έννοια που με ξενίζει και μου προκαλεί αποστροφή. Σκεπτόμουν ότι θα μπορούσαν έτσι να συντηρηθούν γενιές. Όπως σήμερα μεταβαίνουν κάποιοι, για να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, στο εξωτερικό, έτσι θα μπορούσαν και τότε να μεταβούν στον αιώνα που έρχεται ή ακόμη πιο μετά, οπότε και θα μπορούσαμε να εξασφαλίσουμε σε αυτούς τους ανθρώπους, για τους οποίους είναι γεγονός ότι είναι ανώτεροι για τον αιώνα που ζουν, που λέμε ότι βρίσκονται τρεις ή τέσσερις αιώνες πιο μπροστά από τους υπόλοιπους· ειλικρινά, όλο αυτό μου προκαλεί ανείπωτη χαρά.

Αυτές οι ιδέες ευδοκιμούσαν ακόμη στον νου μου καθώς είχα μισοκοιμηθεί. Και σκεφτόμουν ότι αφυδατωνόμουν σταδιακά, ότι τα μέλη του σώματός μου ρυτίδιαζαν και το δέρμα μου μετατρεπόταν σε Κρανιοειδές (cornaceae), το αίμα μου πύκνωνε χωρίς να πήζει και, στο τέλος, μετατρεπόμουν σε αποξηραμένο κρέας. Και σε αυτήν την κατάσταση του σπόρου, εγκαταλελειμμένος σαν μούμια σε ένα ξεχασμένο φέρετρο, περνούσαν τα χρόνια και οι αιώνες και τελικά έφθασε το έτος 6000. Και ονειρεύτηκα ότι, καθώς ταρακουνήθηκε το έδαφος από έναν σεισμό, ανήλθα στην επιφάνεια της Γης, όπου μια ευεργετική βροχή ύγρανε τα μέλη του σώματός μου και με το νερό άρχισα να ανακτώ σιγά-σιγά κίνηση και ζωή. Σε μίζερη κατάσταση, έφθασα στην πλησιέστερη πόλη, διεγείροντας τη θυμηδία όσων με αντίκριζαν, ώσπου συναντήθηκα με έναν άνδρα περιχαρή και φιλικό, ο οποίος αντιλήφθηκε χωρίς αμφιβολία την κατάστασή μου και με ρώτησε για το παρελθόν μου. Οι πρώτες μου απαντήσεις τον γέμισαν με έκπληξη, περισσότερο παρατηρώντας την περιβολή μου, η οποία, φαγωμένη από τον σκόρο, αποκάλυπτε έναν κάτοικο του δεκάτου ενάτου αιώνα, από κάποια φυλή συνολικά ατελή, με όλη τη σκληράδα του ημιάγριου κράτους στο οποίο ζούσαμε. Πίστεψε στα αλήθεια αυτό που του ανέφερα και με πήγε ικανοποιημένος στο σπίτι του, σίγουρος για το ότι είχε πετύχει ένα καλό απόκτημα. Έτσι, όπως το κατάλαβα, ο ευτυχής θνητός, με τον οποίο βρισκόμουν, ήταν μέλος της τάδε (Χ) Ιατρικής Σχολής και συνέγραφε εντυπώσεις σχετικά με τα πιθηκοειδή χαρακτηριστικά των κρανίων των ανθρώπων του δεκάτου ογδόου και του δεκάτου ενάτου αιώνα. Για αυτό και η χαρά του δεν είχε όρια βλέποντάς με, καθώς θα μπορούσε πλέον να παρουσιάσει αξιόπιστες μαρτυρίες για τον τρόπο σκέψης του, σαν να είχε αδιαμφισβήτητα γλωσσολογικά τεκμήρια. Μου σέρβιραν φαγητό στο στυλ του δεκάτου ενάτου αιώνα και με κάλεσαν να πιω καφέ στο στυλ επίσης της εποχής. Λίγο μετά ξεκίνησε μια συζήτηση, της οποίας πιστό αντίγραφο συνιστά το υλικό του παρόντος άρθρου.

Σερβίροντας τον καφέ, γεμάτος περιέργεια, του είπα:

— Γνωρίζετε ήδη ποιος είμαι και γιατί έχω έρθει; Θα μου κάνατε το δώρο να μου πείτε το όνομά σας και το επάγγελμά σας;

— Θεμιτό, απάντησε. Είμαι ο Δόκτωρ Μικρόκοκκος, Τριγλώχιν Μηχανικός ή, όπως εσείς συνηθίζατε να λέτε στην εποχή σας, ειδικός στις παθήσεις της τριγλώχινος βαλβίδας της καρδιάς.

— Πώς έφθασε σε τέτοιο σημείο κατακερματισμού το ιατρικό επάγγελμα, ώστε να έχει οριοθετήσει όλον τον κόσμο στο βάρος μιας βαλβίδας;

— Είναι ξεκάθαρο, ήδη από τους καταστροφικούς καιρούς που ζούσατε εσείς είχε αρχίσει αυτός ο κατακερματισμός. Από τότε που το ιατρικό επάγγελμα άρχισε να υφίσταται, αλλά όχι η ομιλία. Σήμερα δεν υπάρχει παρά μία καριέρα, αυτή της Βιολογικής Μηχανικής και των Βιολογικών Μηχανικών, που δεν είναι τίποτε παραπάνω από την εφαρμογή της Ορθολογικής Μηχανικής και των Ανωτέρων Μαθηματικών στη μελέτη των φαινομένων της φυσιολογικής ή της αποκλίνουσας ζωής.

— Τι! Όλα τα ζωτικά φαινόμενα έχουν αναχθεί σε απλές φυσικοχημικές συνθήκες;

— Όλα ή σχεδόν όλα· απομένει μόνο να λυθεί κάποιο πρόβλημα σχετικά με την κατασκευή του πυρηνίσκου και με τον μηχανισμό της κληρονομικότητας, αλλά αυτό βρίσκεται υπό μελέτη και το άλλο θα επιλυθεί. Για τα υπόλοιπα, η δική σας διάσημη και ζωτικής σημασίας αρχή φιγουράρει σήμερα μόνο στη Νευροπαθολογία σαν συγκεκριμένη ποικιλία παραφροσύνης, ένα εμβρυϊκό πνευματικό, ή αταξικό, σημείο, το οποίο συνίσταται στο να ψάχνει κανείς αιτίες καταπληκτικές και άνευ σημασίας στα απλούστερα φαινόμενα. Αυτή η εγκεφαλική δυσμορφία έχει ήδη εξαφανισθεί και μαζί της και ένα από τα σημεία που μας ενώνει με τα είδη των πιθήκων, το οποίο αφορά τη γελοία μανία να εξηγούν ανεξήγητα αίτια με αιτίες ακόμη πιο ανεξήγητες.
»Ευτυχώς, αυτό λύθηκε για πάντα· σήμερα είναι σπάνιο να συναντήσει κανείς εγκεφάλους με θρησκευτική, φιλοσοφική, ζωτικοκρατική ή άλλη παραμόρφωση. Κάποια φορά, λόγω αταβισμού, βλέπουμε άτομα που τα αναπαράγουν, συνδεδεμένα με τόσες φυλές ή ενδογενείς εμβρυϊκές γενιές, και αυτό μας εξυπηρετεί στο να κατανοήσουμε την ιστορία της ανθρώπινης σκέψης, η οποία, εάν έχει φθάσει στα ύψη της γνώσης, έχει επίσης πολλές αποτυχίες και ανοησίες. Κατά τα άλλα, έχει κοστίσει πολύ δουλειά προκειμένου να απομακρυνθούν εκείνες οι γενιές ιδεαλιστών, ποιητών, ονειροπόλων, μυστικιστών, φιλοσόφων, ρομαντικών, που διαστρέβλωναν την Επιστήμη και ξεπουλούσαν τις ελάχιστες νοητικές τους θερμίδες, οι οποίες είχαν υπάρξει τόσο χρήσιμες ως κινητήριες δυνάμεις με εφαρμογή στη Βιομηχανία. Με λυπεί να σκέφτομαι τις χαμένες νευρικές ώσεις στις διαφωνίες των φιλοσόφων του μεσαίωνα. Πόσος άνθρακας σπαταλημένος, πόσος εγκεφαλικός φώσφορος που κάηκε σε φευγαλέες λάμψεις ψευδοεπιστήμης!

— Βλέπω, σύμφωνα με όσα λέτε, ότι η σύγχρονη Επιστήμη είναι κατ’ εξοχήν θετική και ότι η Χημεία και η Φυσική φέρουν το κύριο κόστος των μελετών σας.

— Και μάλιστα σήμερα, που οι ασθένειες που απομένουν διαγιγνώσκονται με τρόπο μηχανικό, χάρη στην τελειότητα στην οποία έχουν φθάσει οι διερευνητικές διαδικασίες. Έχοντας στην οργάνωση αποκλειστικά ύλη και κίνηση, δεν υπάρχει κάτι περισσότερο από το να ζυγίσουμε την πρώτη και να μετρούμε με ακρίβεια τη δεύτερη: χρόνος, ένταση, κατεύθυνση και τα λοιπά, για να υπολογίζουμε τους αριθμούς ή τα στοιχεία της εξίσωσης, τα οποία χρειάζεται να δοθούν για τη διάγνωση της νόσου. Σε αυτό το φαινόμενο, κατέχουμε καρδιογράφους, οι οποίοι μας δίδουν την πίεση των κοιλιών και ούτω καθεξής. Αιμοδυναμόμετρα, τα οποία προσδιορίζουν την πίεση· διάμεσα μικρόφωνα, τα οποία μας παρέχουν τους ήχους και τις διακυμάνσεις· νευρόμετρα ή ρυθμιστές των νευρικών δυναμικών· κυτταρογονόμεντρα, τα οποία μας δίνουν τις παραλλαγές της κυτταρικής γένεσης· υδροκυτταρογράφους, οι οποίοι παρέχουν όλες τις εναλλαγές των φαινομένων ώσμωσης των κυττάρων, και λοιπά και λοιπά, και όλα με τόση τελειότητα, που αρκεί να αποκτήσουμε τις καμπύλες, να πάρουμε τις χαμηλότερες και τις υψηλότερες τιμές, να σημειώσουμε στο διαγνωστικό μηχάνημα αυτές τις τιμές και να λάβουμε γνώση της νόσου και των θεραπειών, οι οποίες εμφανίζονται στο κουτάκι της συσκευής. Ευτυχώς που ο ρόλος του ιατρού δεν είναι μόνο να συλλέγει τα διαγνωστικά στοιχεία και τα δεδομένα, αλλά και όλα τα υπόλοιπα, τα οποία αναλαμβάνουν οι πίνακες των θεραπευτικών λογαρίθμων.

Εξέφρασα την επιθυμία μου να δω ένα διαγνωστικό μηχάνημα, καθότι μου φαινόταν αδύνατον αυτό που μου έλεγε. Ακριβώς τότε παρατήρησα ότι ο ιατρός πλησίαζε στον τοίχο και έπαιρνε κάποιες ταινίες, με τις οποίες είχε καταγράψει κάποιες καμπύλες. Σε αυτό, όπως έμαθα μετά, περνούσαν τα γραφήματα μιας βαλβιδικής ενδοκαρδίτιδας, που τηλεφωνικά του μετέφερε ο βοηθός του, ο οποίος εκείνη τη στιγμή συνέλεγε τα στοιχεία στην οικία κάποιου ασθενούς. Ο ιατρός τότε πήρε τις βασικές τιμές των καμπυλών και τις σημείωσε στο διαγνωστικό μηχάνημα. Έδωσε σε μια μανιβέλα τόσες στροφές όσες μονάδες αντιπροσώπευε το κάθε θερμικό νούμερο, και λοιπά, και αμέσως εμφανίσθηκε σε κάποιο τεταρτημόριο: = ενδοκαρδίτις με βλάβη στη μιτροειδή βαλβίδα = καρδιοθειολίνη με περικαρδιακή ένεση. Ρώτησα για αυτό το φάρμακο και μου είπε ότι ήταν ένα αλκαλοειδές που αποκτήθηκε από ένα παθογόνο βακτήριο και που έχει την ικανότητα να καθαρίζει τις βαλβίδες από τα άλατα.

Με εντυπωσίασαν όλα αυτά που έλεγε, αλλά επιθυμώντας να διεισδύσω βαθύτερα και, πέφτοντας πάνω σε ένα όργανο με περίεργη μορφή παραδίπλα, τον ρώτησα σχετικά με τη χρήση του. Αυτό, μου είπε, είναι ένα τελειοποιημένο πιάνο, το οποίο ταυτόχρονα είναι και ένας τέλειος φωνογράφος. Είναι τόσο τελειοποιημένο που καταγράφει τις πιο απαλές δονήσεις του αέρα· σε αυτό μπορεί να μετατραπεί σε μουσική ο πίνακας της προπαίδειας. Σε αυτό καταγράφουμε τις περιγραφές των ασθενών για τους πόνους τους και μεταφράζουμε όσα μας μεταφέρει ο βοηθός μας σε κυλινδρικά μεταλλικά κλισέ.

— Και η μουσική του σήμερα, έχει καταφέρει προόδους;

— Σημαντικές. Ήδη θα θυμόσαστε ότι στην εποχή σας υπήρχαν νατουραλιστικές τάσεις· σήμερα αποτυπώνονται σε φωτογραφία οι φυσικοί θόρυβοι και ήχοι, χάρη στην ικανότατη ιδιοφυΐα ενός ειδώλου της μουσικής, του διάσημου «Cigarra». Σήμερα η μουσική είναι ένα παρακλάδι των φυσικών επιστημών, που καλλιεργείται με επιτυχία σε όλα τα σχολεία. Με τη μουσική του φωνογράφου και τη βοήθεια των οργάνων δεν χρειάζεται πια να συνθέτει κανείς μουσική, και έτσι έχει εξαφανισθεί ο συνθέτης και ο μουσικός, οπότε έχουμε απομείνει με τους απλούς οργανοπαίκτες. Κατά τα άλλα, στην αναπαραγωγή των φυσικών ήχων, των φωνητικών αρμονιών των έμβιων σωμάτων, έχουμε σημειώσει μεγάλη πρόοδο. Στην εποχή σας κάποιος Laennec [ο εφευρέτης του στηθοσκοπίου] ανίχνευε τον καρδιακό ήχο και εκείνον των πνευμόνων· σήμερα τους γνωρίζουν χιλιάδες. Σύμφωνα με αυτό, κάθε ακρόαση θα είναι για την ακοή μια συναυλία. Αλλά, επιπλέον, δεν ικανοποιούμεθα με το να δείχνουμε απλώς τους ήχους· τους έχουμε αναπαραγάγει και μας χρησιμεύουν στην κλινική διδασκαλία.

— Δηλαδή, έχετε μελοποιήσει τα νοσήματα.

— Ακριβώς· και αν θέλετε, θα σας στείλω ένα μουσικό κομμάτι που δεν θα σας δυσαρεστήσει.

Στη συνέχεια κάλεσε την κυρία του να του παίξει κάτι στον πιανοφωνογράφο, πράγμα που έκανε με εξαιρετική συμπάθεια· από τις πρώτες κιόλας νότες, σίγουρα κάπως αρμονικές, κατάλαβα ότι εκείνη η μουσική θύμιζε κάτι από ορισμένους παθολογικούς ήχους, και έτσι του το υπέδειξα του ιατρού.

— Δεν κάνετε λάθος· παίζει ακριβώς «Το βαλς της ενδοκαρδίτιδας»· αν σας δυσαρεστεί, θα σας παίξει ένα pasodoble που επιγράφεται «Η ινώδης πνευμονία», δομημένο σε δύο επτάμετρα.

— Από μεριάς μου δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα.

Η κυρία, με την ίδια εξαιρετική αυτοπεποίθηση, άρχισε να παίζει, θα ήθελα να πω, «Το πρελούδιο της πνευμονίας», αλλά, πριν φθάσει στο δεύτερο επτάμετρο, την παρακάλεσα να παίξει κάτι άλλο, έτρεμε να μην με αποφράξει. Μετά από αυτό άρχισε ο «Ένας βήχας», σε πέμπτα, ηχηρός.

— Μην φοβόσαστε· είναι «Ο κοκίτης», όπερα σε δύο τρίμηνα.

— Σας παρακαλώ, του είπα, μην προσπερνάτε το πρώτο τρίμηνο, γιατί φοβάμαι ότι θα με αποφράξει.

Αφού τελείωσε η μουσική, με κάλεσε να πιω καφέ. Έχοντας διαθέσιμο το τραπέζι (ήταν ένα ειδικό τραπέζι) πρόσεξα ότι στη θέση των πιάτων αποκαλύπτονταν μια συσκευή, της οποίας την χρήση δεν κατάλαβα.

— Σας εκπλήσσει, χωρίς αμφιβολία, η διαδικασία που έχουμε για να τρώμε τις τροφές, αλλά πλέον θα δείτε πόσο άνετο είναι. Στην εποχή σας τρώγατε, με τον καφέ, όχι πάντα καλό, κάποιες ποσότητες από άχρηστα υλικά, νερό, λίπη, ξηρούς καρπούς, φρυγανιά, το οποίο ήταν αρκετό για να εξαντληθούν οι διατροφικές δυνάμεις, και περιμένατε μάταια τις επιδράσεις του καφέ. Όχι πλέον, ευτυχώς. Ο καφές είναι καφεΐνη χημικά καθαρή, που εγχέεται σε εμάς σε ειδικές καθόδους στην καρωτίδα· έτσι φθάνει εύκολα στον εγκέφαλο, δεν δυσχεραίνει την πέψη στο στομάχι, ούτε αναγκάζεται κανείς να πιει ή να χωνέψει άχρηστες ξένες ουσίες.

Και συνεχίζοντας, εφάρμοσε τη συσκευή στον λαιμό και έκανε την ένεση όπως μπόρεσα να δω, με έναν τρόπο αυτόματο. Ειλικρινά δεν με ευχαρίστησε ιδιαίτερα να πρέπει να τρυπήσω ένα αγγείο προκειμένου να πιω καφέ, έτσι που ένιωσα αποστροφή για τη διαδικασία. Παρατήρησε τον δισταγμό μου.

— Φοβείσθε, χωρίς αμφιβολία, ότι με την ένεση έχω εγχύσει κάποιο ατμοσφαιρικό μικρόβιο· αλλά το φοβόσαστε άδικα· θα πρέπει να γνωρίζετε πως όλο αυτό το δωμάτιο είναι προσεκτικά αποστειρωμένο και όλα τα έπιπλα είναι για τη δική μας χρήση. Ο αέρας δεν διεισδύει παρά μόνον διαμέσου των βαμβακερών παραθύρων και του αποστειρωμένου αμιάντου, και το φως το παράγουμε μέσω ηλεκτρικών λαμπτήρων. Το ίδιο το τσίμπημα δεν θα πρέπει να σας ανησυχεί, η σύριγγα δεν ξεπερνά σε διάμετρο το ένα χιλιοστόμετρο, και είναι σχεδόν βέβαιο ότι, στην πορεία της, δεν χτυπά κάποιο νεύρο ούτε κανένα άλλο ανατομικό στοιχείο· όσον αφορά το αίμα, το τεράστιο μέγεθος των αιμοσφαιρίων εμποδίζει τη διάχυση.

Με όλες αυτές τις επιφυλάξεις λύσαμε το θέμα της διαδικασίας, στην οποία δεν παρατήρησα τίποτε, αλλά μιμούμενός τον απέκτησα υπερβολική χαρά και διαύγεια, και μου φάνηκε ότι μια νέα ζωντάνια διαπερνούσε τις φλέβες μου.

— Και έχετε εφαρμόσει, επίσης, στη διατροφή τούτες τις αντισηπτικές διαδικασίες;

— Βεβαίως· αλλά με μία σημαντική τροποποίηση. Στην εποχή σας γεμίζατε την κοιλιά σας με κρέατα, ρεβίθια, πατάτες, λίπη, κυτταρίνη, πρωτεΐνες, ανακατεύατε το διαλυτό με το αδιάλυτο, το εύπεπτο με το δύσπεπτο, σε ένα τεράστιο μείγμα. Έτσι εξουθενώνατε τις πεπτικές σας δυνάμεις και περνούσατε σχεδόν όλον τον χρόνο τρώγοντας· με αυτόν τον τρόπο, με τη μόνιμη ανησυχία να καταπιείτε αυτήν την περίεργη ποσότητα ξένων ουσιών, σχεδόν δεν έμενε χρόνος να αφιερώσετε σε θέματα της Επιστήμης. Σήμερα βαδίζουμε με άλλον τρόπο: μετρώντας και ζυγίζοντας τις τροφές, χρησιμοποιώντας όχι πλέον το καθαρά διαλυτό και χρήσιμο, καθορίζοντας, τέλος, χημικά τις δοσολογίες για τις απαραίτητες ποσότητες για τη διατήρηση της ζωής· έχουν υπάρξει πολλά πλεονεκτήματα: πρώτον, εξοικονομούμε χρόνο· δεύτερον, καθώς ατροφεί το στομάχι, αφού οι τροφές φθάνουν σχεδόν χωνεμένες, αποφεύγεται σωρεία νοσημάτων· τρίτον, εμποδίζοντας την είσοδο των μικροβίων στο εσωτερικό, πράγμα πολύ εύκολο με το δικό σας χονδροειδές σύστημα διατροφής, καταστέλλεται η παιδική χολέρα και μειώνονται τα περιττώματα· τέταρτον, αντλείται από τον εγκέφαλο και από το μυϊκό σύστημα όλη εκείνη η κοιλιακή κυκλοφορία που μετέτρεπε τους αδηφάγους σας σε χοίρους με κλειστά τα βλέφαρα, και που μόλις θα μπορούσε να πει κανείς ότι στέκονταν, έχοντας μάλλον κλίση. Αυτή η δική μας εντερική ατροφία έχει οδηγήσει σε είδη κατ’ εξοχήν εγκεφαλικά· όλες σχεδόν οι παθήσεις του πεπτικού συστήματος έχουν εξαφανισθεί και οι έγκυες, συνεπώς, έχοντας περισσότερο χώρο στην κοιλιακή χώρα, φέρνουν στο φως έμβρυα με μεγαλύτερη ανάπτυξη και ισχύ. Αργότερα θα έχετε την ευκαιρία να δείτε τις μεγάλες συνέπειες τις οποίες έχει επιφέρει εξαιτίας της προόδου αυτή η απλή αλλαγή.

Μου φάνηκε όλο αυτό καταπληκτικό και τον παρακάλεσα να μου παράσχει ένα μενού από τα φυσιολογικά δείπνα της εποχής του, το οποίο να δείχνει την ποσότητα της κάθε μερίδας.

— Οι θερμίδες, θα λέγατε, που είχε ο άνθρωπος της μερίδας, έχουν εξαφανισθεί, όπως και η συνήθεια να έχουμε μενού. Παρ’ όλα αυτά, εδώ έχετε μια λίστα του επόμενου γεύματός σας, που δεν θα αλλάξει για τις επόμενες οκτώ ημέρες, σύμφωνα με αυτό που αποτελεί συνήθεια και έθιμο για εμάς.

— Πώς; Δεν τρώτε κάθε μέρα;

— Φυσικά και όχι. Εδώ δαπανάται μία εβδομάδα για να φορτίσουμε τη μηχανή καύσης, και δεν την ξαναθυμόμαστε μέχρι την επόμενη εβδομάδα, εκτός εάν ειδικές περιστάσεις το καταστήσουν απαραίτητο. Η διατροφή δεν γίνεται στα τυφλά· υπολογίζουμε: πρώτον, τα κιλά της ισχύος που περιλαμβάνει η δουλειά μας για την εβδομάδα, και αναλόγως με αυτήν, αν η ποσότητα είναι μεγαλύτερη ή μικρότερη, την λαμβάνουμε υπ’ όψιν και δεν σπαταλιέται ούτε ένα χιλιοστό του γραμμαρίου διατροφικών ουσιών, οπότε μόλις που έχουμε περιττώματα ή εκκρίματα.

Έχοντας πει αυτά, μου έδειξε τη διατροφική φόρμουλα μίας θερμίδας, ποσότητα αρκετή για περίπου οκτώ ημέρες. Αποτελούνταν από: καθαρή συντονίνη, 100 γραμμάρια· αλβουμίνη, 100· καζεΐνη, 5· μεταλβουμίνη, 2· παραλβουμίνη, 2· νουκλεΐνη, 6· πλαστίνη, 6· χοληστερίνη, 5· λιπαρά οξέα, 4· φωσφορικά· και λοιπά και λοιπά, θρυψίνη, πεψίνη, διαστάση και τα λοιπά. Όπως βλέπετε, οι τροφές συμβαδίζουν με τα ένζυμα και κάποιες, όπως έμαθα αργότερα, είναι ήδη μισοχωνεμένες.

Μου προκάλεσε μεγάλη θλίψη που έμαθα τι είδη έτρωγαν σε εκείνην την κοινωνία, με τόση σύνεση χρηστικά, και φοβήθηκα δικαίως ότι δεν θα άντεχα, αν επέμεναν στο να συμμετάσχω σε εκείνην τη φιλοσοφική αντιπαραβολή, ούτε για μία ημέρα. Έπρεπε, χωρίς αμφιβολία, να είχε καταλάβει τους φόβους μου ο Δόκτωρ Μικρόκοκκος και έτσι με αντιμετώπισε λέγοντας:

— Αυτή η ποσότητα τροφής θα σας φαίνεται λιγοστή, σε σύγκριση με τις ποσότητες στην εποχή σας, που μπορούσαν να γεμίσουν μια καρότσα· αλλά ισχύει ότι, χωρίς αμφιβολία, δεν ξέρετε ότι εμείς, εξαιτίας της αποφασιστικότητας για δουλειά, δεν τρέφουμε παρά μόνον ένα όργανο: το κεφάλι. Η μακράς διάρκειας αχρηστία έχει οδηγήσει σε ατροφία τα χέρια και τα πόδια μας· η κοιλιά έχει μειωθεί και περιοριστεί σε έκταση. Δεν βγαίνουμε από το σπίτι με τα πόδια, παρά μόνο με το αερόστατο ή τον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο· δεν κρατάμε μπαστούνι για να μην κουράζουμε το χέρι χωρίς λόγο, και κάποιοι, προκειμένου να μη τεμπελιάζουν στην οργάνωση, ακρωτηριάζουν αντισηπτικά τους φρονιμίτες.

»Αυτές οι συμπεριφορές θα σας φανούν άγριες, αλλά εδώ είναι συνηθισμένες. Με αυτές αποκτώνται τα οφέλη του κλαδέματος των δέντρων· κόβοντας ένα κλαδί, τα υπόλοιπα αναπτύσσονται καλύτερα. Αυτή η παρατήρηση είναι πλέον πρωτόγονη· στην εποχή σας, οι ιερείς, οι οποίοι, ως καλοί καθολικοί, δεν τους άρεσε να θυσιάζουν στην Αφροδίτη, επιδείκνυαν τις κοιλάρες τους και τα παχιά τους μάγουλα. Αυτές οι διακυμάνσεις στην οργάνωση, όπως θα έλεγε ο Milne ή ο Δον Echávarri, ήταν οι βάσεις της σύγχρονης ανθρώπινης κουλτούρας. Επιπλέον, έχουμε φθάσει επίσης σε αυτό το συμπέρασμα με την τεχνητή επιλογή, διασταυρώνοντας και συντηρώντας μεταξύ τους τα είδη των οποίων οι οργανισμοί είναι καλύτερα προσαρμοσμένοι στη δουλειά που κάνουν. Έτσι έχουμε φυλές δικηγόρων (με υπερτροφία της τρίτης έλικας του Broca και με ατροφία των κάτω και άνω άκρων, διατηρώντας τον αντίχειρα για τη δράση)· φυλές ιατρών (με οφθαλμούς διακριτικής ικανότητας μικροσκοπίου, την οξυμένη ακοή των φυματικών, την ευαίσθητη αφή των χειρών των τυφλών και λοιπά)· φυλές πολεμιστών (ανθρώπων-μηχανών, οι οποίοι μοιάζουν με προσαρτήματα τουφεκιού και προορισμένων να κινούνται)· φυλές γονέων ή κηφήνων, φτιαγμένων αποκλειστικά για τη διατήρηση του είδους και ούτω καθεξής.

— Πώς, τότε, ισχύει ο Δαρβινισμός στην περίπτωση αυτή;

— Αυτό είναι όσον αφορά τις βάσεις· όλες οι φυλές προέρχονται η μία από την άλλην, και εφαρμόζοντας αυτήν την αρχή έχουμε βελτιώσει το ανθρώπινο είδος και έχουμε φθάσει σε έναν βαθμό προόδου που εσείς δεν μπορούσατε ούτε καν να υποψιασθείτε. Μολαταύτα, η διαφοροποίηση της δουλειάς δεν έχει φθάσει ακόμη στο ζενίθ της. Υπάρχουν χώρες, στην πιο πολιτισμένη περιοχή, που σήμερα ονομάζονται Μελανολάνδη, δηλαδή, χώρα της μελανίνης (δεν σημαίνει ότι η μαύρη φυλή έχει εξαφανισθεί), όπου η αναπαραγωγή προορίζεται για μια φυλή ανδρών και γυναικών ειδικά διαφοροποιημένων, με επιλογή μεταξύ των πλέον κατάλληλων ειδών. Έτσι παράγεται ένα μέρος της δραστηριότητας και οι φυλές των σοφών μπορούν να αφοσιωθούν με περισσότερη άνεση στην πρόοδο της Επιστήμης. Ήδη στην εποχή μου πίστευαν ότι σοφοί δεν ήταν τόσο οι πολιτικοί άνδρες, ούτε όσοι διήγαν έγγαμο βίο, αλλά εκείνοι που βυθίζονταν στην επιστημονική έρευνα. Ωστόσο, ποτέ δεν θεώρησα πως θα μπορούσα να κάνω μια τόσο απόλυτη διάκριση.

— Όμως, ποτέ δεν σκέφθηκα ότι αυτό θα μπορούσε να αξιοποιηθεί.

— Εδώ επαναλαμβάνω, δεν έχουμε φθάσει σε τέτοιο βαθμό προόδου· παρ’ όλα αυτά, εδώ και καιρό απαγορεύεται οποιοσδήποτε γάμος που δεν είναι φυσιολογικός.

— Τι εννοείτε φυσιολογικός γάμος;

— Εκείνον όπου σφίγγουν τα δύο χέρια που είναι προσαρμοσμένα ειδικά καλά για το αντικείμενο ή τη δουλειά που προτείνονται, που δεν έχουν παθολογικό ιστορικό ούτε νοσηρά μικρόβια και λοιπά, ή εκείνοι που γίνονται μεταξύ ανθρώπων που, αν και δεν είναι καθόλα τυπικοί, ψάχνουν, ολοκληρώνοντας ό,τι θα προκύψει εν τω μεταξύ.

»Η αγάπη, που τόσο σας έκανε να περιπλανιέστε, έχει διαγραφεί, πάει καιρός, με ένα εμβόλιο, καθώς αποδείχτηκε ότι οφειλόταν σε κάποιο παθογόνο μικρόβιο, το οποίο, σαν εκείνο της ευλογιάς, προσέβαλλε αποκλειστικά τους νέους· που γέμιζε τις φυλακές από εγκληματίες, τα άσυλα με τρελούς και τα νοσοκομεία με αρρώστους, και αυτό δίχως να υπολογίζουμε τον χρόνο που χανόταν μίζερα σε τεχνάσματα.

»Αυτήν την ανακάλυψη την έκανε ένας Γερμανός ιατρός, σημειώνοντας ότι αυτός που προσβάλλεται μία φορά, δεν προσβάλλεται δύο ή, εν προκειμένω, αν επαναληφθεί, έχει φθίνουσα πορεία. Αυτό τον έκανε να σκεφθεί ότι μπορούσε να παράσχει ανοσία, εγχέοντας τον εξασθενημένο κόκκο, πηγή τόσων κακών, που με μιας διορθώθηκε. Από τότε ο κόσμος προχωρεί τέλεια. Πλέον δεν αναρωτιέται ποια είναι αυτή· είναι μια κακή ανάσυρση, όπως στην εποχή σας, ούτε επαναλαμβάνονται οι γελοίες σκηνές που γέμιζαν τα θέατρα και τα βιβλία σας, ούτε κουράζουν τις εφημερίδες με ερωτικές υποθέσεις ποικίλων μέτρων και πολλαπλασιασμού ανοησιών που γεννούν οι ποιητές. Εκείνοι σήμερα δεν είναι κατανοητοί· ούτε κανείς συνειδητοποιεί ότι έχουν υπάρξει άνθρωποι που διασκεδάζουν βάζοντας εμπόδια στη γλώσσα και παραμορφώνοντας τη σκέψη συμπιέζοντάς την σε τέσσερις γραμμές συμφώνων, ούτε σχεδιάστηκε για να ομιλεί με την επισημότητα της Αφροδίτης και άλλα ανόητα πράγματα, όταν οι ιδέες που ήθελαν να εκφράσουν, λαθεμένες ή πέρα για πέρα πραγματικές, θα μπορούσαν να εκφρασθούν σαφώς με τέσσερις λέξεις. Υποπτεύονται βάσιμα ότι η ποίηση ήταν μια τρέλα, καθορισμένη από μικρόβια, συγγενής του ιού της λύσσας, ξάδερφος της επιληψίας και αδελφός του Micrococcus eroticus, μέχρι που φαινόταν ότι το πεδίο καλλιέργειας όλων αυτών ήταν παρόμοιο.

— Αλλά πράγματι έχετε ξεριζώσει την αγάπη; Αυτό είναι αδύνατον!

— Γνωρίζουμε σήμερα ότι η ερωτική έκσταση είναι καθαρά αποτέλεσμα των πιέσεων των σπερματικών υγρών, ότι τα φιλιά είναι απλές ανταλλαγές βακτηρίων (αυτά που ζουν στα χείλη και στο στόμα), ότι η αναπνοή είναι εισπνεόμενος αέρας, ότι το ερωτικό φλερτ είναι μια συστολή της πλαγίας μοίρας του οφθαλμού που παράγεται από ένα αντανακλαστικό ωοθηκικής προέλευσης και, τέλος, ότι χωρίς ωάρια ή σπερματοζωάρια δεν υπάρχει αγάπη· ότι το δάκρυ της ικεσίας είναι νερό με χλωριούχο νάτριο και, τέλος, ότι η αιτία όλων αυτών των πραγμάτων είναι ένα απλό μικρόβιο.

— Τι! Πιστεύετε ότι ο γάμος δεν πρέπει να εκπληρώνει άλλους σκοπούς παρά αποκλειστικά αυτούς της αγάπης;

— Όχι· ο γάμος είναι μια οικονομική και βιομηχανική συμμαχία, η οποία έχει ως αντικείμενο την αναπαραγωγή του είδους. Αυτός ο τελευταίος σκοπός είναι το ουσιώδες και τα υπόλοιπα είναι απλά ατυχήματα. Για να εκπληρωθεί αυτός ο σκοπός στις καλύτερες συνθήκες, εν μέσω της επιλογής φθάσαμε στο σημείο να αποκτούμε γυναίκες με φαρδιούς γοφούς και ογκώδη στήθη, δηλαδή, γυναίκες-μήτρες, ιδανικές για τον τοκετό. Όποιος επιθυμεί να παντρευτεί επιλέγει το καλύτερο έδαφος καλλιέργειας που βρίσκει, και προηγούμενη βεβαίωση ιατρού που πιστοποιεί τη σωματική ακεραιότητα της μνηστής· του μαιευτήρα, που δηλώνει ότι κατέχει πύελο πρώτης τάξης· του δασκάλου, που βεβαιώνει ότι έχει επαρκώς φυσιολογική και υγιή εκπαίδευση, ώστε να μην κάνει βλακείες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και στον τοκετό· μετά, εκπληρώνοντας αυτά τα απαιτούμενα η γυναίκα μπορεί να παντρευτεί. Ακόμη και έτσι, ο γάμος δεν μπορεί να γιορταστεί χωρίς προηγούμενη αναγνώριση του Εξελικτικού Μηχανικού, του ανωτάτου συμβούλου για την υγεία και την προοδευτική εξέλιξη, ο οποίος ενημερώνεται για τις σωματικές και τις πνευματικές συνθήκες των συζύγων, και δεν δίνει άδεια παρά μόνον για τους γάμους που, σε συμφωνία με την αρχή του Δαρβίνου, έχουν την τάση να ξεπερνούν τη φυλή ή να διαιωνίζουν καταστάσεις οργανικές που προϋποθέτουν θετική πρόοδο.

Λέγοντας αυτό, έμεινε σκεπτικός και σιωπηλός, και εγώ έμεινα έκπληκτος από την πρόοδο που επιτεύχθηκε από εκείνη την κοινωνία, η οποία είχε καταφέρει να εξαλείψει όλες τις πλάνες της ανθρώπινης σκέψης. Τότε, ακούστηκε ένας ηλεκτρικός διακόπτης και εμφανίσθηκε στην πόρτα η ελλειψοειδής μορφή της συζύγου του ιατρού· με κάρφωσε τότε σαρώνοντας την οργανική μου κατάσταση και την συνέκρινε με αυτήν του συζύγου της. Υπήρχε μεταξύ των δύο η αντίθεση που υπάρχει μεταξύ ενός αρνητικού φωτογραφικού φιλμ και της θετικής εκτύπωσης· ο ιατρός μας ήταν υπερβολικά ξανθός· η ιατρός μας μελαχρινή, χαριτωμένη. Η μύτη του απείρως επιμηκυμένη· η δική της ήταν μικρή και όχι πλακουτσωτή· τα μάτια του ήταν βυθισμένα στις κοιλότητες της κόγχης· ενώ τα δικά της τοποθετημένα στο πρόσωπο σαν λουλούδια και μεγάλα· ο ένας είχε μούσι μυτερό· η άλλη ένα λακκάκι στο αντίστοιχο σημείο· το ανάστημα του ιατρού ήταν υψηλό· αυτό της ιατρού μάλλον χαμηλό παρά υψηλό· η αρχιτεκτονική κατασκευή εκείνου ήταν κοκκαλιάρικη και έμοιαζε σαν πυξίδα με σκοινιά και τροχαλίες· τα μέλη του κινούνταν κάπως ασυντόνιστα· η αρχιτεκτονική κατασκευή της ιατρού ήταν χυμώδης, απαλή, πληθωρική και οι κινήσεις της γλυκιές και ρυθμικές. Υπήρχε μουσική στο βάδισμά της, όπως υπήρχε και στα λόγια της· αντιθέτως, ο ιατρός κινούνταν με αταξία και θόρυβο, και η φωνή του ηχούσε στα αυτιά με αγριότητα. Τελικά, αυτός στερούνταν κοιλιάς και η άλλη την είχε να εξέχει αν και αποτελούνταν αποκλειστικά από τη μήτρα και το επίπλουν.

Κατά τη διάρκεια αυτής της επισκόπησης, ο ιατρός άκουγε προσεκτικά στο τηλέφωνο κάποιους ασθενείς του και τους διαβίβαζε τηλεγραφικά τις απαραίτητες συνταγές. Όταν τελείωσε, δεν μπορούσα παρά να τον ρωτήσω εάν είχε κάνει τον γάμο του λαμβάνοντας υπ’ όψιν την αρχή της κληρονομικότητας, καθώς μου φαινόταν ότι η κυρία ήταν το τρισδιάστατο συμπλήρωμα του εκμαγείου του ιατρού.

— Φυσικά, και δεν έχουμε παραπλανηθεί στους υπολογισμούς μας, όπως θα δείτε άμεσα.

Άγγιξε ένα ελατήριο και τράβηξε κάτι σαν κουρτίνα που έκρυβε ένα σημάδι. Σε αυτό εμφανίσθηκε ένα πολύχρωμο κάδρο γεμάτο ζωή, του οποίου οι φιγούρες έμοιαζαν με σάρκα και οστά, κινούνταν και δρούσαν με ζωντάνια. Και μεταξύ τους, και πάνω σε ένα υποπόδιο, ήταν ξαπλωμένη μια φιγούρα με ανάστημα παραπάνω από το μέτριο, ευγενικά δομημένη, που έγινε γνωστή από την κανονικότητα των φατριών της και από τη μεγάλη κεφαλική ανάπτυξη.

— Ποιο είναι αυτό το υποκείμενο; Ρώτησα.

— Έχω τη χαρά να σας παρουσιάσω, τηλεφωτογραφικά, τη διαγώνιο του παραλληλογράμμου των δυνάμεων· είναι η δική μας πρώτη καλλιέργεια, ο μέσος όρος των άκρων, ο ισημερινός των δύο πόλων και τελικά το αποτέλεσμα των συγκλινουσών δυνάμεών μας: ο Δόκτωρ Μικρόκοκκος, Μηχανικός της Ζωολογίας, Διευθυντής ενός εργοστασίου τεχνητής αιμοσφαιρίνης· όλοι αυτοί είναι οι χειριστές του.

— Πώς έφθασε ο άνθρωπος να αποκτήσει πρωτεϊνικούς προϊσταμένους;

Βεβαίως: στην εποχή σας συλλέγατε την ουρία και συνθέτατε λίπη, αλλά σήμερα κατασκευάζουμε τα πρωτεϊνικά συμπλέγματα σε χαμηλή τιμή και όλες τις πρώτες ύλες τις απαραίτητες για τη ζωή. Εκείνα τα αυγά που φάγατε σήμερα το πρωί είναι τεχνητά και ήταν προορισμένα να αποκτήσουν, στους φούρνους, βλαστοδερμικά κυστίδια και τεχνητά κοτόπουλα. Τα επαγγέλματα του παραγωγού αλεύρου, του αρτοποιού, του ζαχαροπλάστη, του καφετζή, είναι άγνωστα σε εμάς. Αλλά περισσότερο θα σας προκαλούσε έκπληξη εάν γνωρίζατε ότι στην καλλιέργεια Hotentotia κατασκευάζουν τεχνητά θηλαστικά και ότι είναι υπό μελέτην η κατασκευή και ανθρώπου, σε καλό στάδιο. Μέχρι τώρα έχουν καταφέρει την κατασκευή νέων ωαρίων, που έχουν την ικανότητα να αναπτυχθούν όταν εμφυτευθούν σε μια γυναικεία μήτρα και γονιμοποιηθούν τεχνητά. Λείπουν, ωστόσο, κάποιες λεπτομέρειες, τις οποίες αναμένουμε να επιλύσουμε σύντομα. Κατά τα άλλα, όλες οι σοφές Ακαδημίες αναμένουν με ανυπομονησία αυτήν την ανακάλυψη, της οποίας τα νέα περιστατικά είναι προφανή και τηλεγραφημένα, με ειδικά μηχανήματα, σε όλα τα γραφεία του Κράτους. Αυτό το ενδιαφέρον της αντιπαράθεσης σχετικά με τον ρόλο της κληρονομικότητας είναι η ανθρώπινη πρόοδος. Θα υπέθετε κανείς ότι ο άνθρωπος-μηχανή θα είναι ένας βλάκας, διότι δεν έχει μπορέσει να κληρονομήσει όλες τις εμβρυϊκές διατάξεις του εγκεφάλου που έχουν προετοιμάσει τη σύγχρονη ανάπτυξη. Ποιος θα υποστήριζε, αντιθέτως, ότι αυτό το νέο έργο της Βιομηχανίας θα είναι ένα πρότυπο της φυλής, ένας άνθρωπος χωρίς προπατορικό αμάρτημα, ελεύθερος από όλες τις προκαταλήψεις που η βαθιά περιπλάνηση στους αιώνες έχει κατακρημνίσει στον εγκέφαλο, ένας άνθρωπος χωρίς γονείς και για αυτό χωρίς συναισθήματα ούτε ηθικές συγκινήσεις που διαχωρίζουν μάταια τις νευρικές ώσεις, ένας άνθρωπος χωρίς θεολογικές, ιστορικές και γλωσσικές ιδέες, θα είναι ένα ον τέλειο, ικανό να νιώσει την αλήθεια και να καλλιεργήσει την Επιστήμη με εξαιρετική επιτυχία.

— Αλλά, πώς επιτεύχθηκε αυτή η πρόοδος;

— Επειδή ήδη έχει διεισδύσει ο άνθρωπος σε όλες τις πηγές της δομής του ωαρίου. Ναι. Σε αυτήν τη γνώση βασίζονται οι πρόοδοι. Έχει ανακαλύψει όλες τις άμεσες αρχές με τις οποίες διαμορφώνεται το πρωτόπλασμα· τους νόμους της κατανομής. Έχει ξεσκεπάσει το μυστικό της χημείας του κυττάρου, που συνίσταται, κυρίως, στη λειτουργία των ενζύμων και τη δράση τους στα ανάλογα υποστρώματα. Έχει φθάσει να δει σε ποια σημεία εντοπίζεται η εξελικτική κίνηση, ποια είναι η αρχή της και το γιατί της αναπαραγωγής των οργάνων και των φυλογενετικών μορφών. Έχει μάθει, επιπλέον, μιμούμενος τις χημικές διαδικασίες, να εφαρμόζει τις άμεσες αρχές· τις έχει μορφοποιήσει σε ίνες, σε μεμβράνες· τις έχει περιβάλει με τις κανονικές συνθήκες της ζωής και της ανάπτυξης. Σε αυτό το έργο δουλεύαμε για πολλές χιλιετίες και για να φθάσει στην κορυφή έπρεπε να ανακαλυφθούν νέα σώματα, καθώς δούλευαν επίμονα οι σοφοί χιλιάδων εθνών. Το πρώτο τεχνητό ον που αποκτήθηκε ήταν ένας μικρόκοκκος ενός εκατομμυριοστού του χιλιοστού του χιλιοστομέτρου σε διάμετρο· μετά από αυτό ακολούθησαν άλλα, και σήμερα δεν υπάρχει κανένας βακτηριολόγος που να χρειάζεται να διατηρεί τους ζωμούς του προκειμένου να καλλιεργεί πλούσιες αποικίες μικροβίων.

»Έτσι έχουμε καταφέρει να αποκτήσουμε οικογένειες φιλοσόφων εφοδιασμένων με αγκώνες από χόνδρο, τσαγκάρηδες με κάλους στους γλουτούς, φυλές από θιασώτες με υδαρείς θύλακες, μόνιμους και κληρονομικούς, στα γόνατα, μποξέρ με κολοσσιαίες γροθιές, σιδεράδες με δαγκάνες τανάλιας και μπαλαρίνες με αυθεντικές γάμπες.

»Αλλά αυτές οι επιλογές εξαφανίσθηκαν ως άχρηστες, δίδοντας προτεραιότητα στις νοητικές επιλογές. Σήμερα μόνο μία στο τόσο εμφανίζεται κάποιος πιο ανόητος από κάποιον άλλον, που φιγουράρει σαν σπάνιο πτηνό στα μουσεία των φυτών. Πριν λίγο τραβούσε την προσοχή ένας πολύ εξέχων που δεν μπορούσε να υπολογίσει μια εξίσωση τρίτου βαθμού με είκοσι άγνωστες παραμέτρους, ούτε κατάφερνε να προβλέψει στο σκάκι ένα ματ στη δέκατη κίνηση. Σήμερα, αντιθέτως με εκείνους τους καιρούς, ο γνήσιος χαζός δεν είναι ένα ον πλούσιο που διδάσκεται από τα χρήματα. Όλα είναι εκμεταλλεύσιμα: Μπορούμε να εκμεταλλευθούμε τα πάντα: την ανθρώπινη θερμότητα που απελευθερώνεται στη διάρκεια του ύπνου, την ηλεκτρική ενέργεια που παράγουν οι βόλτες μέσα στο δωμάτιο που θα αντιστοιχούσαν σε εργοστασιακή παραγωγή· τον άνεμο και τα κύματα της θάλασσας, αφού το ορυκτό κάρβουνο έχει εξαφανισθεί· μέχρι και τα κατάλοιπα των νεκρών μας πρέπει να χρησιμοποιούμε.

»Ο ενθουσιασμός ενός ρήτορα μετριέται από τα κλάσματα της ιπποδύναμης του ατμού. Η υπηρέτρια που τραγουδάει παράγει ισχύ με την οποία κάνει βόλτες σε μια αντλία νερού. Η φωνή του καθηγητή επωφελείται για να κινήσει έναν μοχλό, που του παρέχει ένα ποτήρι νερό και καφεΐνη τη στιγμή που η κούραση τον καταπονεί και οι ιδέες εξαντλούνται. Εγώ έχω ένα ρολόι αυτόματο που κινείται με την ορμή του ροχαλητού μου και τη θερμότητα των σεντονιών, που με εξυπηρετεί και ως ξυπνητήρι. Με λυπεί να θυμάμαι εκείνους τους καιρούς όταν ο άνθρακας προσέφερε σε γεμάτα χέρια πολύτιμη ενέργεια που την έχετε σπαταλήσει.

Η άχρηστη φλυαρία των κέντρων μας εκεί είχε καταργηθεί. Εξέφρασα την επιθυμία να συμμετάσχω σε μια διάλεξη από καθ’ έδρας και να ακούσω έναν καθηγητή από τους πλέον εξέχοντες.

— Θα πάμε, είπε ο ξεναγός μου, αλλά σας προειδοποιώ ότι θα υποστείτε μια απογοήτευση. Ο καθηγητής έχει επίσης καταργηθεί· η Κυβέρνηση, εν όψει του μηχανικού ρόλου που έπαιζαν οι καθηγητές, που επαναλάμβαναν απαράλλακτα το ίδιο μάθημα όλα τα χρόνια, τους έχει αντικαταστήσει με γιγάντιους φωνογράφους, γύρω από τους οποίους μαζεύονται οι νέοι μαθητές για να ακούσουν τις περιλήψεις της επίσημης Επιστήμης. Αυτό έχει τα πλεονεκτήματά του: ο φωνογράφος δεν περιφέρεται ούτε θυσιάζει την ιδέα στη ματαιότητα των τύπων, εξηγεί τη διάλεξη του προγράμματος χωρίς αμφισβητήσεις και χωρίς να παραλλάσσει τις λέξεις και δεν λείπει ούτε μία ημέρα από την τάξη. Ήδη στην εποχή σας απαιτούνταν ένα επίσημο πρόγραμμα διδασκαλίας, αλλά αυτή η μονάδα δεν μπορούσε να έχει αποτέλεσμα παρ’ όλα αυτά· σήμερα οι πλάκες του φωνογράφου σας δίνουν το πρόγραμμα, και τα μαθήματα γίνονται σε κεντρικά γραφεία δημόσιας διδασκαλίας, και η διδασκαλία είναι η ίδια σε όλα τα Πανεπιστήμια.

»…Δεν υπάρχουν, δεν επιτρέπονται στους καθηγητές διατριβές ενάντια στη θρησκεία του Κράτους (πανθεϊσμό) ούτε επιτρέπεται να παραμορφώνουν τον εγκέφαλο των μαθητών με πολιτικές δημαγωγίες σχετικά με τον κομμουνισμό και τον σοσιαλισμό, οπισθοδρομικά συστήματα που ακόμη έχουν κάποιους οπαδούς στις μάζες. Στο τέλος του κάθε μαθήματος καταλήγει η πλάκα με τις νέες προόδους της Επιστήμης και έτσι ο καθηγητής εξηγεί σύμφωνα με την τελευταία εικόνα.

»Το μάθημα αρχίζει μια σταθερή ώρα, και με σκοπό όλοι οι φωνογράφοι να συντονίζονται, κινούνται από μια ατμομηχανή μεγάλων διαστάσεων, της οποίας η λειτουργία αρχίζει καθημερινά ταυτόχρονα σε όλη τη Χώρα.

— Θα θαύμαζα αυτόν τον τρόπο διδασκαλίας, αλλά θα εντόπιζα το μειονέκτημά του, ότι δηλαδή, με αυτή τη μέθοδο, οι επιδείξεις στον πίνακα, ζωντανά, δεν θα μπορούσαν να γίνονται σταθερά στον ίδιο χρόνο και, για αυτό, η διδασκαλία θα κατέληγε να είναι στείρα.

— Κάνετε λάθος, μου απάντησε αμέσως. Στην έδρα μου υπάρχει ένας προβολέας που κινείται από την ίδια μηχανή και που, περπατώντας παράλληλα με τον μηχανικό καθηγητή, σχεδιάζει, όταν φθάσουν οι εντολές για την ερμηνεία, τις απαραίτητες εικόνες, οι οποίες είναι είτε φυσικές είτε φωτογραφίες σε μεγέθυνση.

— Αλλά, φίλε μου, αυτό σημαίνει ότι καταργούνται οι καθηγητές.

— Όχι· είναι απλός κανονισμός και θέτει στη διάθεση όλων των βαλαντίων την επίσημη διδασκαλία. Σήμερα οι φωνογράφοι-κείμενα έχουν γίνει τόσο συχνοί και οικονομικοί που μπορεί κάποιος να ακούσει στο ίδιο του το σπίτι ένα ολόκληρο μάθημα Μεταφυσικής και να ακούσει Μαθηματικά ενώ ταυτόχρονα ασχολείται με οποιαδήποτε δουλειά. Όταν ένα μέρος δεν γίνει κατανοητό, αγγίζει μια βίδα και επαναλαμβάνεται μέχρι να το κατανοήσει εντελώς.

Αυτά τα επιχειρήματα με έβγαλαν από την περιέργεια να επισκεφθώ τις έδρες των καθηγητών, ωστόσο είχα επιθυμία να δω τους κλινικούς θαλάμους και τα εργαστήρια ανασύνθεσης ιστών και οργάνων (ή τις αίθουσες των χειρουργικών επεμβάσεων).

Μπαίνοντας στην αίθουσα δεν μπόρεσα παρά να μείνω έκπληκτος από τη γενική όψη που προσέφερε· έμοιαζε περισσότερο με ένα εργαστήριο μηχανικής ξυλουργικής παρά με αίθουσα επεμβάσεων. Το αβέβαιο χέρι του ανθρώπου είχε αντικατασταθεί από συσκευές υπερβολικά ευφυείς· μόνο φαινόταν ένας καθηγητής και κάποιος βοηθός που κατεύθυναν τις μηχανές, των οποίων τους μηχανισμούς μελετούσαν οι μαθητές με προσοχή.

Η ώρα της επέμβασης είχε ηχήσει και αμέσως εισήγαγαν είκοσι ή τριάντα ασθενείς που επρόκειτο να υποβληθούν σε χειρουργικές επεμβάσεις· τα περισσότερα περιστατικά ήταν παθολογικά. Ο πρώτος ασθενής ήταν ένας φυματικός τρίτου βαθμού. Κλείστηκε σε ένα θάλαμο με αέρα, σφραγισμένο ερμητικά, όπου ανέπνευσε μια τοξική ουσία που του στέρησε τη συνείδηση, αναστέλλοντας κάθε εκούσια κίνηση. Στην επόμενη πράξη μεταφέρθηκε σε έναν υγρό αντισηπτικό θάλαμο, στον οποίον όλα τα μικρόβια είχαν σκοτωθεί εξαιτίας της υψηλής θερμοκρασίας και από μια σταθερά βροχή…

Ένας χειριστής μπήκε μαζί του και του εφάρμοσε αμέσως στο στήθος μια συσκευή· ένα μαχαίρι διείσδυσε στο στήθος, έκοψε ένα μεσοπλεύριο διάστημα, με φορά καθέτως προς τον πνεύμονα. Σε μία περιστροφική κίνηση, απέσπασε την κορυφή, που απομακρύνθηκε αμέσως με μερικές λαβίδες. Μια ροή τεχνητού αντισηπτικού πλάσματος προώθησε στην πληγή όλο το αίμα, μέχρι που τέθηκε η αιμορραγία υπό περιορισμό. Μετεμφύτευσαν ένα κομμάτι νωπού πνεύμονα, που εφάρμοσε καλά στο τραύμα, και διατηρήθηκε η προσκόλληση με ένα αυτόματο ράμμα που, με ινώδη παρασκευάσματα στη θέση των χειρουργικών ραμμάτων, έραβε ακριβείς ελαστικές ίνες. Σταμάτησε για ένα διάστημα η κυκλοφορία μέχρι που έγινε η προσκόλληση· συνέρραψε την πληγή με συνδετικό αποξηραμένο ύφασμα, και για το τέλος, προέβαλαν 200 γραμμάρια τεχνητού αίματος στην πληγή. Αφού πέρασαν δύο ώρες, ο ασθενής συνήλθε, παρατήρησε ότι ανέπνεε καλύτερα και ότι νύσταζε· είκοσι πέντε ημέρες αργότερα ήταν καταγεγραμμένο ότι θα καλυτέρευε. Αυτή η εγχείρηση δεν ήταν τίποτε σε σχέση με το τι μου απέμενε να δω. Λίγο μετά είδα να ακρωτηριάζουν ένα πόδι χωρίς αιμορραγία. Ακολούθησαν γαστρεκτομές με στομαχικά προσθέματα, στα οποία ο βλεννογόνος αντικαθίστατο από άλλον, με την ευκολία που ο τσαγκάρης ρίχνει μια ενδιάμεση σόλα πάνω σε ένα παλιό παπούτσι. Δουλειά λεπτής λιθοτριψίας, που περιλαμβάνει το να καθαρίσει κανείς καρδιακές βαλβίδες και να αφαιρέσει τις συμφύσεις τους, τελειώνοντας με ένα ράμμα της καρδιάς, όπου η αιμορραγία είχε σταματήσει, θρομβώνοντας το αίμα με ένα ένζυμο και υγροποιώντας το (επανερχόμενο σε κατάσταση μη θρόμβωσης) με μια αντίθετη διάσταση, αφότου είχαν συρράψει με ακρίβεια τις πληγές. Εκεί είδα γηραιούς τραχήλους που αναπλήρωναν τα φθαρμένα ωάριά τους με ωάρια νέα, προσφάτως αποσπασμένα από πρόσφατα θύματα σε ατύχημα, και των οποίων τα ωάρια είχαν διατηρηθεί σε ένα τεχνητό μέσο, επαναλαμβάνοντας έτσι το θαύμα της Ρεβέκκας. Εκεί είδα σύνθεση από έλικες των εγκεφαλικών ημισφαιρίων που, εξαιτίας της μακρόχρονης χρήσης, είχαν υποστεί βαθμιαία υποστροφή· και, τέλος, εκεί είδα έναν ρήτορα που, εξαιτίας της διαδικασίας του κλαδέματος, πήγε να απομακρύνει μία έλικα, για να υποβάλει, σε αντιστάθμιση, την έλικα Broca σε μεγαλύτερη ανάπτυξη. Εκεί είδα έναν κωφό που άκουσε μόνο με την απασβέστωση του ακουστικού νεύρου.

Εκείνο άγγιζε τα όρια του απερίγραπτου, ώστε δεν μπόρεσα παρά να ρωτήσω:

— Γιατί ακόμη πεθαίνετε; Σε ποιες νόσους υποκύπτετε;

— Φίλε μου, έχει προχωρήσει πολύ η Επιστήμη, αλλά ακόμη απομένουν πολλά να μάθουμε. Έχουμε εξαλείψει όλα τα λοιμώδη νοσήματα· έχουμε εξαλείψει, βελτιώνοντας έτσι τις φυλές, όλες τις κληρονομικές παθήσεις. Σήμερα δεν υφίσταται τίποτε πέραν των τραυματισμών και της γήρανσης. Η καταρροή, με το που ανακαλύφθηκε το μικρόβιό της, εξαλείφθηκε με εμβόλια· για όσα περιστατικά δεν βρέθηκαν εμβόλια βρέθηκαν ουσίες που εξουδετερώνουν τις επιπτώσεις τους και κάποιο είδος αβλαβών μικροβίων που τα εξαλείφουν. Αυτή η αντίφαση που παρατηρείτε μεταξύ των νοσημάτων απορρέει από το ότι τα μικρόβια που τα προξενούν είναι εχθροί. Έτσι, ο λόγος που πλέον δεν υπάρχουν, τουλάχιστον στη δική μας χώρα, σχεδόν ούτε καταρροές ούτε πνευμονίες ούτε ρευματισμοί ούτε τερηδόνα είναι είτε τα εμβόλια, είτε οι εξώσεις, είτε η αντιδιαστατική βύνη («μπέικιν»), είτε η εξαφάνιση του μικροβίου…

Με κάλεσε να κάνω μια βόλτα και να επισκεφθώ τα κύρια Μουσεία. Φύγαμε με τον υπόγειο αεριωθούμενο σιδηρόδρομο και διασχίσαμε γρήγορα την πόλη· τα σπίτια ήταν μεγάλα, διώροφα, τέλεια γεωμετρικά και χωρίς καμία διακόσμηση στους τοίχους τους. Τα περισσότερα ήταν εμπορικά, στις πόρτες των οποίων διάβαζε κανείς ετικέτες όπως: κρυσταλλική εγκεφαλίνη («cerebrina»), κατάλληλη για φιλοσόφους και των δύο φύλων. Πτωματικό σαπούνι με σουμπλιμέ (διχλωριούχο υδράργυρο) για λείο δέρμα και αντισηπτικό. Καθαρή καφεΐνη. Αιμοσφαιρίνη σε χονδρική και λιανική. Αλλά τα σημεία που μου έκαναν εντύπωση ήταν αυτά: τεχνητές χημικές ενέσεις με εγγύηση, εξασθενημένα διαστατικά παθογόνα. Μου προξένησαν τέτοια εντύπωση, που ρώτησα για αυτά. Μου είπε:

— Αυτό είναι ένα Φαρμακείο.

— Δεν βλέπω σε αυτό διαφημίσεις φαρμάκων· τα πάντα είναι διαστατικές βύνες και μικρόβια. Αληθεύει ότι τις έχουν αφαιρέσει;

— Και σαφώς ναι· μερικές, επειδή έχουν εξαφανισθεί τα μικρόβια που περιέγραφαν· άλλες, επειδή κατέληξαν να είναι τελείως άχρηστες· σήμερα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά τα μικρόβια και οι διαστατικές βύνες. Θέλετε, παραδείγματος χάριν, να παραγάγετε κάποια μικρή αύξηση της συστολής; Διαστατική βύνη από κόκκο της λύσσας. Θέλετε καθαρτικό; Διαστατική βύνη χολέρας ή εξασθενημένες καλλιέργειες δονακίων. Έχετε δυσπεψία εξαιτίας κακής μετατροπής του αμύλου; Λοιπόν, μικρόβια σακχαρομύκητες. Τα μικρόβια, που στους δικούς σας καιρούς σας τρόμαζαν, σήμερα είναι οι καλύτεροι βοηθοί μας· χωρίς αυτά η Χημική Βιομηχανία θα ήταν αδύνατη.

— Ναι, όμως δεν φοβόσαστε ότι μπορεί να δημιουργήσετε με αυτά ασθένειες;

— Αδύνατον, είναι όλοι εμβολιασμένοι. Το μωρό, με το που γεννιέται, λαμβάνει το εμβόλιο της πυώδους οφθαλμίας, αργότερα της ευλογιάς, αργότερα της ιλαράς, του κοκίτη και λοιπά. Όταν ο οργανισμός του είναι σωστά αποστειρωμένος, περνάει από την παιδική ηλικία και εμβολιάζεται για την πνευμονία, τους ρευματισμούς και λοιπά, μέχρι που να μπορεί πια να αφιερωθεί, χωρίς φόβο, στις δουλειές που χαράζουν τον καταμερισμό της εργασίας. Αυτά τα εμβόλια είναι καθαρά χημικά· από αυτά εκμεταλλευόμαστε όχι την ουσία που σκοτώνει αλλά αυτήν που…

»Η περίοδος των εραστών έχει εξαφανιστεί ως ανήθικη· ήταν μια περίοδος των απόκρυφων…

Στην Ισπανία ακόμη υπάρχει ένα κατάλοιπο χριστιανισμού· που πάντα ήταν η πιο καθυστερημένη χώρα της Ευρώπης, και είναι γνωστό ότι περισσότερη πίστη έχει όποιος γνωρίζει λιγότερα και γι’ αυτό την χρειάζεται· αντιθέτως, αυτοί που συλλογίζονται σωστά, είναι που δεν την χρειάζονται…

— Η Εκκλησία περιορίσθηκε σε ένα σώμα δημοσίας τάξης…

»Η λογοτεχνία ξέχασε τον Εchegaray και τον Victor Hugo. Το θέατρο είναι ένα σύνολο φωνογραφικών συνομιλιών στις οποίες διάφορες προσωπικότητες κάνουν χειρονομίες· το μυθιστόρημα έχει φθάσει να μετατραπεί σε ιστορία…

»Εντοπίσθηκε το μικρόβιο της καλογηρικής και του μοναχισμού· φάνηκε να φωλιάζει στην ωοθήκη, και, πράγμα περίεργο, λίγες συνεδρίες με ένα αδρό μασάζ εμβολίαζαν θαυμάσια τις γυναίκες που προσβάλλονταν από παρόμοιες υστερικές καταστάσεις.

»Το εργοστάσιο των ρητόρων του Κοινοβουλίου τελείωσε· εκείνοι οι φλύαροι άνθρωποι, των οποίων η διάρροια της ομιλίας τους όλα τα βρώμιζε, από τα έδρανα μέχρι το βήμα· εκείνοι που επιχειρηματολογούσαν σαν μέτρο για τα πάντα. Σβήσανε για πάντα. Σήμερα ο δικός σας Emilio Castelar θα ήταν αδύνατος. Σήμερα διαβάζουμε μια τεράστια παράγραφο της ακαδημαϊκής ομιλίας του, όπου η κύρια ιδέα πεθαίνει απαγχονισμένη…